Bruine bonensoep is een stevige maaltijdsoep uit de Nederlandse huiselijke keuken. De recepten verschillen: sommige zijn snel klaar met bonen uit blik, andere beginnen met gedroogde bonen en een aparte runderbouillon. Deze versie volgt een hedendaags Nederlands recept met gedroogde bruine bonen, rundvlees, gerookt spek, groenten en rookworst. Het is een onderbouwde thuisbereiding, geen bewering dat ieder huishouden dezelfde vaste formule gebruikt.
De gekozen lijst noemt bruine bonensoep als gerecht. Daarom blijft de Nederlandse naam behouden en wordt geen andere soep als vervanging gebruikt. In deze versie komen bruine bonen, kruimige aardappelen, soepgroente, gerookt varkensvlees en runderbouillon samen. De bonen geven de soep body; aardappel en een korte gedeeltelijke pureerbeurt maken haar gebonden. Een deel van de bonen, het vlees en de plakjes rookworst zorgen ervoor dat er ook herkenbare stukken in de kom blijven.
Gedroogde bonen vragen voorbereiding. Spoel ze af, zet ze ruim onder koud water en laat ze een nacht weken. Giet ze daarna af en spoel ze opnieuw. Volg de aanwijzingen op de verpakking als die een langere week- of kooktijd voorschrijven. Oude bonen hebben soms langer nodig om zacht te worden. Proef daarom enkele bonen aan het einde van de kooktijd in plaats van alleen op de klok te vertrouwen. Het weken gebeurt grotendeels vanzelf, maar hoort bij deze bereiding.
De bouillon wordt in dezelfde ruime pan getrokken van rundvlees, een schenkel, ui, prei, wortel, knolselderij, tijm, laurier en peperkorrels. Laat de pan ongeveer drie uur heel zachtjes trekken en schep schuim weg wanneer dat boven komt. Een rustige pruttel houdt de bouillon mild en voorkomt dat het vlees hard kookt. Zeef de bouillon boven een schone pan. Laat het gare vlees afkoelen en haal het later van de schenkel om terug te doen in de soep.
Doe de geweekte bonen met de blokjes aardappel en het gerookte spek in de gezeefde bouillon. Laat alles met de deksel op de pan ongeveer een uur zacht koken, tot de bonen helemaal gaar zijn. De leeftijd en soort boon beïnvloeden de kooktijd. Zijn ze na een uur nog stevig, kook dan verder en voeg zo nodig een beetje heet water toe. De rookworst komt pas tegen het einde in de pan, zodat ze niet onnodig lang doorkookt.
Een korte pureerbeurt maakt de soep dikker zonder er een gladde puree van te maken. Schep eerst wat bonen en spek uit de pan en houd die apart. Pureer ongeveer de helft van de soep met een staafmixer; houd de kop van de mixer onder het oppervlak om spatten te voorkomen. Roer de soepgroente en de hele rookworst erdoor en laat dit ongeveer vijftien minuten zacht koken. Snijd daarna de rookworst, het spek en het gare rundvlees in stukken en doe ze met de achtergehouden bonen terug in de pan.
Roer er op het laatst fijngesneden bladselderij door. Proef de soep nadat spek en rookworst zijn verwarmd: die leveren al zout, dus begin met een klein snufje en voeg pas extra toe als dat nodig is. Breng op smaak met gemalen zwarte peper. Schep de soep in warme diepe kommen. Bij sommige Nederlandse recepten wordt roggebrood of extra katenspek geserveerd. Dat is een optionele aanvulling en staat daarom niet tussen de afgewogen ingrediënten.
Dit recept maakt vier royale porties en gebruikt de bronhoeveelheden voor gedroogde bonen, rundvlees, spek en groenten. Reken op ongeveer twaalf uur en vijfendertig minuten, inclusief acht uur weken, drie uur bouillon trekken en ongeveer een uur om de bonen gaar te koken; het grootste deel vraagt weinig aandacht. Koel restjes snel af, zet ze binnen twee uur in de koelkast, eet ze binnen twee dagen op en verhit alleen de benodigde portie al roerend tot ze door en door stomend heet is. Plan het weken dus de avond ervoor.