Jan in de zak is een Nederlandse gekookte pudding waarvan de naam verwijst naar de oude bereidingswijze: zacht gistdeeg werd in een doek gebonden en in water gaargekookt. Het gerecht kent verschillende regionale namen en meer dan één receptuur; één versie kan dus niet voor alle huishoudens spreken. In Overijssel wordt het woord pörk in verband gebracht met deze in een doek gekookte pudding. Dit recept volgt een gepubliceerde oostelijke thuisversie met bloem, melk, verse gist, ei, krenten en rozijnen, met verse worst en dunne kaneelsaus erbij.
Die regionale context is van belang, omdat Jan in de zak vaak als een algemeen Nederlands of noordelijk gerecht wordt beschreven. Een regionaal tijdschrift onderscheidt de Achterhoekse poffert van de Overijsselse pörk en beschrijft die laatste als deeg dat in een doek wordt gekookt. Ook noemt VisitOost Jan in de zak onder de voedzame gerechten die vroeger door landarbeiders werden gegeten. Deze bronnen onderbouwen een streektraditie, maar niet de claim dat naam of methode uitsluitend bij één provincie hoort. De naam van de receptenlijst blijft daarom staan, met Overijssel als herkenbare aanduiding voor deze uitvoering.
Het recept is een praktische thuisbewerking en geen letterlijke transcriptie van een historisch handschrift. De hoeveelheden en de hoofdmethode volgen een gepubliceerd recept van Jo van Lamoen: gezeefde bloem, wat zout, lauwwarme melk, verse gist, één ei, krenten en rozijnen. Het deeg rijst een uur, wordt losjes in een vochtige, bebloemde katoenen of linnen doek gewikkeld en kookt ongeveer anderhalf uur zachtjes. De doek geeft de pudding zijn ronde vorm en laat het deeg in het hete water uitzetten.
Het gedroogde fruit hoort door het deeg, niet alleen erbovenop. Krenten geven kleine, donkere en lichtzure accenten; rozijnen zijn groter en zoeter. Spoel ze af en laat ze goed uitlekken voordat je ze erdoor vouwt, zodat extra water het deeg niet te slap maakt. De regionale bron schrijft verse gist voor. Los die op in een beetje lauwwarme melk en meng vanuit het midden, zodat de bloem gelijkmatig vochtig wordt. Het deeg hoort dik en kleverig te zijn, niet stevig genoeg om als een brood te kneden.
De doek voorbereiden is voor veel moderne koks het ongewoonste deel. Neem een schone katoenen of linnen doek die ruim genoeg is om het deeg met veel ruimte bovenaan te bevatten. Maak hem nat, wring hem uit, bestuif de binnenkant met bloem en bind hem losjes dicht. Zet een omgekeerd hittebestendig schoteltje op de bodem van de pan, zodat de doek niet tegen de hete bodem ligt. Houd de bundel onder water en laat het rustig pruttelen; een harde kook kan hem tegen de pan slaan. Gebruik geen plastic zak en geen doek met sterke wasmiddelgeur of losse vezels.
De regionale bron serveert de pudding met gebakken verse worst en een lichte kaneelsaus. Er staat geen aantal worsten bij, daarom zijn vier worstjes hier een praktische keuze voor vier porties. De saus wordt licht gebonden met bloem en melk en krijgt smaak van suiker en kaneel. Om de maatvoering van Nederlandse recepten te behouden, rekent dit recept de oorspronkelijke halve theelepel zout om naar 1 ml en de twee theelepels kaneel naar 4 ml. Die hoeveelheden blijven gelijk in de Engelse versie en alle vertalingen.
De lange kooktijd hoort bij het karakter van het gerecht. Laat de pudding ongeveer 90 minuten zacht koken en laat hem na afloop kort uitlekken voordat je de doek opent; bij het uitpakken komt hete stoom vrij. Tijdens de laatste 20 minuten bak je de verse worst apart. Worst is gemalen vlees en moet door en door worden verhit; controleer met een digitale thermometer of het midden 75 °C bereikt. Houd rauwe worst en het bijbehorende keukengerei gescheiden van de gare pudding en was je handen en gerei na het hanteren van rauw vlees.
Serveer de pudding in dikke plakken met de kaneelsaus en een worstje per persoon. Het gerecht oogt eenvoudig, maar is stevig: een lichte, zachte kruim met kleine stukjes gedroogd fruit en een hartige toevoeging. Het past als warme maaltijd of vullend avondeten op zijn landelijkst, niet als verfijnd dessert uit een vorm. Omdat de naam en ingrediënten per streek kunnen verschillen, staat dit recept duidelijk beschreven als een Overijsselse pörk-bewerking en niet als de enige authentieke Jan in de zak.