Nepal

Nepal beslaat 147.516 vierkante kilometer tussen de Tibetaanse Autonome Regio van China en de Indiase deelstaten Uttarakhand, Uttar Pradesh, Bihar, West-Bengalen en Sikkim. Over een noord-zuidafstand van nauwelijks 150 tot 250 kilometer stijgt het land van ongeveer 60 meter boven zeeniveau in de Terai tot 8.848,86 meter op de Mount Everest. Die uitzonderlijke hoogtegang verdeelt Nepal in drie brede zones: de subtropische laagvlakte, de heuvels en middelgebergten met de dichtbevolkte valleien van Kathmandu en Pokhara, en de Hoge Himalaya. Acht van de veertien bergtoppen boven 8.000 meter liggen geheel of gedeeltelijk binnen de grenzen. De grote rivieren Koshi, Gandaki en Karnali ontspringen op of ten noorden van de Himalaya en snijden diepe kloven voordat zij naar de Gangesvlakte stromen. Geologie blijft actief; de botsing van de Indiase en Euraziatische platen verheft het gebergte en veroorzaakt zware aardbevingen.

Hoogte beïnvloedt het klimaat sterker dan de breedtegraad. De Terai kent hete zomers waarin temperaturen boven 40 graden kunnen uitkomen, terwijl hoge valleien en bergpassen lange winters met sneeuw en vorst hebben. Ongeveer vier vijfde van de jaarlijkse neerslag valt tijdens de zuidwestmoesson van juni tot september. De zuidelijke hellingen en het oosten ontvangen veel regen, maar gebieden achter de hoofdkam, zoals Mustang en delen van Dolpo, liggen in een regenschaduw en zijn bijna woestijnachtig. Moessonbuien veroorzaken overstromingen, aardverschuivingen en erosie, vooral waar wegen zonder goede afwatering in steile hellingen zijn uitgesneden. Gletsjers trekken terug en gletsjermeren groeien, waardoor het risico op plotselinge doorbraakoverstromingen toeneemt. Tegelijk zijn winterdroogte en onregelmatige regen schadelijk voor landbouw. Klimaatverandering raakt Nepal dus niet alleen in het hooggebergte, maar ook via hitte, waterbeschikbaarheid en lagere opbrengsten in de dichtbevolkte laaglanden.

Bossen en ander bebost land bedekken volgens recente nationale en internationale beoordelingen meer dan 45 procent van Nepal, aanzienlijk meer dan enkele decennia geleden. Gemeenschapsbosbouw, waarbij lokale gebruikersgroepen het beheer van heuvelbossen kregen, geldt als een belangrijke oorzaak van herstel in veel middengebergten. De kwaliteit van bossen verschilt echter: jonge aanplant en struikgewas bieden niet dezelfde biodiversiteit als oude salbossen, eikenwouden of subalpiene vegetatie. Beschermde gebieden omvatten onder meer Chitwan, Bardia, Sagarmatha en de Annapurnaregio en vormen leefgebied voor Bengaalse tijgers, eenhoornige neushoorns, rode panda’s en sneeuwluipaarden. De Terai is tevens het belangrijkste landbouwgebied, met rijst, tarwe, suikerriet en groente; in de heuvels domineren terrasbouw, maïs en gierst. Verstedelijking, steengroeven, infrastructuur en bosbranden oefenen druk uit, terwijl mens-dierconflicten toenemen waar beschermde populaties zich herstellen nabij dorpen.

De Kathmanduvallei ontwikkelde al vroeg stedelijke centra op een handelsroute tussen de Gangesvlakte en Tibet. In de eerste eeuwen van onze jaartelling bestuurden de Licchhavi’s een rijk dat Sanskrietinscripties, tempels en een verfijnd systeem van landgiften naliet. Daarna namen verschillende dynastieën en lokale vorsten het gezag over. Vanaf de twaalfde eeuw bloeiden onder de Malla’s de steden Kathmandu, Patan en Bhaktapur als afzonderlijke hofcentra, met baksteenarchitectuur, pleinen, waterbekkens en een sterke Newarcultuur. Buiten de vallei bestonden onder meer de Khasa-staten in het westen en kleinere bergvorstendommen. Nepal was nooit volledig afgesneden: wol, zout, metaalwerk, rijst en religieuze kennis bewogen over de passen. Hindoeïstische en boeddhistische tradities raakten diep met elkaar verweven, terwijl de moeilijke topografie politieke versnippering in de hand werkte. Die verdeeldheid maakte in de achttiende eeuw plaats voor een gecentraliseerde staat vanuit Gorkha.

Prithvi Narayan Shah veroverde de Kathmanduvallei in 1768 en legde de basis voor het moderne koninkrijk. Expansie naar het westen en zuiden bracht Nepal in oorlog met de Britse Oost-Indische Compagnie; het Verdrag van Sugauli uit 1816 bepaalde grotendeels de huidige grenzen en maakte van Gurkhasoldaten een blijvende schakel met het Britse leger. Na het Kot-bloedbad van 1846 regeerden Rana-premiers ruim een eeuw erfelijk, terwijl de Shah-koning formeel bleef bestaan. De Rana-orde viel in 1951, gevolgd door een moeizame strijd tussen monarchie, partijen en democratische experimenten. Koning Mahendra ontbond in 1960 het parlement en voerde het partijloze panchayatsysteem in. Een volksbeweging herstelde in 1990 de meerpartijendemocratie, maar de maoïstische opstand van 1996 tot 2006 kostte duizenden levens. Het vredesproces schafte de monarchie in 2008 af. De grondwet van 2015 maakte Nepal tot een federale democratische republiek en herverdeelde bevoegdheden over drie bestuurslagen.

De economie is geleidelijk verschoven van landbouw naar diensten, maar werk in de landbouw blijft voor miljoenen huishoudens belangrijk. Rijst, maïs, tarwe, groenten, thee en veeteelt leveren voedsel en inkomen, terwijl kleinschalige productie zich concentreert op voedingsmiddelen, cement, textiel en bouwmaterialen. Geldzendingen van Nepalezen in India, de Golfstaten, Maleisië en andere arbeidsmarkten vertegenwoordigen doorgaans ongeveer een kwart van het bruto binnenlands product en hebben armoede verminderd, woningen verbeterd en onderwijs gefinancierd. De keerzijde is een tekort aan arbeidskrachten en grote afhankelijkheid van buitenlandse banen. Waterkracht groeit snel dankzij rivieren met groot hoogteverschil; Nepal exporteert in natte maanden steeds meer elektriciteit naar India. Toerisme en trektochten leveren buitenlandse valuta, maar zijn gevoelig voor rampen en mondiale schokken. Economische groei lag in het midden van de jaren 2020 rond vier tot vijf procent, terwijl lage productiviteit, informele arbeid en beperkte industriële banen jonge mensen blijven wegduwen.

De federatie telt zeven provincies, 77 districten en 753 lokale bestuursorganen, waaronder grootstedelijke, stedelijke en landelijke gemeenten. De volkstelling van 25 november 2021 registreerde 29.164.578 inwoners en een jaarlijkse groei van slechts 0,92 procent sinds 2011. Latere ramingen plaatsen de bevolking rond 30 miljoen, maar grootschalige emigratie maakt projecties onzeker. De bevolking is sterk verschoven naar de Terai, stedelijke corridors en de Kathmanduvallei, terwijl veel bergdistricten stagneren of krimpen. Officiële classificaties noemen inmiddels ongeveer twee derde van de inwoners stedelijk, al omvatten nieuwe gemeenten vaak uitgebreide landelijke gebieden en zegt dat cijfer weinig over gebouwde dichtheid. Madhesh is de dichtstbevolkte provincie; Karnali blijft dunbevolkt en moeilijk bereikbaar. Nepal kent een complexe samenstelling van kasten, etnische gemeenschappen en inheemse nationaliteiten, waaronder Khas-Arya, Madhesi, Tharu, Tamang, Newar, Magar, Gurung, Rai, Limbu en Sherpa.

Nepali in Devanagari is de officiële taal van de federatie, maar de volkstelling registreert meer dan 120 moedertalen. Maithili, Bhojpuri, Tharu, Tamang, Nepal Bhasa, Bajjika, Magar en Doteli hebben grote regionale gemeenschappen, terwijl provincies aanvullende officiële talen kunnen erkennen. Hindoeïsme is de grootste religie, maar boeddhistische praktijken zijn diep aanwezig en overlappen in de Kathmanduvallei en de Himalaya vaak met hindoeïstische en lokale tradities. Islam is belangrijk in delen van de Terai; kiratgeloof en christelijke kerken hebben eveneens zichtbare gemeenschappen. Culturele productie weerspiegelt die veelheid. Newarhoutsnijwerk en pagodedaken bepalen historische stadspleinen, terwijl Tibetaanse kloosters, Mithilaschilderkunst en mondelinge zangtradities andere regionale werelden vertegenwoordigen. Festivals als Dashain, Tihar, Indra Jatra en Losar functioneren niet uitsluitend als folklore, maar ordenen familiebanden, landbouwkalenders, religieuze economie en stedelijke openbare ruimte.

Het wegennet is in twee decennia sterk gegroeid en had in 2024 een fysieke omvang van ongeveer 115.000 kilometer, waarvan het overgrote deel uit lokale en landelijke wegen bestaat. De Oost-West Highway vormt de belangrijkste as door de Terai; noord-zuidcorridors verbinden grensplaatsen en bergdistricten, maar onderhoud, aardverschuivingen en smalle rijbanen beperken de betrouwbaarheid. Nepal heeft geen landelijk spoorwegnet. Een korte, heropende lijn verbindt Jaynagar in India met Janakpur en verder richting Bijalpura, terwijl andere grenslijnen worden gepland. Tribhuvan International Airport in Kathmandu verwerkt het meeste internationale verkeer; nieuwe luchthavens bij Bhairahawa en Pokhara hebben moderne terminals, maar internationale benutting bleef aanvankelijk beperkt. Binnenlandse luchtvaart verbindt afgelegen bergplaatsen, onder moeilijke weersomstandigheden. Waterkracht heeft de elektriciteitsvoorziening sterk verbeterd en langdurige stroomonderbrekingen verminderd. Mobiele dekking is wijdverspreid, maar gezondheidszorg, internetkwaliteit en logistiek blijven buiten de valleien ongelijk verdeeld.

Nepal is lid van de Verenigde Naties, SAARC, BIMSTEC en de Wereldhandelsorganisatie en onderhoudt een zorgvuldig evenwicht tussen India, waarmee het een open grens en diepe economische banden deelt, en China, dat via Tibet infrastructuur en handel uitbreidt. Het land levert al decennia grote aantallen militairen aan VN-vredesmissies. In november 2026 staat Nepal gepland om de categorie van minst ontwikkelde landen te verlaten, een erkenning van vooruitgang in inkomen en menselijke ontwikkeling maar ook een overgang die handelsvoordelen kan verminderen. De strategische mogelijkheden liggen in schone elektriciteit, regionale energiemarkten, jonge geschoolde arbeidskrachten en beter verbonden stedelijke corridors. Daartegenover staan aardbevingsrisico, klimaatverandering, bestuurlijke versnippering en een economie die te weinig productieve banen schept. Nepal zal zijn geografische ligging pas volledig benutten wanneer infrastructuur niet alleen valleien verbindt, maar ook lokale instellingen, sociale inclusie en klimaatbestendige ontwikkeling versterkt.