Skip to content
Nederlandse keukenHapjes

Frikandel speciaal – Nederlandse snack met saus en ui

Maak 20 frikandellen van gekruid half-om-halfgehakt en kipgehakt, en serveer ze met mayonaise, curryketchup en fijngesneden ui.

Vier goudbruine frikandellen, waarvan twee opengesneden en belegd met mayonaise, curryketchup en fijngesneden ui.Frikandel speciaal on a plate
20 frikandellen van ongeveer 12 cmOpbrengst
15minVoorbereiding
50minBereiding
GemiddeldMoeilijkheidsgraad

Frikandel speciaal, een klassieker uit de Nederlandse snackbar

Een huisgemaakte versie van de gladde, vel-loze vleessnack met mayonaise, curryketchup en fijngesneden rauwe ui.

Een frikandel speciaal is een bestelling uit de Nederlandse snackbar: een lange, gladde snack zonder vel, in de lengte ingesneden en afgemaakt met mayonaise of fritessaus, curryketchup en fijngesneden rauwe ui. ‘Speciaal’ verwijst hier naar die combinatie van toppings, niet naar één beschermd of overal hetzelfde gehaktmengsel. Dit recept maakt twintig stuks voor thuis met gekruid rund-, varkens- en kipgehakt. Het mengsel wordt door een spuitzak gevormd, zachtjes gepocheerd en daarna gefrituurd. De verhoudingen maken de bereiding herhaalbaar, terwijl de Nederlandse naam en manier van serveren behouden blijven.

De topping heeft een gedocumenteerde plaats in de moderne geschiedenis van de Nederlandse snackbar. Het Snack- en Fastfoodmuseum van het Nederlands Frituurcentrum dateert de opkomst van ‘speciaal’-combinaties op 1975: mayonaise of fritessaus, gesnipperde ui en ketchup, later meestal curryketchup. Het museum beschrijft de frikandel speciaal naast andere snacks die dezelfde combinatie kregen. Dat helpt verklaren waarom saus en ui kenmerkend zijn voor deze bestelling. Het museum noemt geen uitvinder, legt geen vast gehaktrecept vast en beweert niet dat iedere snackbar dezelfde saus of verhouding gebruikt.

Het gekozen mengsel volgt een gepubliceerd thuisrecept van Albert Heijn Allerhande voor twintig stuks. Daarin gaat 300 gram half-om-halfgehakt samen met 300 gram naturel kipgehakt, ui, ketjap manis, eieren, habanero-mosterd, warme specerijen en panko. De bron gebruikt een deel van de fijngesneden ui door het vlees en bewaart de rest voor de topping. Omdat er twee uien op de ingrediëntenlijst staan, maar de verdeling in de tekst enkelvoudig is geformuleerd, maakt deze versie de verdeling expliciet: één ui voor het mengsel en één voor bovenop. Het half-om-halfgehakt blijft één ingrediënt van 300 gram, overeenkomstig de formulering van de bron.

De smaakmakers zijn doelgericht en niet ingewikkeld. Ketjap manis geeft zoete sojasmaak; komijn, koriander, zwarte peper, kruidnagel en nootmuskaat geven een warm, hartig aroma. Habanero-mosterd levert de mosterdsmaak uit het bronrecept. Eieren helpen het mengsel binden en de panko gaat er als laatste bij. De hoeveelheid van 50 gram panko blijft gelijk; er komt geen bloem of extra bindmiddel bij. Ketjap manis bevat soja, eieren zijn een allergeen en controleer de verpakking van mosterd en panko. Panko wordt doorgaans van tarwe gemaakt. Het recept bevat ook varkens- en kippenvlees en is dus niet halal en niet varkensvrij.

Met een foodprocessor wordt het gehaktmengsel fijn en gelijkmatig. Een spuitzak met een gladde, ronde opening van ongeveer één centimeter vormt lange staven zonder darm. Spuit ze per vier tegelijk in zacht kokende runderbouillon; zo ontstaan vijf porties. Laat elke portie ongeveer vijf minuten zachtjes koken, tot de staven komen bovendrijven. Albert Heijn noemt drijven als gaarheidsindicatie, maar gebruik dat hier alleen als tijdsignaal. Gevogelte en gehakt vragen om een gecontroleerde veiligheidstemperatuur: meet daarom het midden van het dikste stuk van iedere portie en laat alles verder garen als het nog geen 75 °C heeft bereikt.

Laat de gepocheerde staven kort afkoelen, zodat je ze makkelijker kunt insnijden en hanteren. Stel de friteuse in op maximaal 175 °C, volgens de Nederlandse consumentenvoorlichting over frituren; het bronrecept noemt 180 °C. Gebruik een friteuse die groot genoeg is voor de opgegeven 1,5 liter olie zonder boven de helft gevuld te raken. Frituur vier stuks per keer zodat de olie niet sterk afkoelt. Ongeveer drie minuten geeft de goudbruine afwerking uit het bronrecept. De kleur vervangt de eerdere kerntemperatuurcontrole niet: de staven moeten tijdens het pocheren al de vereiste temperatuur hebben bereikt.

Snijd elke frikandel in de lengte in, maar niet helemaal door. Spuit mayonaise en curryketchup in aparte strepen in de opening en strooi er fijngesneden ui over. De bron vermeldt per saus 100 milliliter voor twintig stuks; de hoeveelheid per stuk kan verschillen met de breedte van de snede. De bron noemt de tweede saus alleen ‘curry’. Het Snack- en Fastfoodmuseum schrijft dat curryketchup de gebruikelijkere versie van de speciaal-topping werd. Daarom gebruikt dit recept 100 milliliter curryketchup en voegen we geen aparte ketchup toe.

De bereidingstijd van 45 minuten uit het bronrecept is krap voor twintig stuks, omdat zowel pocheren als frituren in vijf opeenvolgende porties gebeurt. Hier is ongeveer 65 minuten aangehouden: 15 minuten om het vlees te mengen en te vormen, plus circa 50 minuten voor pocheren, afkoelen en frituren. Terwijl de staven afkoelen, kan de olie opwarmen. Zo blijft de volgorde werkbaar. De opbrengst blijft twintig stuks. Dat is geschikt voor een snackmoment met meerdere mensen; halveer de hoeveelheden alleen als je de porties nog steeds veilig en praktisch kunt verwerken.

Serveer de frikandel speciaal direct na het frituren, wanneer de buitenkant krokant is en de sauzen nog duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn. Je kunt hem als snack eten of naast andere Nederlandse snackbarhapjes serveren; extra bijgerechten zijn niet nodig voor de kenmerkende smaak. Houd rauw vlees gescheiden van gare stuks en was handen en keukengerei na het verwerken van het mengsel. Zet restjes binnen twee uur afgedekt in de koelkast. Als voorzichtige thuisrichtlijn voor deze gemengde gehaktbereiding kun je ze daar twee dagen bewaren of maximaal drie maanden invriezen; na invriezen kan de kwaliteit achteruitgaan. Controleer de etiketten van bouillon, sauzen, mosterd en panko op aanvullende allergenen.

Ingrediënten

Receptkaart

Frikandel speciaal (Nederlandse snack met curryketchup)

Opbrengst20 frikandellen van ongeveer 12 cm
Voorbereiding: 15 minBereiding: 50 minTotale tijd: 1 uur 5 min

Vlees

Aromaten

Kruiden en smaakmakers

Binden

Bindmiddel

Pocheervocht

Om te frituren

Topping

Keukengerei

Bereiding

15 min

Meng en spuit het vlees

Houd het rauwe vlees gekoeld tot je het gaat mengen. Doe het half-om-halfgehakt, het kipgehakt en één fijngesnipperde ui in de foodprocessor. Maal tot alles gelijkmatig gemengd is. Voeg tijdens het draaien de ketjap manis, het zout, de eieren, de habanero-mosterd, komijn, koriander, zwarte peper, kruidnagel en nootmuskaat toe. Schraap zo nodig tussendoor de kom schoon. Voeg de panko als laatste toe en maal nog één minuut. Doe het mengsel in een spuitzak met een glad, rond spuitmondje van 1 cm.

25 min

Pocheer en controleer de kerntemperatuur

Breng het water met de runderbouillonblokjes in een brede pan aan de kook en zet het vuur daarna laag, zodat de bouillon zachtjes blijft koken. Spuit telkens vier staven van ongeveer 12 cm in de bouillon; maak vijf porties. Laat elke portie ongeveer vijf minuten zachtjes koken, tot de staven komen bovendrijven. Dat is alleen een tijdsignaal: meet met een schone digitale kernthermometer het midden van het dikste stuk van iedere portie. De kerntemperatuur moet minstens 75 °C zijn. Is die lager, laat de portie dan verder garen en controleer opnieuw. Haal de gare staven met een schuimspaan uit de bouillon en laat ze afkoelen tot ze niet meer dampen.

25 min

Frituur en maak af

Verhit de olie in een friteuse die niet warmer staat dan 175 °C. Gebruik voor 1,5 l olie een friteuse van minstens 3 l inhoud en vul die nooit verder dan de helft. Snipper ondertussen, terwijl de olie opwarmt en de staven afkoelen, de tweede ui. Snijd elke frikandel in de lengte ongeveer 1 cm diep in, zonder hem door te snijden. Frituur telkens vier stuks ongeveer drie minuten, tot ze goudbruin zijn; laat elke portie uitlekken op keukenpapier. Spuit strepen mayonaise en curryketchup in de opening, strooi er fijngesneden ui over en serveer direct.

Tips voor succes

01

Houd het vleesmengsel koud

Haal het gehakt pas uit de koelkast wanneer je het gaat verwerken. Was de onderdelen van de foodprocessor en het werkblad na contact met rauw vlees.

02

Gebruik een glad, rond spuitmondje

Met een gladde opening van ongeveer 1 cm spuit je lange, gelijkmatige staven. Een gekarteld spuitmondje geeft niet de vorm uit het bronrecept.

03

Pocheer in vijf kleine porties

Gaar telkens vier staven en laat de bouillon tussen de porties weer zachtjes koken.

04

Controleer het midden, niet alleen of de snack drijft

Drijven en de kooktijd zijn slechts aanwijzingen. Meet in het midden van het dikste stuk van elke portie minstens 75 °C.

05

Blijf binnen de grenzen van de friteuse

Gebruik voor 1,5 l olie een friteuse van minstens 3 l, vul nooit verder dan de helft, houd de olie op maximaal 175 °C en frituur vier stuks tegelijk.

Receptvariaties

Deze huisgemaakte versie volgt één gepubliceerd recept van Albert Heijn en is geen formule van een commerciële frikandellenfabrikant.

Veelgestelde vragen over de bereiding

ProbleemWat te doen
Het mengsel komt niet soepel uit de spuitzak.Stop de foodprocessor en schraap de kom schoon, zodat het vlees gelijkmatig fijn is. Voeg geen vloeistof toe die niet in de ingrediëntenlijst staat; houd het mengsel koud en gebruik een gladde opening van 1 cm.
Een gepocheerde staaf zinkt of drijft al vóór vijf minuten.Gebruik drijven alleen als aanwijzing. Laat de portie zo nodig langer zachtjes koken en controleer of het midden van het dikste stuk minstens 75 °C is.
De olie schuimt of borrelt hevig wanneer je een portie toevoegt.Haal het mandje voorzichtig omhoog en wacht tot de friteuse tot rust komt. Frituur kleinere porties, houd de olie op maximaal 175 °C en vul de friteuse nooit verder dan de helft.
De frikandellen scheuren wanneer ik ze insnijd.Laat ze afkoelen tot ze stevig genoeg zijn om vast te houden. Maak daarna een ondiepe snede van ongeveer 1 cm in de lengte en snijd de onderkant niet door.
De buitenkant wordt bruin voordat de portie klaar is.Stel de olie lager in en ga nooit boven 175 °C. De kerntemperatuurcontrole moet tijdens het pocheren al zijn uitgevoerd.

Afkoelen en bewaren

Serveer de frikandellen zodra ze gefrituurd zijn. Doe restjes in een afgesloten bak en houd ze gescheiden van rauw vlees.

Koelkast

Zet afgedekte restjes binnen twee uur in de koelkast en eet ze binnen twee dagen op. Dit is een voorzichtige bewaartermijn op basis van Nederlandse richtlijnen voor bereide half-om-halfgehakt.

Invriezen

Vries gare restjes snel in en bewaar ze maximaal drie maanden. Ontdooi ze veilig in de koelkast; na invriezen kan de structuur zachter worden.

Hygiënisch werken

Gebruik schoon keukengerei voor gaar eten en houd materiaal voor rauw vlees apart. Volg de bewaarinstructies op verpakkingen.

Veelgestelde vragen