Erwtensoep is een stevige Nederlandse maaltijdsoep voor koude dagen. Deze versie combineert groene spliterwten met gerookte varkenshiel, ui, wortel, knolselderij, prei en aardappel. Plakjes rookworst gaan er bij het serveren bij. Alles gaart in één pan: de erwten vallen uiteen en binden de soep, terwijl de groenten zacht worden en hun eigen structuur behouden. De namen erwtensoep en snert worden vaak door elkaar gebruikt. Sommige koks noemen de soep pas snert nadat hij een nacht heeft gerust en dikker is geworden; deze versie volgt dat onderscheid voor de volgende dag.
Die rusttijd hoort bij de bereiding en is geen versiering achteraf. Op de eerste dag is de soep al stevig genoeg om op te scheppen, maar na afkoelen en een nacht in de koelkast wordt hij merkbaar dikker. De volgende dag kan hij rustig opnieuw worden verwarmd; dan krijgt de soep de lepelbare, gebonden structuur die veel mensen met snert verbinden. Omdat gezinnen de namen niet allemaal op dezelfde manier gebruiken, staan beide woorden in de titel. In dit recept duidt erwtensoep op het gerecht en snert op de versie die na een nacht rust dikker is geworden.
Spliterwten geven de soep zijn binding zonder bloem of een ander bindmiddel. Tijdens het sudderen worden de erwten zacht en vallen ze geleidelijk uiteen in de bouillon. Afspoelen verwijdert stof en losse vliesjes. Dit tijdschema gaat uit van droge spliterwten die niet zijn geweekt. Sommige traditionele aanwijzingen laten de erwten vooraf enkele uren weken; andere recepten beginnen direct met spoelen en koken. De verpakking geeft aan of weken nodig is. Geweekte erwten kunnen sneller gaar zijn, dus de gaarheid moet eerder worden gecontroleerd.
Een gerookte varkenshiel vormt de hartige basis en levert vlees dat later terug in de pan gaat. Kies een stuk dat geschikt is om te sudderen en kook het tot het vlees gemakkelijk van het bot komt. Varkenshielen verschillen in gewicht, zoutgehalte en voorbewerking; de verpakkingsaanwijzingen en de malsheid zijn daarom belangrijker dan alleen de klok. De rookworst wordt pas vlak voor het serveren opgewarmd volgens de aanwijzingen op de verpakking. Zo blijft de worst heel en hoeft niet te worden aangenomen dat elke rookworst op dezelfde manier wordt verwarmd.
De groenten zijn herkenbaar en praktisch: ui, wortel, knolselderij, prei en aardappel. Knolselderij geeft een aardse, lichtzoete smaak; prei en ui worden zacht in de erwtenbasis. Kleine stukken van ongeveer dezelfde grootte worden gelijkmatig gaar. De groenten gaan pas in de pan nadat de erwten al een tijd hebben gesudderd en de varkenshiel zachter begint te worden. Als ze te vroeg worden toegevoegd, kunnen ze uit elkaar vallen voordat het vlees klaar is. De aardappel maakt de soep voller, maar de spliterwten blijven de belangrijkste binder.
Een rustige suddering voorkomt dat de erwten op de bodem aanbranden zodra ze hun zetmeel afgeven. In het begin kan schuim van het oppervlak worden geschept; daarna voorkomt regelmatig roeren tot over de bodem dat de erwten vastkleven. De soep kan nog dun lijken voordat de erwten uiteenvallen, dus de uiteindelijke dikte wordt pas laat duidelijk. Een beetje heet water en een lagere warmte helpen wanneer de inhoud begint aan te bakken. Aan het einde zijn de groenten zacht en zijn de erwten grotendeels opgelost, maar de soep hoeft geen gladde puree te zijn.
Zodra het vlees zacht is, kan de varkenshiel uit de pan en op een plank afkoelen tot hij veilig kan worden gehanteerd. Het bot, de zwoerd en taaie stukjes worden verwijderd; het vlees wordt in grove draadjes terug door de soep geroerd. Zout wordt pas toegevoegd nadat de gerookte varkenshiel smaak heeft afgegeven, want het zoutgehalte verschilt per merk. Zwarte peper geeft wat scherpte zonder de smaak van de erwten te overheersen. Voor soep op de volgende dag is snel afkoelen in ondiepe bakken en koelen binnen twee uur belangrijk.
De soep wordt geserveerd met plakjes rookworst, donker roggebrood en mosterd. Sommige Nederlandse versies combineren het roggebrood met katenspek, gerookt en gepekeld spek; dat is hier een optionele aanvulling. Het brood kan in de dikke soep worden gedoopt of ernaast worden gegeten. Mosterd geeft een pittig tegenwicht aan het gerookte vlees. Fijngehakte platte peterselie kan als frisse garnering worden toegevoegd. De soep zelf bevat de ingrediënten die deze versie kenmerken; brood, mosterd, katenspek en peterselie blijven apart, zodat iedereen ze naar smaak kan toevoegen.
Na afkoelen wordt de soep steviger doordat de erwten vocht blijven opnemen. Schep alleen de benodigde portie in een pan. Voeg tijdens het opnieuw verwarmen beetje bij beetje heet water toe en roer tot de portie overal stomend heet is. Bewaar de rest afgedekt in ondiepe bakken, zet die binnen twee uur in de koelkast en eet binnen twee dagen. Roer tijdens het opwarmen zodat de temperatuur gelijkmatig wordt. De soep hoort dik te zijn en aan de lepel te blijven hangen, met zachte erwten, herkenbare stukjes groente en gerookt vlees in elke kom.