Skip to content
Nederlandse keukenDesserts

Groningse spekkedikken: zacht en hartig-zoet van smaak

Bak Groningse spekkedikken met rogge, steranijs, stroop, droge worst en gerookt varkensbuikspek. Gaar ze zacht in een kniepertjesijzer.

Een bord met zachte, goudbruine Groningse spekkedikken met droge worst en gerookt varkensbuikspek.Groningse spekkedikken
45stuks
8u 30minvoorbereiding
1u 10minbereiding
Gemiddeldmoeilijkheidsgraad

Spekkedikken uit Groningen: zachte nieuwjaarskoeken

Een gepubliceerde Groningse versie met roggemeel, steranijs, keukenstroop, droge worst en gerookt varkensspek.

Spekkedikken zijn kleine, dikke hartig-zoete koeken uit Oost-Groningen. Ze worden ook spekdikken of spekkendikken genoemd en horen bij de jaarwisseling in plaatsen rond Oldambt en Westerwolde. Het beslag bevat roggemeel, tarwebloem, ei, melk, boter, stroop en specerijen. In ieder koekje gaan plakjes droge worst en een stukje gerookt varkensspek. De combinatie van zoet beslag en zoute vulling maakt het gerecht herkenbaar. Spekkedikken worden in een speciaal ijzer gebakken en blijven zacht; ze zijn dus iets anders dan de dunne, knapperige kniepertjes die in dezelfde periode worden gemaakt.

De traditie is streekgebonden en kent geen enkele vaste samenstelling voor heel Nederland. In Groningen verschillen recepten per familie en streek, onder meer in de meelsoorten, suiker, stroop, specerijen en verhouding tussen worst en spek. De term kniepertjesijzer verwijst hier naar het scharnierende ijzer waarin de koekjes aan beide kanten tegelijk bakken. Een oudere uitvoering wordt boven een vuur verhit; in veel keukens staat tegenwoordig een elektrisch wafelijzer. De platen en warmte verschillen per apparaat. Daarom is de eerste spekkedikken vooral een praktische proef om de baktijd en stand van het gebruikte ijzer te beoordelen.

Deze versie volgt de gepubliceerde 45-stuksformule van Groningen-historicus Sanne Meijer uit het Gronings Bakboek. Het beslag bestaat uit roggemeel en tarwebloem, met een snuf zout, gemalen steranijs, lichtbruine basterdsuiker, keukenstroop, boter, eieren en volle melk. Per koekje komen er twee dunne plakjes Groningse droge worst en één klein stukje gerookt varkensbuikspek bij. De worst geeft een stevige, hartige vulling; het spek brengt een rokerige smaak en wat vet in het beslag. De twee plakjes worst en het stukje spek vormen samen de vulling van ieder koekje.

Meng de droge ingrediënten eerst door elkaar, zodat de steranijs en suiker gelijkmatig door het roggemeel verdeeld zijn. Smelt de boter en laat die afkoelen tot lauwwarm voordat de eieren erbij gaan. Klop daarna de keukenstroop en melk erdoor. Schenk het mengsel bij de droge ingrediënten en klop tot een dik, glad beslag zonder droge plekken. Het moet wel van een kleine schep kunnen lopen. De bron laat het beslag afgedekt een nacht op een koele plek buiten de koelkast rusten. Omdat het rauw ei en melk bevat, wordt het hier afgedekt in de koelkast bewaard bij 4 °C of kouder. Roer het de volgende dag door en voeg zo nodig wat van de afgemeten melk toe als het te dik is geworden.

Snijd de worst dun en verdeel de plakjes gerookt varkensbuikspek in kleine stukjes. Houd beide vullingen tot het bakken apart, afgedekt en gekoeld. Verhit het kniepertjesijzer op een middelhoge stand en vet de platen licht in. Leg eerst twee worstplakjes op de onderste plaat, schep er ongeveer driekwart kleine ijsschep beslag over en druk een stukje spek bovenop. Bij het sluiten blijven handen en vingers buiten bereik van de hete platen. De gepubliceerde richttijd is ongeveer anderhalve minuut per koekje, maar het ijzer bepaalt mede hoe snel de buitenkant kleurt.

Bak de koekjes tot ze stevig en licht goudbruin zijn, maar haal ze uit het ijzer voordat ze krokant worden. Pas de stand of baktijd na het eerste koekje aan als het te donker kleurt of juist bleek blijft. Een dunne hittebestendige spatel maakt het koekje los zonder de plaat te beschadigen. Het beslag en de vulling die op een volgende bakronde wachten, blijven gekoeld. Voor 45 stuks komt de baktijd in deze formule uit op ongeveer 68 minuten; de werkelijke duur hangt af van de grootte en snelheid van het ijzer.

Leg de gebakken spekkedikken op een bord en stapel ze op elkaar terwijl de volgende portie bakt. Dek de stapel af met een schone theedoek om de zachte structuur te behouden. Serveer ze warm of op kamertemperatuur. De combinatie van roggemeel, steranijs, stroop en vleesvulling maakt ze geschikt om los te eten; een extra saus is niet nodig. De grote opbrengst past bij het bakken voor familie of bezoek rond oud en nieuw, wanneer het werk aan het ijzer in porties kan worden verdeeld.

De nachtelijke rust verdeelt de voorbereiding over twee dagen: het beslag kan vooraf worden gemengd, terwijl worst en spek de volgende dag worden gesneden en gebakken. Keukengerei dat rauw ei heeft aangeraakt, wordt grondig afgewassen voordat het voor gebakken spekkedikken wordt gebruikt. De receptbron geeft geen goedgekeurde bewaartermijn voor de gebakken koeken of invriesmethode; daarom wordt hier geen langere houdbaarheid beloofd. Spekkedikken behouden hun eigen regionale naam en laten zien hoe uiteenlopende Groningse huisrecepten dezelfde zachte, hartig-zoete koekvorm kunnen delen.

Ingrediënten

Receptkaart

Groningse spekkedikken: zacht en hartig-zoet van smaak

stuks45
voorbereiding: 510 minBaktijd: 70 mintotale tijd: 9 uur 40 min

Beslag

Vulling

Voor het bakken

Keukengerei

Bereiding

5 min

Meng de droge ingrediënten

Meng het roggemeel, de tarwebloem, het zout, de gemalen steranijs en de lichtbruine basterdsuiker in een ruime mengkom met een garde. Wrijf klontjes los, zodat de suiker en specerij gelijkmatig door het donkere roggemeel zitten.

15 min

Voeg de natte ingrediënten toe

Smelt de boter in een steelpan en laat afkoelen tot lauwwarm. Klop de eieren, keukenstroop en melk door de gesmolten boter. Schenk dit mengsel bij de droge ingrediënten en klop tot er geen droge plekken meer zijn en het beslag dik maar schenkbaar is.

8 uur

Dek af en laat een nacht koelen

Dek de kom af en zet het beslag een nacht in de koelkast bij 4 °C of kouder. Bewaar de gesneden worst en het spek apart, afgedekt en gekoeld. De bron laat het beslag met ei en melk buiten de koelkast op een koele plek rusten; deze versie koelt het voor de voedselveiligheid in de koelkast. Roer het beslag de volgende dag door. Maak het zo nodig met een beetje van de afgemeten melk weer schenkbaar.

10 min

Bereid de vulling en het ijzer voor

Snijd de Groningse droge worst in dunne plakjes en verdeel elke plak gerookt varkensbuikspek in drie kleine stukjes. Houd ze apart. Haal het beslag vlak voor het bakken uit de koelkast en roer het door. Verhit het wafelijzer op een middelhoge stand en vet het licht in met een beetje van de afgemeten boter.

68 min

Bak de spekkedikken

Leg twee plakjes worst op de onderste plaat van het ijzer. Schep er ongeveer driekwart kleine ijsschep beslag op en druk er een stukje varkensspek bovenop. Sluit het ijzer voorzichtig en bak ongeveer 1,5 minuut, tot het koekje stevig en licht goudbruin is maar zacht blijft. Ieder ijzer verschilt in warmte en patroon; stel de stand na het eerste koekje zo nodig bij. Bak de rest in porties; voor 45 koekjes duurt dat naar verwachting ongeveer 68 minuten.

5 min

Haal de koekjes uit het ijzer en houd ze zacht

Maak elk koekje los met een dunne hittebestendige spatel en leg het op een bord. Stapel de spekkedikken tijdens het bakken op elkaar en dek af met een schone theedoek, zodat ze zacht blijven in plaats van krokant te worden. Serveer warm of op kamertemperatuur.

Tips voor een goed resultaat

01

Koel beslag en vulling apart

Dek het beslag met ei en melk af en bewaar het een nacht in de koelkast bij 4 °C of kouder. Bewaar de gesneden worst en het spek apart en afgedekt.

02

Gebruik het eerste koekje als proef

Begin op een middelhoge stand en houd ongeveer 1,5 minuut aan als richttijd. Stel het ijzer bij als de buitenkant te donker wordt of bleek blijft.

03

Houd de koekjes zacht

Haal ze uit het ijzer zodra ze stevig en licht goudbruin zijn. Stapel ze en dek ze af met een schone theedoek.

Veelgestelde vragen tijdens het bakken

ProbleemWat te doen
Het beslag is na het koelen te dik.Roer het door en voeg beetje bij beetje wat van de afgemeten melk toe tot het dik blijft maar van de kleine schep loopt.
De spekkedikken worden donker of krokant.Zet het ijzer lager of verkort de baktijd. De koekjes horen stevig en licht goudbruin te zijn en zacht te blijven.
Een koekje blijft aan het ijzer plakken.Laat het ijzer gelijkmatig warm worden, vet de platen licht in met de afgemeten boter en maak het koekje voorzichtig los met een dunne hittebestendige spatel.

Veelgestelde vragen

Wat zijn spekkedikken?

Het zijn kleine, dikke hartig-zoete koeken uit Oost-Groningen, vaak gebakken rond oud en nieuw in een kniepertjesijzer. Er gaan droge worst en gerookt varkensspek in.

Kan ik een elektrisch wafelijzer gebruiken?

Ja. Een modern elektrisch wafelijzer kan ook. De platen en warmte verschillen, dus beoordeel het eerste koekje en stel de stand of baktijd zo nodig bij.

Waarom moet het beslag een nacht in de koelkast?

De bron laat het beslag met ei en melk een nacht rusten op een koele plek buiten de koelkast. In deze voedselveiligheidsaanpassing wordt het afgedekt bij 4 °C of kouder gekoeld.

Hoe houd ik spekkedikken zacht?

Bak ze alleen tot ze stevig en licht goudbruin zijn. Stapel de koekjes op elkaar en dek ze tijdens het bakken af met een schone theedoek.