Guatita is een Ecuadoriaanse stoofpot van runder-netmaag, aardappel en pindasaus. De pens kookt eerst zacht tot hij mals is. Daarna snijd je hem in stukken en laat je hem met aardappel verder garen in een saus van pinda, melk en refrito. Witte rijst wordt er vaak naast geserveerd; avocado, tomaat, curtido, ají of gebakken rijpe bakbanaan kunnen er ook bij. De saus hoort de pens en aardappelen te omhullen en romig te zijn, zonder papperig te worden.
Guatita is sterk verbonden met Guayaquil en is ook bekend in de Ecuadoriaanse Sierra. Een culinair geschiedenisproject van El Universo noemt guatita, ook bekend als mondongo, een populair gerecht in Guayaquil. El Comercio beschrijft het als geliefd aan zowel de kust als in het hoogland. Deze bronnen ondersteunen de aanduiding als populair Ecuadoriaans gerecht, maar tonen geen officiële erkenning als nationaal gerecht aan. Regionale verspreiding en culturele bekendheid zijn iets anders dan een formele nationale titel.
De Spaanse naam Guatita blijft staan, omdat geen Nederlandse gerechtnaam dezelfde identiteit precies weergeeft. ‘Stoofpot van runderpens in pindasaus’ beschrijft de hoofdingrediënten, maar is geen vervangende naam. Guatita heeft verwantschap met andere gerechten van pens of mondongo, maar de ingrediënten en kruiding verschillen per plaats en huishouden. Dit recept biedt een uitvoerbare thuisversie en is niet de enige geldige of officieel vastgelegde samenstelling.
Voor een zachte textuur heeft schoongemaakte runder-netmaag tijd nodig. Vraag de slager om schoongemaakte honingraatpens en bewaar die gekoeld tot je begint. Laat de stukken rustig koken tot je ze gemakkelijk met een mes kunt snijden. Een snelkookpan kan de kooktijd verkorten; volg de handleiding en laat de druk veilig ontsnappen. Snijd de gare pens in hapklare stukken en vang een deel van het kookvocht op. Dat geeft smaak aan de saus. Voeg het geleidelijk toe tot de saus glad en lepelbaar is.
De smaakbasis is refrito: ui, paprika, tomaat, knoflook, komijn, achiote en een beetje oregano. Bak de groenten zacht, maar laat de knoflook niet bruinen. Sommige koks pureren de groentebasis; anderen laten stukjes zitten. In dit recept zorgt gladde pindakaas zonder suiker voor een gladde saus met melk. Pinda is een belangrijk allergeen. Serveer dit gerecht niet aan iemand met een pinda-allergie en voorkom kruiscontact via handen, werkblad, keukengerei en bakjes.
Voeg de aardappelen pas toe nadat de pinda, melk en het refrito tot saus zijn geroerd. Vastkokende aardappelen behouden hun vorm; roer voorzichtig om te voorkomen dat ze uit elkaar vallen. Wordt de saus te dik, roer er dan wat opgevangen kookvocht door. De guatita moet romig zijn en gemakkelijk van een lepel glijden, niet stijf. Je kunt de saus met de rijst op het bord mengen of erover scheppen. Bewaar restjes bij voorkeur apart van de rijst, zodat die niet alle saus opneemt.
Bewaar rauwe pens gekoeld en gescheiden van producten die zonder verdere bereiding worden gegeten. Was je handen, mes en snijplank na contact met rauwe pens; reinig en desinfecteer ook het werkblad en keukengerei. De USDA noemt 71 °C als veilige minimumtemperatuur voor orgaanvlees. Kook de pens daarna door tot hij zacht is. Doe restjes binnen twee uur in ondiepe bakjes en zet ze in de koelkast. Eet ze binnen 3–4 dagen op en verwarm ze opnieuw tot 74 °C. Deze veiligheidsinformatie vervangt de waarschuwing voor pinda als allergeen niet.
Serveer de guatita heet met witte rijst, koriander en ají, zodat iedereen zelf de pittigheid bepaalt. Avocado of tomaat geeft een frisse tegenhanger bij de rijke saus; curtido of gebakken rijpe bakbanaan zorgt voor een zuur of zoet accent. Dit zijn mogelijke bijgerechten, geen verplicht onderdeel van elke portie. De nauwkeurigste omschrijving is een populair Ecuadoriaans gerecht dat sterk met Guayaquil verbonden is en ook in de Sierra wordt gegeten. Een officiële status als nationaal gerecht is niet aangetoond. De langzaam gegaarde pens, de gebonden pindasaus en de verschillende huiselijke versies bepalen het karakter.