Guatita to ekwadorski gulasz z flaków wołowych, ziemniaków i sosu z orzeszków ziemnych. Flaki najpierw gotuje się powoli do miękkości, a następnie kroi na kawałki i dogotowuje z ziemniakami w sosie z masła orzechowego, mleka i refrito. Zwykle obok podaje się biały ryż; do dania mogą też pasować awokado, pomidor, curtido, ají albo smażony dojrzały banan warzywny. Sos powinien oblepiać flaki i ziemniaki, pozostając kremowy, ale nie papkowaty.
Guatita jest silnie związana z Guayaquil i znana także w ekwadorskim regionie Sierra. Projekt historyczno-kulinarny El Universo opisuje ją, także pod nazwą mondongo, jako popularne danie w Guayaquil. El Comercio podaje, że jest lubiana zarówno na wybrzeżu, jak i w górach. Źródła wspierają określenie jej jako popularnej potrawy ekwadorskiej, ale nie potwierdzają oficjalnego statusu dania narodowego. Regionalna obecność i rozpoznawalność kulturowa nie są tym samym co formalny tytuł narodowy.
Hiszpańską nazwę Guatita warto zachować, ponieważ polskie określenie nie oddaje dokładnie tożsamości tej potrawy. „Gulasz z flaków w sosie z orzeszków ziemnych” opisuje składniki, lecz nie zastępuje nazwy. Guatita jest spokrewniona z innymi potrawami z flaków lub mondongo, ale skład i przyprawy różnią się w zależności od miejsca i domu. Poniższa wersja jest praktycznym przepisem do przygotowania w domu, a nie jedyną poprawną ani oficjalnie ustaloną recepturą.
Miękkość flaków zależy od długiego, spokojnego gotowania. Przy zakupie poprosić o oczyszczone flaki wołowe o charakterystycznej siateczkowej strukturze i przechowywać je w lodówce do rozpoczęcia pracy. Gotować delikatnie, aż kawałek będzie można łatwo przeciąć nożem. Szybkowar może skrócić czas, ale należy przestrzegać instrukcji urządzenia i bezpiecznie obniżyć ciśnienie. Po ugotowaniu pokroić flaki na kawałki wielkości kęsa i zachować część wywaru. Stopniowo dodawany nadaje sosowi mięsny smak.
Bazę aromatyczną stanowi refrito, czyli podsmażona mieszanka cebuli, papryki, pomidora, czosnku, kuminu, mielonych nasion annato (achiote) i odrobiny oregano. Warzywa powinny zmięknąć, ale czosnek nie powinien się zrumienić. Niektórzy kucharze miksują tę bazę, inni pozostawiają w niej kawałki warzyw. W tym przepisie gładkie, niesłodzone masło z orzeszków ziemnych łączy się z mlekiem w kremowy sos. Orzeszki ziemne są ważnym alergenem. Nie podawać dania osobom uczulonym i unikać kontaktu krzyżowego przez ręce, blat, sprzęt i pojemniki.
Ziemniaki trafiają do garnka dopiero po połączeniu masła z orzeszków ziemnych, mleka i refrito. Ziemniaki o zwartym miąższu lepiej zachowują kształt, a ostrożne mieszanie pomaga zapobiec ich rozpadowi. Jeśli sos zgęstnieje za mocno, dolać po trochu zachowanego wywaru. Gotowa guatita powinna być kremowa, lecz nie sztywna; można nabrać ją łyżką i podać obok ryżu albo polać nim ryż na talerzu. Resztki najlepiej przechowywać osobno od ryżu, aby nie wchłonął całego sosu.
Surowe flaki przechowywać w lodówce, oddzielnie od żywności spożywanej bez dalszej obróbki. Po kontakcie z surowym produktem umyć ręce, nóż i deskę; umyć oraz zdezynfekować także blat i przybory. USDA podaje 71 °C jako bezpieczną temperaturę dla podrobów. Po jej osiągnięciu nadal gotować flaki do miękkości. Resztki przełożyć do płytkich pojemników i wstawić do lodówki w ciągu dwóch godzin, spożyć w ciągu 3–4 dni, a podczas odgrzewania osiągnąć 74 °C. Te wskazówki bezpieczeństwa nie zastępują informacji o alergenie z orzeszków ziemnych.
Guatitę podawać na gorąco z białym ryżem, kolendrą i ají, które każdy może dodać według uznania. Awokado lub pomidor wnoszą świeżość do treściwego sosu; curtido albo smażony dojrzały banan warzywny dodają kwaśnego lub słodkiego akcentu. To propozycje dodatków, a nie obowiązkowy element każdej porcji. Najprecyzyjniej określić guatitę jako popularne danie ekwadorskie, silnie związane z Guayaquil i znane również w Sierra. Nie potwierdzono jej oficjalnego statusu dania narodowego. Jej charakter tworzą długo gotowane flaki, gęsty sos z orzeszków ziemnych i liczne domowe wersje. Warto uwzględnić czas z karty: 40 minut przygotowania, 210 minut gotowania i 250 minut łącznie. Najdłużej trwa zmiękczanie flaków; nie należy go pomijać ani oceniać wyłącznie na podstawie upływu czasu. Ryż i świeże dodatki można przygotować tak, aby podać je dopiero pod koniec, gdy gulasz jest już gotowy. Dzięki temu ryż pozostaje osobnym dodatkiem, a sos nie traci swojej kremowej konsystencji.