Guatita, dana işkembe, patates ve zengin yer fıstığı sosuyla hazırlanan doyurucu bir Ekvador yahnisi. İşkembe önce yumuşayana kadar haşlanır, parçalara kesilir ve patateslerle birlikte yer fıstığı, süt ve refrito sosunda pişirilir. Tabağın yanında genellikle beyaz pilav bulunur; avokado, domates, curtido, ají veya kızarmış olgun plantain (yemeklik muz) de eşlik edebilir. Sonuç, işkembe ve patatesleri kaplayan ama macun gibi katılaşmayan kremamsı bir sosla sunulan, tok tutan ve tuzlu lezzetli bir yemektir.
Yemek özellikle Guayaquil ile özdeşleşir ve Ekvador’un Sierra bölgesinde de bilinir. El Universo’nun yemek tarihi projesi, mondongo olarak da bilinen guatita’yı Guayaquil’de sevilen bir yemek diye tanımlar ve eski yerel malzemelerle sığır etinin bir araya gelişini anlatır. El Comercio ise yemeğin hem Sierra’da hem de kıyı bölgesinde çok popüler olduğunu belirtir. Bu kaynaklar guatita’nın geniş çevrede sevilen bir Ekvador yemeği olduğunu destekler; resmî olarak ulusal yemek ilan edildiğini doğrulamaz.
Yemeğin ortaya çıktığı kesin bir yıl bilinmiyor. El Universo, tarihçi Jenny Estrada’nın popüler yemekler arasında saydığı guatita’nın doğuşu için belirli bir yıl verilemeyeceğini aktarıyor. Yazıda Amerika kıtasında yetişen yer fıstığı, patates, domates, soğan, biber, sarımsak ve kişniş ile Avrupa’dan getirilen sığır eti yan yana anılır. Bu, mutfak kültürünün farklı katmanlarını anlatan bir çerçevedir; tek ve belgelenmiş bir köken hikâyesi değildir. Tarifler ailelere ve şehirlere göre değişir, bu nedenle bu sürüm evde uygulanabilir bir yöntemdir; tek doğru formül olduğu iddiasını taşımaz.
İyi bir kâse yumuşak işkembe ile başlar. Kasabınızdan temizlenmiş petek dokulu dana işkembe isteyin, buzdolabında saklayın ve bir parça kolayca kesilene kadar düzenli, hafif bir kaynamada pişirin. Düdüklü tencere bu aşamayı kısaltabilir; ancak cihazın kılavuzuna uyun ve basıncı güvenli şekilde boşaltın. Pişmiş işkembeyi lokmalık parçalara kesin ve suyunu ayırın. Bu su, yer fıstığı sosuna lezzet katar; yavaş yavaş ekleyin ve sos pürüzsüz, kaşıkla alınabilir olduğunda durun.
Refrito sosun aromatik tabanını oluşturur: soğan, biber, domates, sarımsak, kimyon, annatto ve az miktarda kekik yumuşayana kadar birlikte pişer; sonra yer fıstığı ezmesi ve sütle birleşir. Buradaki refrito, sebzelerin yağda yumuşatıldığı tabanı anlatır; her yerde aynı malzemelerle yapılan tek bir sos değildir. Bazı aşçılar sebzeleri ezip pürüzsüz bir sonuç alır, bazıları soğan ve biber parçalarını bırakır. Tuzsuz ve tatlandırılmamış yer fıstığı ezmesi, ince öğütülmüş yer fıstığı yerine pratik bir seçenektir. Yer fıstığı önemli bir alerjendir; alerjisi olanlara servis etmeyin ve mutfak gereçleri, çalışma yüzeyleri ve saklama kaplarında çapraz teması önleyin.
Patatesler, refrito ve yer fıstığı birkaç dakika piştikten sonra sosa girer. Dağılmayan patatesler şeklini korur ve sosun üzerlerine tutunmasına yardımcı olacak kadar nişasta bırakır. Dikkatlice karıştırın; tencere fazla koyulaşırsa ayrılan işkembe suyunu azar azar ekleyin. Hazır guatita yoğun olmalı, ancak pilavın üzerine ya da yanına kaşıkla alınabilecek kadar akışkan kalmalıdır. Özellikle artan yemek bekliyorsanız pilavı servis anına kadar ayrı tutun. Servisten önce sos dinlenirken koyulaşırsa, sıcak işkembe suyunu küçük miktarlarda ekleyip nazikçe karıştırın. Patatesleri eşit büyüklükte kesmek, hepsinin aynı sürede pişmesine ve bazı parçaların dağılmamasına yardımcı olur.
Güvenli hazırlık için çiğ işkembeyi soğukta ve tüketime hazır yiyeceklerden ayrı saklayın; dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın, bıçak ve kesme tahtalarını temizleyip dezenfekte edin. USDA sakatat için 71 °C sıcaklık önerir; bu yemekte yumuşaklık da önemlidir, bu nedenle gerekirse bu dereceye ulaştıktan sonra da pişirmeyi sürdürün. Artan yemeği sığ kaplarda iki saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, üç ila dört gün içinde tüketin ve 74 °C’ye kadar yeniden ısıtın.
Yahninin yanında beyaz pilav, kişniş ve ají ile sıcak servis yapın. Bir dilim avokado ya da domates kremamsı yer fıstığı sosuna ferahlık katar; curtido veya kızarmış olgun plantain (yemeklik muz) tatlı ya da ekşi bir karşıtlık sağlar. Guatita’yı Guayaquil ile güçlü bağı bulunan ve başka bölgelerde de bilinen popüler bir Ekvador yemeği olarak anlatın; doğrulanmamış resmî ulusal statü iddiasında bulunmayın. Yemeğin çekiciliği mütevazı malzemelerin özenle pişirilmesinden ve onu gündelik yemek kültüründe yaşatan farklı ev yorumlarından gelir.