Frikandel speciaal, Hollanda’daki atıştırmalık büfelerinde sipariş edilen bir üründür: uzun, pürüzsüz yüzeyli ve kılıfsız bir kıymalı çubuk, uzunlamasına kesilir ve mayonez, köri aromalı ketçap ile ince doğranmış çiğ soğanla tamamlanır. Speciaal sözcüğü tek ve değişmez bir et formülünü değil, bu sos ve soğan sunumunu anlatır. Bu ev yapımı tarifte dana, domuz ve tavuk kıyması baharatlarla harmanlanır, sıkma torbasıyla şekillendirilir, et suyunda hafifçe pişirilir ve son olarak kızartılır. Hollanda adı ve servis biçimi korunur; yemek, Türk mutfağındaki bir köfte ya da sosisle aynıymış gibi adlandırılmaz.
Söz konusu speciaal sunumunun modern Hollanda atıştırmalık kültüründe belgelenmiş bir yeri vardır. Nederlands Frituurcentrum bünyesindeki Snack- en Fastfoodmuseum, bu sos kombinasyonunun ortaya çıkışını 1975’e tarihler. İlk biçimlerinde mayonez veya mayoneze benzeyen Hollanda sosu fritessaus, doğranmış soğan ve ketçap bulunur; zamanla en sık köri aromalı ketçap kullanılmaya başlanır. Müzenin bu anlatımı, sos ve soğanın siparişi tanımlamasına yardımcı olur. Ancak tek bir mucit, bütün dükkânlarda aynı olan bir et karışımı ya da değişmez sos oranları belirlemez.
Et karışımı, Albert Heijn Allerhande’de 20 adet için yayımlanan ev tarifine dayanır. Tarif, eşit oranlı 300 g dana ve domuz kıymasını 300 g sade tavuk kıymasıyla birleştirir; soğan, ketjap manis, yumurta, habanero hardalı, baharatlar ve panko da eklenir. Kaynakta soğanın bir bölümü kıymayla, geri kalanı üst malzeme olarak kullanılır ancak iki soğanın dağılımı ayrı ayrı yazılmaz. Burada miktar açıkça belirtilir: bir soğanı kıymaya katmak için ince doğrayın, diğerini servis için ayırın. Eşit oranlı dana-domuz karışımı, kaynağın formülünü korumak üzere toplam 300 g olarak tek malzeme halinde kalır.
Baharatlar karmaşık olmayan, sıcak ve tuzlu bir lezzet profili oluşturur. Ketjap manis tatlı soya sosudur; kimyon, öğütülmüş kişniş tohumu, karabiber, karanfil ve muskat sıcak aromalar verir. Habanero hardalı, kaynak tarifin istediği hardal ve acılık notasını sağlar. Yumurtalar karışımı bağlamaya yardımcı olur; Japon tipi iri ekmek kırıntısı olan panko en son eklenir. Tarif 50 g panko miktarını korur, un veya başka bir bağlayıcı eklemez. Hollanda ev tipi eetlepel ve theelepel ölçüleri, proje için onaylanan değerlerle sırasıyla 12 ml ve 2 ml olarak çevrilmiştir; bu nedenle ilgili baharatlar doğrudan mililitre cinsinden listelenir.
Kıyma karışımına düzgün ve homojen bir doku kazandırmak için mutfak robotu kullanın. Dana-domuz kıymasını tavuk kıyması ve ilk soğanla birlikte çekin. Makine çalışırken ketjap manis, tuz, yumurta, hardal ve baharatları ekleyin; gerekirse haznenin kenarlarını sıyırmak için makineyi durdurun. Pankoyu en son ekleyin ve bir dakika daha çekin. Karışımı, ucu düz ve yaklaşık 1 cm çapında olan bir sıkma torbasına aktarın. Her birini yaklaşık 12 cm uzunluğunda çubuklar halinde sıkın. Beş küçük partide dörder adet hazırlamak, çubukları pişirip kızartırken tek ve büyük bir partiyi yönetmekten daha kolaydır.
Çubukları hafifçe kaynayan dana suyuna dörderli partiler halinde sıkın. Her partiyi yaklaşık beş dakika, çubuklar suyun yüzeyine çıkana kadar kısık ateşte pişirin; işlemi toplam beş parti tamamlanana kadar tekrarlayın. Yüzeye çıkma yalnızca süreyi takip etmek için bir işarettir; tek başına güvenli pişmeyi doğrulamaz. Temiz ve dijital bir prob termometreyle her partideki en kalın çubuğun merkezini ölçün. İç sıcaklık en az 75 °C olmalıdır. Daha düşükse bütün partiyi yeniden hafifçe kaynayan suya alın ve tekrar ölçün. Pişenleri delikli kevgirle çıkarın ve buharı kesilene kadar kısa süre soğumaya bırakın.
Pişmiş çubuklar son olarak kızartılır; ancak yağın sıcaklığını sınırda tutun. Fritözü en fazla 175 °C’ye ayarlayın. 1,5 l yağ için fritözün kapasitesi en az 3 l olmalı ve yağ seviyesi haznenin yarısını aşmamalıdır. Her seferinde dört adet olacak şekilde yaklaşık üç dakika, altın sarısı renk alana kadar kızartın; her partiyi kâğıt havlu üzerinde süzdürün. Kaynak tarifteki 180 °C yerine kullanılan 175 °C üst sınırı, Hollanda’da evde kızartmaya yönelik tüketici rehberine dayalı bir uyarlamadır. Altın rengi görünüm, pişirme sırasında yapılması gereken iç sıcaklık ölçümünün yerini tutmaz.
Her frikandelin üstünü yaklaşık 1 cm derinliğinde, boydan boya kesin ancak tabanını kesip ikiye ayırmayın. Kesik boyunca mayonez ve köri aromalı ketçabı ayrı şeritler halinde sıkın, ardından ince doğranmış soğanı serpin. Kaynak, 20 adet için her sostan 100 ml verir; kesiklerin genişliğine göre tek parçadaki miktar değişebilir. Orijinal listede ikinci sos yalnızca curry olarak adlandırılır. Hollanda atıştırmalık müzesi, speciaal sunumunda sonradan daha sık köri aromalı ketçap kullanıldığını belirtir; bu nedenle burada 100 ml köri aromalı ketçap seçilir ve ayrıca başka bir ketçap eklenmez.
Yayımlanmış tarifteki 45 dakikalık tahmin, 20 adet için kısa kalır; çünkü hem haşlama hem kızartma beş ardışık partide yapılır. Bu tarif yaklaşık 65 dakika olarak planlanmıştır: kıymayı karıştırıp şekillendirmek için 15 dakika, pişirme, kısa soğutma ve kızartma için yaklaşık 50 dakika. Pişen çubuklar soğurken fritözün yağını ısıtabilirsiniz; böylece iş akışı daha verimli ilerler. Verim yine 20 adettir. Malzemeleri yarıya indirseniz bile partileri güvenli biçimde yönetilebilecek küçük boyutta tutun.
Frikandel speciaal’i kızartmadan kısa süre sonra, sıcakken servis edin; böylece dışı çıtır kalır ve sos şeritleri birbirinden ayrılır. Çiğ etle temas etmiş gereçleri pişmiş yiyeceklerden ayrı tutun; karışımı hazırladıktan sonra ellerinizi ve ekipmanı yıkayın. Artanları kapalı bir kaba alıp en geç iki saat içinde buzdolabına koyun. İki gün içinde tüketin veya üç aya kadar dondurun; dondurulduktan sonra dokusu yumuşayabilir. Tarif domuz ve tavuk eti, yumurta, ketjap manisten soya, hardal ve pankodan buğday içerir. Ek alerjenler için et suyu, soslar, hardal ve ekmek kırıntılarının etiketlerini kontrol edin.