Zaanse mosterdsoep to holenderska zupa musztardowa związana z regionem Zaan w prowincji Noord-Holland. Jej wyróżnikiem jest gruboziarnista musztarda Zaanse: widoczne ziarna nadają zupie delikatną strukturę i wyrazisty, pełny smak. Ta wersja zawiera małe kawałki gotowanej szynki wieprzowej z udźca oraz ziemniaka. Płynna śmietanka i cienko pokrojony ser boerenkaas (niderlandzki ser farmerski) trafiają do garnka pod koniec, a szczypiorek dodaje świeżej, cebulowej nuty. Nazwa nawiązuje do wielowiekowych związków regionu z produkcją musztardy, ale nie oznacza jednego niezmiennego, historycznego przepisu.
Związek Zaan z musztardą sięga kilku stuleci. Według regionalnego opracowania historycznego od XVI wieku wzdłuż rzeki działały wiatraki, w których mielono nasiona gorczycy. Kamienne żarna rozdrabniały ziarno, a szerszy region Zaanstreek stał się historycznym ośrodkiem produkcji musztardy w Holandii. Młyny były częścią pracującego krajobrazu przemysłowego, w którym wiatr napędzał urządzenia przetwarzające lokalne i sprowadzane surowce. Musztarda przyczyniła się do rozpoznawalności kulinarnej okolicy poza jej miasteczkami i wsiami. Z czasem produkty z Zaan trafiały do sprzedaży w całej Holandii. Historia ta wyjaśnia, dlaczego w tej zupie regionalna musztarda jest składnikiem definiującym, a nie przypadkowym dodatkiem.
Młyn musztardowy De Huisman, dziś związany z zespołem Zaanse Schans, nadal łączy region z jego charakterystycznym produktem. Regionalne źródło opisuje gruboziarnistą musztardę Zaanse jako wyróżniającą się na tle innych holenderskich musztard i wskazuje ją jako podstawę znanej zupy. Przepis opublikowany przez Landleven wymienia musztardę z młyna De Huisman w Wormerveer. Źródła potwierdzają związek potrawy z regionem i jego musztardą, ale nie wskazują jednego pierwotnego ani wyłącznego składu. Zupa musztardowa jest kojarzona również z innymi częściami Holandii, a proporcje, dodatki i gęstość różnią się między przepisami. Nazwa Zaanse mosterdsoep pozwala zachować tę regionalną tożsamość bez przedstawiania jednej współczesnej wersji jako jedynej autentycznej.
Wykorzystany tu przepis ukazał się w Landleven w materiale poświęconym pięciu zupom regionalnym z książki kucharskiej De Nederlandse Keukentafel Bena Ellenbroeka. Autorka, redaktorka kulinarna Klaske Bakker, przedstawia w nim receptury z różnych części kraju. Skład obejmuje wodę, proszek do bulionu drobiowego, beenham, cebulę, czosnek, masło, gruboziarnistą musztardę Zaanse, niderlandzką mąkę pszenną patentbloem, ziemniaka, śmietankę, boerenkaas i szczypiorek. Ilości i kolejność technologiczna wynikają z publikacji, a osiem czynności źródłowych połączono w sześć zilustrowanych kroków. Landleven nie podaje ani uzyskanej ilości, ani łącznego czasu przygotowania. Dlatego cztery małe miski na przystawkę oraz czasy 20 minut przygotowania, 25 minut gotowania i 45 minut łącznie są oznaczone jako szacunki redakcyjne, a nie dane źródłowe.
Zupa nabiera smaku i gęstości w jednym rondlu. Najpierw na maśle podsmaża się szynkę z cebulą i czosnkiem, aż cebula zmięknie, a szynka lekko się zarumieni. Następnie do składników trafiają musztarda i mąka; całość gotuje się trzy minuty na małym ogniu, aby mąka się ugotowała, ale nie zbrązowiała. Ostudzenie zasmażki przed stopniowym dolaniem ciepłego bulionu odpowiada opublikowanej metodzie i pomaga uzyskać gładką bazę. Obrany ziemniak kroi się w niewielką, równą kostkę i gotuje w zupie przez dziesięć minut. Zupy nie należy miksować: widoczne pozostają ziarna musztardy oraz kawałki ziemniaka i szynki. Płynna śmietanka i ser boerenkaas są dodawane pod koniec, po czym zupa ponownie trafia do wrzenia.
Gruboziarnista musztarda Zaanse zachowuje regionalny charakter dania, a cienko pokrojony boerenkaas łatwiej równomiernie rozprowadza się w gorącej zupie. Proszki bulionowe różnych producentów mogą różnić się zawartością soli i innymi składnikami. Źródło nie wskazuje marki, dlatego należy sprawdzić etykietę pod kątem dodatkowych alergenów i spróbować bazy przed jej dalszym doprawianiem. W tym projekcie zatwierdzone holenderskie miary domowe wynoszą 2 ml na łyżeczkę i 12 ml na łyżkę. Z tego powodu 4 ml proszku odpowiada dwóm holenderskim łyżeczkom po 2 ml, 6 ml musztardy — trzem takim łyżeczkom, a 12 ml szczypiorku — jednej łyżce. Objętości te pozostają takie same we wszystkich językach; nie zastępują ich domyślne miary z innych krajów.
Podawać zupę na ciepło jako przystawkę w czterech małych miskach. Kremowa baza, ziarna musztardy i kawałki szynki sprawiają, że pierwsze danie jest sycące, choć zachowuje konsystencję zupy, a nie gładkiego purée. Pozostałości należy szybko schłodzić i wstawić do lodówki w zamkniętym pojemniku w ciągu dwóch godzin. Holenderski Voedingscentrum zaleca przechowywanie takiej zupy z mięsem do dwóch dni w lodówce i do trzech miesięcy w zamrażarce. Podczas odgrzewania zupę należy dokładnie podgrzać, aż zacznie parować, i mieszać, aby nagrzała się równomiernie. Regionalny charakter dania pozostaje widoczny przede wszystkim w gruboziarnistej musztardzie Zaanse — produkcie związanym z młynami oraz kulinarną historią regionu Zaan.