Pez brujo a la parrilla is een hele vis die rechtstreeks boven houtskool wordt gegrild. De naam pez brujo blijft Spaans, omdat het onderzoek geen betrouwbare, ingeburgerde Nederlandse naam voor precies deze vis opleverde. Het gaat hier om Pontinus clemensi, een soort die een regionale plaats heeft in de keuken van de Galápagoseilanden. A la parrilla betekent in dit recept grillen op een rooster, niet bereiden in de oven of in een foliepakket. De uitleg maakt de bereiding begrijpelijk zonder de naam te vervangen door een Nederlandse visnaam die mogelijk naar een andere soort verwijst.
Het gerecht wordt in verband gebracht met de Galápagoseilanden en vooral met Puerto Ayora op het eiland Santa Cruz. Er is geen officiële aanwijzing dat het een nationaal gerecht van Ecuador is. Een onderzoek naar culinaire toepassingen van de vis in Puerto Ayora noemt verschillende bereidingswijzen, waaronder rechtstreeks grillen, grillen in een omhulsel, bakken, encocado en ceviche. Dit recept beschrijft alleen de directe bereiding boven houtskool. De bereiding in folie en de hele gebakken brujo zijn aparte gerechten in de gecontroleerde lijst; hun technieken worden daarom niet met deze methode vermengd. Rijst of patacones kunnen apart als optioneel bijgerecht worden gegeven. Ze zijn geen noodzakelijk onderdeel van de viskruiding.
Pez brujo moet niet worden voorgesteld als een vis die alleen bij de Galápagoseilanden voorkomt. Wetenschappelijke bronnen beschrijven een groter verspreidingsgebied in de oostelijke tropische Stille Oceaan, waaronder het vasteland van Ecuador, Colombia en Noord-Peru. De regionale voedseltraditie van de eilanden is dus iets anders dan een bewering dat de vis daar endemisch is. Dat onderscheid houdt de culinaire band met de plaats overeind zonder de verspreiding van de soort te versmallen. Het verklaart ook waarom we de plaatselijke naam behouden en de regionale context zorgvuldig formuleren.
Lokale bronnen beschrijven grillen als een bereidingswijze voor deze vis. Een gastronomisch onderzoek brengt die methode ook in verband met kenmerken van het vettere visvlees. Een vaste, gepubliceerde thuisreceptuur met voorgeschreven hoeveelheden voor alle smaakmakers is echter niet aangetroffen. De hoeveelheden hier zijn daarom een redactionele praktische uitwerking voor één hele vis van ongeveer 1,2 kg vóór het schoonmaken. Knoflook, komijn, zout en limoen worden spaarzaam gebruikt, zodat de vis de hoofdrol houdt. De verse salsa criolla van rode ui, tomaat, limoen en koriander wordt apart geserveerd. Zo wordt zij niet ten onrechte als vast onderdeel van één historische standaardformule gepresenteerd.
Zorgvuldig bereiden begint bij het kopen van de vis. Koop gekoelde vis bij een legale verkoper die de herkomst kan aantonen en vraag welke plaatselijke regels op dat moment gelden. Laat de visboer de schubben en ingewanden verwijderen en de stekelige vinnen veilig bijwerken. Dit recept moedigt niet aan om pez brujo zelf te vangen. Een beoordeling van de visserij op de Galápagoseilanden beschrijft bij de soort langzame groei, late geslachtsrijpheid en mogelijke signalen van overbevissing in onderzochte bestanden. Dat is reden om zorgvuldig in te kopen, maar het vervangt geen actuele regelgeving en bewijst niet dat de vis het hele jaar verkrijgbaar is.
Bewaar de vis thuis gekoeld tot het kruiden en zet hem tijdens de korte rust in de marinade terug in de koelkast. Was je handen en reinig mes en snijplank na contact met rauwe vis; bereid rauwe vis en groenten op aparte oppervlakken voor. Een metalen mand met scharnier ondersteunt de hele vis en helpt om hem één keer te keren zonder de huid te scheuren. Zonder mand kan de vis op een schoon, licht ingevet rooster worden gegrild. Wacht met keren tot de huid vanzelf begint los te laten, in plaats van de vis met kracht van het rooster te trekken.
De grilltijd hangt af van de dikte van de vis en de hitte van de kolen. De genoemde minuten zijn daarom een richtlijn en vervangen de temperatuurcontrole niet. Steek de thermometer achter de kop in het dikste deel van het vlees, zonder het bot te raken; gaar de vis tot 63 °C. Het vlees wordt ondoorzichtig en valt makkelijk met een vork uiteen, maar alleen de kleur is geen volledige veiligheidscontrole. Laat de vis na het grillen ongeveer drie minuten op een schone schaal rusten. Serveer met salsa criolla en partjes limoen; zet rijst of patacones en ají desgewenst apart op tafel.
Zet restjes binnen twee uur in een ondiepe, afgedekte bak in de koelkast en gebruik ze binnen 3–4 dagen. Warm restjes op tot 74 °C en voorkom herhaald opwarmen, want daardoor droogt het visvlees uit. Vis is een allergeen en moet vóór het garen gescheiden blijven van eten dat direct wordt gegeten. Houd ook de salsa en schone serveerspullen uit de buurt van sap van rauwe vis. Zo blijven de regionale naam en directe grillmethode behouden, terwijl de redactioneel uitgewerkte hoeveelheden, optionele bijgerechten en onderbouwde veiligheidsstappen helder van elkaar gescheiden zijn.