Tamal azuayo is een regionale naam voor de tamal uit Cuenca die in dit recept is vastgelegd. In Azuay wordt maïsdeeg licht gegaard in gekruide bouillon, verdeeld over brede achirabladeren en gevuld met varkensvlees en erwten. Ei, paprika en rozijnen gaan erop, waarna de pakketjes worden dichtgevouwen en gestoomd. Een culinaire publicatie van de Universiteit van Cuenca beschrijft de maïsdeeg als zacht en hartig, met smaakverschillen per huishouden. Dit recept komt uit Cuenca, in de zuidelijke Andesprovincie Azuay. Het is geen uniforme tamal voor heel Ecuador en ook geen gerecht met een officiële nationale status.
De precieze formule is gebaseerd op een afgewogen recept voor 25 stuks van Doña Helenita Vázquez. Het verscheen in het Cuencaanse kookboek Ashanga: Cocina Morlaca, onderdeel van de verzameling Envueltos y tortillas van de Universiteit van Cuenca. De ingrediënten zijn verdeeld in drie delen: varkensbouillon, maïsdeeg en condumio, de hartige vulling. De formule gebruikt wit en geel maïsmeel, een ruime hoeveelheid varkensreuzel, twee uien, gekookte jonge erwten en met achiote gekleurde reuzel. De pakketjes worden gegarneerd met een plakje hardgekookt ei, reepjes rode en groene paprika en rozijnen. Noten of tocte zijn volgens de bron optioneel en niet nodig voor de basisformule.
De bouillon begint met vlezige spareribs en een apart stuk mager varkensvlees, dat met geplette knoflook en zout wordt gekookt tot het helemaal mals is. Het kookboek noemt ongeveer 1 uur en 40 minuten in een gewone pan of ongeveer 35 minuten in een snelkookpan. Deze versie gebruikt de gewone pan, zodat vlees en bouillon goed te volgen zijn. De kookvloeistof vormt de smaakbasis voor het deeg. Zeef 500 ml af en houd wat extra bouillon of water bij de hand, want de bron staat toe dat er zo nodig extra vloeistof bij gaat.
Voor het deeg mengt de bron de gezeefde bouillon met varkensreuzel, met achiote gekleurde reuzel, peper, nootmuskaat, oregano, suiker en beide gezeefde meelsoorten. Roer het mengsel op laag vuur tot het loskomt van de bodem. Het deeg hoort vet en rijk maar soepel en los te zijn; niet droog als brooddeeg en niet vloeibaar als beslag. De bron noemt geen vaste kooktijd en geen precieze hoeveelheid extra vloeistof. Begin daarom met de genoemde 500 ml en voeg alleen een beetje extra bouillon of water toe als het deeg te stevig is om uit te strijken.
De vulling begint met een gefruite uienbasis: fruit de uien zacht in varkensreuzel en met achiote gekleurde reuzel, voeg peper, oregano, komijn en zout toe en schep daarna het gare varkensvlees en de jonge erwten erdoor. De bron gebruikt hetzelfde vlees als voor de bouillon, maar schrijft niet voor dat het fijn uit elkaar moet worden getrokken. Daarom wordt het hier in stukken van ongeveer 3 cm gesneden. Snijd de uien in de lengte in dunne reepjes en snijd het varkensvlees dwars op de draad. Laat de vulling afkoelen tot je ermee kunt werken en houd ei, paprika en rozijnen apart tot het vullen.
Achirabladeren zijn de kenmerkende verpakking voor deze tamal uit Cuenca. Was de bladeren afzonderlijk, snijd de uitstekende middennerf dunner zonder het blad door te snijden en droog ze af met een schone doek. Schep een lepel deeg op elk blad, voeg een kleinere lepel condumio toe en leg er een plakje hardgekookt ei, reepjes groene en rode paprika en één of twee rozijnen op. Vouw het blad van beide kanten naar binnen en vouw de boven- en onderkant eronder om een gesloten pakketje te maken. Het blad moet de vulling omsluiten zodat het deeg tijdens het stomen bij elkaar blijft.
Zet de gevulde pakketjes in een stoompan met het water onder het geperforeerde rooster. Houd ze boven het water en laat genoeg ruimte over voor de stoom. De bron noemt een tamalera en ongeveer 45 minuten stomen, tot de achirabladeren donkerder zijn geworden. Leg de pakketjes voorzichtig neer zodat de vouwen gesloten blijven. Vul zo nodig heet water bij in het reservoir, zonder het over de tamales te gieten. Laat ze kort rusten voordat je ze opent; het hete deeg is zacht en er blijft stoom in het blad hangen.
Het kookboek geeft een opbrengst van 25 tamales, maar noemt geen gewicht per pakketje, exacte hoeveelheid zout of totale hoeveelheid bouillon boven de eerste 500 ml voor het deeg. Dat hangt af van de bladeren, de maling van het meel en de porties thuis. Reken op 25 achirabladeren en leg er enkele extra klaar voor het geval er een scheurt. Meel neemt niet altijd evenveel vocht op, dus de zachte, rijke consistentie is een betere richtlijn dan een niet-onderbouwde totale hoeveelheid bouillon. De ingrediëntenlijst gebruikt 453,6 g van elk maïsmeel en ongeveer 453,6 g reuzel; dat maakt dit een flinke feestelijke hoeveelheid en geen kleine snack voor doordeweeks.
Dit recept behoudt de afgewogen formule van Doña Helenita en voegt geen andere tamales uit Azuay samen. Sommige lokale beschrijvingen noemen varkensvlees, hardgekookt ei en rozijnen; andere huishoudens gebruiken wortel, olijven of ander vlees. Die verschillen horen bij de bredere traditie, maar zijn niet stilzwijgend in deze versie verwerkt. De verse jonge erwten, de garnering met twee kleuren paprika en de optionele, niet afgewogen noten of tocte blijven onderdeel van de hier beschreven formule. Wie de vulling verandert, maakt een persoonlijke variant en niet langer precies dit afgewogen recept.
Serveer de tamales warm, nog in hun achirabladeren, en open elk pakketje aan tafel. Ze zijn stevig genoeg als hoofdgerecht of als onderdeel van een feestelijke maaltijd. Houd rauw varkensvlees gescheiden van ingrediënten die klaar zijn om te eten en gekoeld tot het wordt bereid. Was na het bereiden de handen en werkbladen. Kook het varkensvlees in de bouillon helemaal mals. Zet gare tamales en vullingen op basis van bouillon binnen twee uur in ondiepe bakjes in de koelkast. Volg de consumenteninformatie van USDA: gebruik gekoelde restjes binnen 3 tot 4 dagen en verwarm ze opnieuw tot 74 °C.