Indija

Indija zauzima 3.287.263 kvadratna kilometra i prostire se od Himalaja do Indijskog okeana, sa kopnenim granicama prema Pakistanu, Kini, Nepalu, Butanu, Bangladešu i Mjanmaru. Zapadnu obalu zapljuskuje Arabijsko more, istočnu Bengalski zaliv, a ukupna obala sa ostrvima duga je oko 7.500 kilometara. Severni okvir čine Himalaji i Karakorum, iz kojih se reke Ind, Gang i Brahmaputra spuštaju u gustonaseljenu Indo-gangsku ravnicu. Južno od nje leži stari Dekanski plato, omeđen Zapadnim i Istočnim Gatima, dok pustinja Thar zauzima deo Radžastana. Ostrvske teritorije Lakshadweep i Andamani i Nikobari šire državni prostor duboko u mora. Ogromne razlike u geologiji, nadmorskoj visini i dostupnosti vode stvaraju regione koji funkcionišu gotovo kao zasebni kontinenti: od ledenih dolina Ladakha do tropskih šuma Zapadnih Gata i koralnih atola Lakshadweepa.

Klima je pretežno određena monsunom, ali je veoma raznovrsna. Jugozapadni monsun od juna do septembra donosi većinu godišnjih padavina na velikom delu teritorije, prvo na obalu Kerale i Zapadne Gate, zatim u severne ravnice. Severoistočni monsun od oktobra do decembra posebno je važan za Tamil Nadu. Pustinja Thar prima veoma malo kiše, severoistočne padine Meghalaye neke od najvećih količina na svetu, a Himalaji imaju alpske i nivalne uslove. Predmonsunski meseci donose temperature iznad 40 stepeni u severnoj i centralnoj Indiji, dok cikloni najčešće pogađaju istočnu obalu i deltu Ganga i Brahmaputre. Klimatske promene pojačavaju toplotne talase, nepravilnost monsuna, urbano plavljenje, eroziju obale i rizik od glacijalnih jezera. Upravljanje vodom otežavaju prekomerno crpljenje podzemnih slojeva, zagađenje reka i velike razlike između poplavnih i sušnih regiona.

Šume su 2023. prema međunarodno uporedivim podacima pokrivale oko 24,5 odsto kopnene površine, dok indijski nacionalni izveštaji širi pojam šumskog i drvenastog pokrivača procenjuju na nešto više od četvrtine teritorije. Ekosistemi obuhvataju himalajske četinarske šume, salove i tikove šume centralne Indije, suve trnovite zajednice Dekana, vlažne šume Zapadnih Gata i mangrove Sundarbana. Zemlja je dom tigrova, azijskih slonova, jednorogih nosoroga, lavova iz Gira i izuzetno raznovrsne flore, ali staništa presecaju putevi, rudnici, naselja i poljoprivreda. Zaštićena područja i rezervati za tigrove prošireni su, dok pošumljavanje povećava ukupan pokrivač u pojedinim državama. Ipak, kvalitet prirodnih šuma, prava šumskih zajednica i sukobi ljudi i životinja ostaju sporna pitanja. Više od polovine korišćenog zemljišta povezano je sa poljoprivredom, koja zavisi od monsuna, navodnjavanja i sve intenzivnije upotrebe podzemne vode.

Najstarija urbana civilizacija razvila se u dolini Inda tokom trećeg milenijuma pre nove ere, sa planiranim gradovima Harappom, Mohenjo-darom i Dholavirom. Vedske zajednice i kasnije države u dolini Ganga oblikovale su sanskritsku tradiciju i društvene ustanove, dok su budizam i džainizam nastali u prvom milenijumu pre nove ere. Maurijsko carstvo u 3. veku pre nove ere povezalo je veliki deo potkontinenta, a vladavina Ashoke širila je budističke ustanove od Centralne do Jugoistočne Azije. Gupta period od 4. do 6. veka bio je važan za matematiku, književnost i umetnost, ali političko jedinstvo nije bilo trajno. Južna kraljevstva, među njima Chola, razvila su pomorsku trgovinu i monumentalne hramove. Od 12. veka sultanati sa središtem u Delhiju proširili su persijsko-islamske administrativne i kulturne obrasce, a Mogulsko carstvo od 16. veka spojilo je centralizovanu upravu, agrarne prihode i izuzetnu arhitekturu sa regionalnim elitama.

Britanska Istočnoindijska kompanija stekla je presudan politički uticaj posle bitke kod Plasija 1757. i tokom narednog veka proširila kontrolu ratovima, savezima i fiskalnim sistemima. Ustanak 1857. doveo je do ukidanja vlasti kompanije i uspostavljanja direktnog britanskog Radža 1858. Kolonijalna uprava izgradila je železnice, luke i birokratiju prvenstveno radi kontrole i izvoza, dok su česte gladi i nejednak razvoj otkrivali ograničenja tog poretka. Indijski nacionalni kongres, Muslimanska liga, seljački pokreti i brojne regionalne organizacije pretvorili su političku mobilizaciju u masovni zahtev za samoupravom. Nenasilne kampanje povezane sa Mahatmom Gandijem bile su ključne, ali nisu bile jedini oblik otpora. Nezavisnost 1947. došla je zajedno sa podelom Britanske Indije na Indiju i Pakistan, masovnim migracijama i nasiljem. Ustav iz 1950. uspostavio je saveznu, sekularnu i demokratsku republiku sa opštim pravom glasa, dok je integracija kneževskih država stvorila današnji teritorijalni okvir.

Indija je jedna od najbrže rastućih velikih ekonomija; realni BDP povećan je 6,5 odsto u finansijskoj 2024/25. godini, a Svetska banka je za naredni period očekivala rast iznad šest odsto. Usluge stvaraju najveći deo proizvodnje, sa međunarodno važnim sektorima informacionih tehnologija, poslovnih procesa, finansija, telekomunikacija i farmacije. Industrija obuhvata automobile, čelik, hemikalije, elektroniku, tekstil i sve veće programe proizvodnje poluprovodnika i odbrambene opreme. Poljoprivreda daje manji udeo BDP-a nego ranije, ali i dalje podržava veoma veliki deo radne snage. Digitalna javna infrastruktura, uključujući biometrijski identitet i trenutna plaćanja, proširila je pristup uslugama, dok putevi, železnice i obnovljiva energija privlače velika ulaganja. Dobit nije ravnomerno raspoređena: neformalni rad, nezaposlenost i nedovoljno zapošljavanje mladih, rodne razlike i regionalni jaz između južnih, zapadnih i severnih država ograničavaju pretvaranje rasta u široku sigurnost.

Poslednji završeni nacionalni popis, sproveden 2011, zabeležio je 1.210.854.977 stanovnika. Popis predviđen za 2021. odložen je, a nova operacija treba da bude završena 2027; zato se savremeni broj zasniva na projekcijama. UNFPA je za 2025. procenio populaciju na oko 1,464 milijarde, čime je Indija postala najmnogoljudnija država sveta. Federacija ima 28 država i osam saveznih teritorija, sa velikim razlikama u veličini, jeziku, prihodima i administrativnim kapacitetima. Oko 35,7 odsto stanovništva živelo je u gradovima 2025, ali urbana mreža obuhvata i megagradove i hiljade malih opština sa nedovoljno jasnim granicama. Uttar Pradesh ima više stanovnika od većine država sveta, dok su himalajske i severoistočne oblasti retko naseljene. Pad fertiliteta ispod nivoa proste reprodukcije u velikom delu zemlje menja starosnu strukturu, ali severne države i dalje imaju brži prirodni priraštaj.

Ustav priznaje hindi u devanagari pismu kao službeni jezik Unije, dok engleski ostaje ključan u saveznoj administraciji, pravosuđu, visokom obrazovanju i poslovanju. Osmi prilog Ustava navodi 22 jezika, među njima bengalski, marathi, telugu, tamil, gujarati, urdu, kannada, malayalam, odia, pandžapski i assamski, a popisi beleže stotine drugih govora. Hinduizam ispoveda većina, dok Indija ima jednu od najvećih muslimanskih populacija na svetu i stare sikhske, hrišćanske, budističke, džainističke, jevrejske i zoroastrijske zajednice. Kultura se ne može svesti na jedinstvenu tradiciju: tamilska književnost, hindustanska i karnatska muzika, mogulska arhitektura, plemenske usmene književnosti i filmske industrije na više jezika imaju odvojene istorije. Kumbh Mela, sikhska institucija langara ili bengalski književni modernizam pokazuju različite načine na koje religija, javni prostor i društvena solidarnost oblikuju savremeni život.

Indijska železnica upravlja jednom od najvećih mreža na svetu, sa više od 68.000 kilometara ruta i ubrzanom elektrifikacijom glavnih koridora. Posebni teretni pravci, modernizovane stanice i polubrzi vozovi nastoje da smanje zagušenje, dok metro sistemi rade u Delhiju, Mumbaju, Bengaluruu, Kolkati, Chennaiu, Hyderabadu i brojnim drugim gradovima. Nacionalni i državni autoputevi se šire, ali lokalni kvalitet, bezbednost i gradske gužve ostaju neujednačeni. Luke Mundra, Jawaharlal Nehru, Chennai, Visakhapatnam i druge povezuju industrijske regione sa svetskom trgovinom, a domaće vazduhoplovstvo služi jednom od najvećih tržišta putnika. Veliki deo sela dobio je puteve, struju, mobilne mreže i sanitarne objekte, ali pouzdanost vode, javnog zdravstva i kanalizacije i dalje snažno zavisi od savezne države i opštine. Infrastrukturni rast zato istovremeno podiže produktivnost i otvara pitanja zemljišta, raseljavanja i ekološke otpornosti.

Indija je članica Ujedinjenih nacija, G20, BRICS-a, Šangajske organizacije za saradnju, Komonvelta, Svetske trgovinske organizacije, SAARC-a i BIMSTEC-a, a učestvuje i u bezbednosnom dijalogu Quad sa Sjedinjenim Državama, Japanom i Australijom. Njena strateška pozicija u Indijskom okeanu, veliko tržište, nuklearni status i tehnološki sektor daju joj globalnu težinu, dok odnosi sa Kinom i Pakistanom ostaju obeleženi nerešenim granicama i bezbednosnim sporovima. Ključni unutrašnji izazovi su stvaranje kvalitetnih poslova, obrazovanje, zdravstvo, voda, zagađenje vazduha, društvene napetosti i prilagođavanje gradova ekstremnoj vrućini. Prednosti su mlada radna snaga, velika domaća potražnja, naučna baza, preduzetništvo i brzo širenje čiste energije. Buduća međunarodna uloga Indije zavisiće od toga da li će visoke stope rasta spojiti sa jačim javnim ustanovama, većim učešćem žena u radu i smanjenjem dubokih regionalnih i društvenih razlika.