Skip to content
Ekvador mutfağıSevilen ana yemek

Guatita

Dana işkembe ve patates; soğan, sarımsak, kimyon, annatto ve kişnişle tatlandırılmış pürüzsüz yer fıstığı ve süt sosunda pişer. Pilav ve taze eşlikçilerle servis edilir.

Pilav ve avokadoyla servis edilen yer fıstığı soslu Ekvador işkembe yahnisiPilav ve avokadoyla Guatita
Paylaşım, sayfanın herkese açık adresi ayarlandığında kullanılabilir.
6 porsiyonporsiyon
40dkhazırlık
3sa 30dkkısık ateşte pişirme

Guatita, Ekvador usulü yer fıstıklı işkembe yahnisi

Dana işkembe ve patates, aromatik refrito tabanlı kremamsı yer fıstığı sosunda hafif ateşte pişer; pilav ve taze eşlikçilerle sunulur.

Guatita, dana işkembe, patates ve zengin yer fıstığı sosuyla hazırlanan doyurucu bir Ekvador yahnisi. İşkembe önce yumuşayana kadar haşlanır, parçalara kesilir ve patateslerle birlikte yer fıstığı, süt ve refrito sosunda pişirilir. Tabağın yanında genellikle beyaz pilav bulunur; avokado, domates, curtido, ají veya kızarmış olgun plantain (yemeklik muz) de eşlik edebilir. Sonuç, işkembe ve patatesleri kaplayan ama macun gibi katılaşmayan kremamsı bir sosla sunulan, tok tutan ve tuzlu lezzetli bir yemektir.

Yemek özellikle Guayaquil ile özdeşleşir ve Ekvador’un Sierra bölgesinde de bilinir. El Universo’nun yemek tarihi projesi, mondongo olarak da bilinen guatita’yı Guayaquil’de sevilen bir yemek diye tanımlar ve eski yerel malzemelerle sığır etinin bir araya gelişini anlatır. El Comercio ise yemeğin hem Sierra’da hem de kıyı bölgesinde çok popüler olduğunu belirtir. Bu kaynaklar guatita’nın geniş çevrede sevilen bir Ekvador yemeği olduğunu destekler; resmî olarak ulusal yemek ilan edildiğini doğrulamaz.

Yemeğin ortaya çıktığı kesin bir yıl bilinmiyor. El Universo, tarihçi Jenny Estrada’nın popüler yemekler arasında saydığı guatita’nın doğuşu için belirli bir yıl verilemeyeceğini aktarıyor. Yazıda Amerika kıtasında yetişen yer fıstığı, patates, domates, soğan, biber, sarımsak ve kişniş ile Avrupa’dan getirilen sığır eti yan yana anılır. Bu, mutfak kültürünün farklı katmanlarını anlatan bir çerçevedir; tek ve belgelenmiş bir köken hikâyesi değildir. Tarifler ailelere ve şehirlere göre değişir, bu nedenle bu sürüm evde uygulanabilir bir yöntemdir; tek doğru formül olduğu iddiasını taşımaz.

İyi bir kâse yumuşak işkembe ile başlar. Kasabınızdan temizlenmiş petek dokulu dana işkembe isteyin, buzdolabında saklayın ve bir parça kolayca kesilene kadar düzenli, hafif bir kaynamada pişirin. Düdüklü tencere bu aşamayı kısaltabilir; ancak cihazın kılavuzuna uyun ve basıncı güvenli şekilde boşaltın. Pişmiş işkembeyi lokmalık parçalara kesin ve suyunu ayırın. Bu su, yer fıstığı sosuna lezzet katar; yavaş yavaş ekleyin ve sos pürüzsüz, kaşıkla alınabilir olduğunda durun.

Refrito sosun aromatik tabanını oluşturur: soğan, biber, domates, sarımsak, kimyon, annatto ve az miktarda kekik yumuşayana kadar birlikte pişer; sonra yer fıstığı ezmesi ve sütle birleşir. Buradaki refrito, sebzelerin yağda yumuşatıldığı tabanı anlatır; her yerde aynı malzemelerle yapılan tek bir sos değildir. Bazı aşçılar sebzeleri ezip pürüzsüz bir sonuç alır, bazıları soğan ve biber parçalarını bırakır. Tuzsuz ve tatlandırılmamış yer fıstığı ezmesi, ince öğütülmüş yer fıstığı yerine pratik bir seçenektir. Yer fıstığı önemli bir alerjendir; alerjisi olanlara servis etmeyin ve mutfak gereçleri, çalışma yüzeyleri ve saklama kaplarında çapraz teması önleyin.

Patatesler, refrito ve yer fıstığı birkaç dakika piştikten sonra sosa girer. Dağılmayan patatesler şeklini korur ve sosun üzerlerine tutunmasına yardımcı olacak kadar nişasta bırakır. Dikkatlice karıştırın; tencere fazla koyulaşırsa ayrılan işkembe suyunu azar azar ekleyin. Hazır guatita yoğun olmalı, ancak pilavın üzerine ya da yanına kaşıkla alınabilecek kadar akışkan kalmalıdır. Özellikle artan yemek bekliyorsanız pilavı servis anına kadar ayrı tutun. Servisten önce sos dinlenirken koyulaşırsa, sıcak işkembe suyunu küçük miktarlarda ekleyip nazikçe karıştırın. Patatesleri eşit büyüklükte kesmek, hepsinin aynı sürede pişmesine ve bazı parçaların dağılmamasına yardımcı olur.

Güvenli hazırlık için çiğ işkembeyi soğukta ve tüketime hazır yiyeceklerden ayrı saklayın; dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın, bıçak ve kesme tahtalarını temizleyip dezenfekte edin. USDA sakatat için 71 °C sıcaklık önerir; bu yemekte yumuşaklık da önemlidir, bu nedenle gerekirse bu dereceye ulaştıktan sonra da pişirmeyi sürdürün. Artan yemeği sığ kaplarda iki saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, üç ila dört gün içinde tüketin ve 74 °C’ye kadar yeniden ısıtın.

Yahninin yanında beyaz pilav, kişniş ve ají ile sıcak servis yapın. Bir dilim avokado ya da domates kremamsı yer fıstığı sosuna ferahlık katar; curtido veya kızarmış olgun plantain (yemeklik muz) tatlı ya da ekşi bir karşıtlık sağlar. Guatita’yı Guayaquil ile güçlü bağı bulunan ve başka bölgelerde de bilinen popüler bir Ekvador yemeği olarak anlatın; doğrulanmamış resmî ulusal statü iddiasında bulunmayın. Yemeğin çekiciliği mütevazı malzemelerin özenle pişirilmesinden ve onu gündelik yemek kültüründe yaşatan farklı ev yorumlarından gelir.

Malzemelere genel bakış

Tarif kartı

Guatita

porsiyon6 porsiyon
hazırlık: 40 dkpişirme: 210 dktoplam süre: 4 sa 10 dk

İşkembe

Baharat

Refrito

Yer fıstığı sosu

Yahni

Servis için

Gerekli ekipman

Yapılışı

130 min

İşkembeyi hazırlayın ve haşlayın

Temizlenmiş işkembeyi gerekirse düzeltip büyük parçalara kesin. Limon suyunu hafifçe durulamak için kullanın; bu bir gıda güvenliği adımı değildir. Diğer malzemeleri hazırlarken işkembeyi soğukta tutun. Suyu sarımsağın yarısı, kişniş sapları, kimyonun yarısı ve az miktarda tuzla kaynatın. İşkembeyi ekleyip yeniden kaynatın; ardından ateşi, sıvı düzenli ve hafifçe kaynayacak şekilde kısın. Kısmen kapatıp yumuşayana kadar yaklaşık 90 dakika ile 2 saat pişirin; düdüklü tencerede basınçta genellikle 45–55 dakika sürer. Termometreyle ölçüyorsanız USDA’nın sakatat önerisini izleyin ve en az 71 °C’ye ulaşın. Süzün, 500 ml pişirme suyunu ayırın, tutulabilecek kadar soğumasını bekleyin ve işkembeyi lokmalık parçalara kesin.

25 min

Refrito’yu pişirin

Yağ ve tereyağını kalın tabanlı bir tencerede orta ateşte ısıtın. Kırmızı ve beyaz soğanla yeşil biberi ekleyin; yumuşayana kadar 7–9 dakika pişirin. Domatesi, kalan sarımsağı, annatto’yu, kekiği ve kalan kimyonu ekleyin. Domates dağılana ve refrito güzel kokana kadar 4–5 dakika pişirin. Sarımsağı kızartıp kahverengileştirmeyin.

30 min

Yer fıstığı sosunu çırpın ve tatlandırın

Bir kâsede yer fıstığı ezmesini sütü azar azar ekleyerek pürüzsüz olana kadar çırpın. Refrito’yu karıştırın; ev usulü bir doku için yumuşak sebze parçalarını bırakın veya birkaçını çatalla ezin. Sosu tencereye dökün ve ayrılan işkembe suyundan yaklaşık 400 ml ekleyin. Süt ürünlerinin ve yer fıstığının dibe tutmaması için sık sık karıştırarak hafifçe kaynatın. Parlak ve hafif koyu bir kıvam alana kadar 8–10 dakika pişirin.

45 min

İşkembe ve patatesleri hafifçe pişirin

İşkembe ile patates küplerini sosa ekleyin. Tencerenin kapağını kısmen kapatıp hafif ateşte 25–30 dakika pişirin. Patatesler yumuşayıp sosla kaplanana kadar birkaç dakikada bir dikkatlice karıştırın. Sos çok koyulaşırsa ayrılan pişirme suyunu azar azar ekleyin. Tuz ve karabiberle tatlandırın, doğranmış kişnişin bir kısmını karıştırın. Yahni koyu ve katı değil, kremamsı ve kaşıkla alınabilir olmalıdır.

20 min

Kısa süre dinlendirin ve servis edin

Ateşi kapatın ve sosun oturması için guatita’yı 5 dakika bekletin. Bir kez daha tadıp tuz ve kimyonu ayarlayın. Beyaz pilav, avokado ve ají ile sıcak servis edin; domates dilimleri, curtido veya kızarmış olgun plantain (yemeklik muz) isteğe bağlı eşlikçilerdir. Pilavın tüm sosu çekmemesi için servis edene kadar ayrı tutun.

Püf noktaları

01

Temizlenmiş petek dokulu işkembe alın

Kasabınıza nasıl temizlendiğini sorun ve pişirene kadar buzdolabında tutun.

02

Sadece süreye göre değil, yumuşayana kadar pişirin

İşkembenin boyutu ve başlangıçtaki durumu değişebilir; bir parça kolayca kesilene kadar pişirmeyi sürdürün.

03

Yer fıstığı sosunu pürüzsüz çırpın

Blender kullanmadan pürüzsüz sos elde etmek için yer fıstığı ezmesini çırparken sütü azar azar ekleyin.

04

Sosu hafif kaynamada tutun

Düzenli karıştırın; süt ve yer fıstığı parçalarının tencereye tutunmasına yol açabilecek güçlü kaynamadan kaçının.

05

Yer fıstığını açıkça belirtin

Yer fıstığı önemli bir alerjendir; çapraz teması önleyin ve alerjisi olanlara servis etmeyin.

06

Artan yemek için pilavı ayrı saklayın

Pilavı ve yahniyi ayrı saklamak, ikisinin de eşit soğumasını ve ısınmasını sağlar.

Tarifin çeşitleri

Düdüklü tencere yöntemi

İşkembeyi düdüklü tencerenin kullanım kılavuzuna göre, genellikle basınç altında yaklaşık 45–55 dakika pişirin; ardından basıncı güvenli biçimde boşaltıp yumuşaklığını kontrol edin. Sos ve patatesleri açık tencerede pişirmeyi sürdürün.

Süt ürünü içermeyen sos

Sütü tatlandırılmamış su veya hafif et suyuyla, tereyağını da yağla değiştirin. Yer fıstığı önemli bir alerjen olarak kalır ve sos daha az kremamsı olur.

Sosun dokusunu ayarlayın

Pürüzsüz bir sos için refrito’nun tamamını, daha dokulu bir ev yahnisi için yarısını blenderdan geçirin ve soğanla biber parçalarının bir kısmını görünür bırakın.

Pişirme hakkında sık sorulan sorular

SorunNe yapılmalı
İşkembe hâlâ sertKapağı kapalı tutarak hafif kaynatmayı sürdürün ve her 15 dakikada bir kontrol edin. Düdüklü tencereyi yalnızca kılavuza göre kullanın.
Sos çok koyuAyırdığınız işkembe suyunu veya sıcak suyu azar azar karıştırın.
Sos pütürlü veya tencereye yapışıyorAteşi kısın, sık sık karıştırın ve ezmeyi tencereye eklemeden önce sütle çırpın.

Malzeme değişimleri

Asıl malzemePratik alternatifNe değişir
Tam yağlı sütTatlandırılmamış su veya hafif et suyuSos daha az kremamsı olur; süt ürünü içermeyen bir yemek için tereyağı da yağla değiştirilebilir.
Taze işkembe suyuTuzsuz dana suyuAşırı tuzlanmaması için az miktarda kullanın ve sosu azar azar inceltin.
Dağılmayan patatesYukon Gold veya orta nişastalı başka bir patatesEşit kesin ve hafifçe pişirin; çok unlu patatesler daha çabuk dağılabilir.

Sık sorulan sorular

Guatita nedir?

Yer fıstığı bazlı sos içinde yumuşak dana işkembe ve patatesle hazırlanan, genellikle pilavla servis edilen Ekvador yahnisidir.

Guatita resmen Ekvador’un ulusal yemeği ilan edildi mi?

İncelenen kaynaklar yemeği, özellikle Guayaquil ve kıyı ile Sierra bölgelerinde sevilen ve simgesel bir yemek olarak tanımlar; resmî ulusal ilanı doğrulamaz.

İşkembeyi düdüklü tencerede pişirebilir miyim?

Evet. Tencerenin kılavuzunu izleyin, işkembe yumuşayana kadar pişirin ve basıncı güvenli şekilde boşaltın. Yer fıstığı sosunu ve patatesleri açık tencerede tamamlayın.

Guatita’yı yer fıstığı olmadan yapabilir miyim?

Yer fıstığı yaygın sosun temelidir ve önemli bir alerjendir. Alerji varsa, ayrıca doğrulanmış yer fıstığı içermeyen bir tarif seçin ve çapraz teması önleyin.

Artan yemek nasıl saklanır?

İki saat içinde sığ kaplarda soğutup buzdolabına kaldırın. Üç ila dört gün içinde tüketin ve 74 °C’ye kadar yeniden ısıtın.