Pez brujo a la parrilla to cała ryba grillowana bezpośrednio nad węglem drzewnym. Nazwa pez brujo pozostaje po hiszpańsku, ponieważ nie udało się potwierdzić utrwalonej polskiej nazwy dokładnie tego gatunku. Chodzi o Pontinus clemensi, rybę związaną także z regionalną kuchnią Galápagos. W tym przepisie a la parrilla oznacza grillowanie na ruszcie, a nie pieczenie w piekarniku ani zawijanie w folię. Krótkie objaśnienie pomaga zrozumieć danie, nie zastępując jego nazwy polskim określeniem, które mogłoby wskazywać inny gatunek.
Danie kojarzy się z Galápagos, zwłaszcza z Puerto Ayora na wyspie Santa Cruz. Nie ma oficjalnego potwierdzenia, że jest to narodowe danie Ekwadoru. Badanie zastosowań kulinarnych ryby w Puerto Ayora wymienia kilka sposobów jej przyrządzania: bezpośrednie grillowanie, grillowanie w osłonie, smażenie, przygotowanie encocado oraz ceviche. Tutaj opisano wyłącznie grillowanie bezpośrednio nad węglem. Ryba pieczona w folii i pez brujo smażone w całości pozostają odrębnymi daniami w zweryfikowanym zestawieniu, dlatego nie łączymy ich technik. Ryż lub patacones można podać jako osobny, opcjonalny dodatek; nie są częścią przyprawy do ryby.
Nie należy przedstawiać pez brujo jako ryby występującej wyłącznie w pobliżu Galápagos. Źródła naukowe opisują szerszy zasięg wschodniego tropikalnego Pacyfiku, obejmujący kontynentalny Ekwador, Kolumbię i północne Peru. Regionalne znaczenie ryby na wyspach to coś innego niż twierdzenie, że gatunek jest tam endemiczny. To rozróżnienie pozwala zachować związek potrawy z miejscem bez zawężania rzeczywistego zasięgu gatunku. Wyjaśnia też, dlaczego zachowujemy lokalną nazwę i ostrożnie opisujemy jej geograficzny kontekst.
Lokalne opracowania opisują grillowanie jako jeden ze sposobów przygotowywania tej ryby. Praca gastronomiczna wiąże tę metodę również z cechami jej bardziej tłustego mięsa. Nie znaleziono jednak jednej opublikowanej receptury domowej z obowiązkowymi ilościami wszystkich przypraw. Podane proporcje są więc redakcyjnym opracowaniem dla jednej całej ryby o masie około 1,2 kg przed oczyszczeniem. Czosnek, kumin, sól i limonka są używane oszczędnie, aby główną rolę zachowała ryba. Osobno podawana salsa criolla z czerwonej cebuli, pomidora, limonki i kolendry nie jest przedstawiana jako obowiązkowy składnik jednej historycznej formuły.
Przygotowanie warto zacząć od zakupu. Wybierać schłodzoną rybę od legalnego sprzedawcy, który może potwierdzić jej pochodzenie, i sprawdzić aktualne lokalne przepisy. Poprosić sprzedawcę o usunięcie łusek i wnętrzności oraz bezpieczne przycięcie kolczastych płetw. Przepis nie zachęca do samodzielnego połowu pez brujo. Przegląd rybołówstwa Galápagos wskazuje u tego gatunku powolny wzrost, późne osiąganie dojrzałości i możliwe sygnały nadmiernej eksploatacji w badanych zasobach. To uzasadnia ostrożny wybór źródła, ale nie zastępuje aktualnych regulacji i nie dowodzi całorocznej dostępności ryby.
W domu przechowywać rybę w lodówce aż do doprawiania, a podczas krótkiego odpoczynku w marynacie ponownie ją schłodzić. Po kontakcie z surową rybą umyć ręce i wyczyścić nóż oraz deskę; surową rybę i warzywa przygotowywać na oddzielnych powierzchniach. Zamykany metalowy kosz podtrzymuje całą rybę i ułatwia jej jednokrotne obrócenie bez rozrywania skóry. Jeśli kosz nie jest dostępny, można grillować rybę na czystym, lekko natłuszczonym ruszcie. Z obracaniem poczekać, aż skóra zacznie odchodzić sama, zamiast odrywać ją siłą.
Czas grillowania zależy od grubości ryby i temperatury węgla, dlatego podane minuty są wskazówką, a nie zamiennikiem pomiaru temperatury. Sondę termometru wprowadzić za głową w najgrubszą część mięsa, nie dotykając ości; ryba powinna osiągnąć 63 °C. Mięso staje się nieprzezroczyste i łatwo rozdziela się widelcem, lecz sam kolor nie stanowi pełnej kontroli bezpieczeństwa. Po grillowaniu odstawić rybę na około trzy minuty na czysty półmisek. Podać ją z salsą criolla i cząstkami limonki; ryż, patacones lub ají można postawić osobno.
Resztki przełożyć do płytkiego, przykrytego pojemnika i schłodzić w ciągu dwóch godzin; zużyć w ciągu 3–4 dni. Podgrzać do 74 °C i unikać wielokrotnego odgrzewania, bo mięso może wtedy wyschnąć. Ryba jest alergenem, dlatego przed obróbką termiczną trzeba trzymać ją z dala od żywności gotowej do jedzenia. Salsa i czyste przybory do podawania również powinny być odseparowane od soków surowej ryby. Dzięki temu regionalna nazwa i bezpośrednia metoda grillowania pozostają czytelne, a praktyczne proporcje, opcjonalne dodatki i zasady bezpieczeństwa są jasno rozdzielone.