Skip to content
Kuchnia holenderskaDesery

Betuwse appelgebak (holenderskie ciasto jabłkowe z regionu Betuwe)

Holenderskie ciasto jabłkowe z Betuwe: odmiany Elstar i Goudreinet, rodzynki, orzechy włoskie i złocista kratka z ciasta.

Holenderskie ciasto jabłkowe w stylu Betuwe ze złocistą kratką z ciasta; wyjęty kawałek odsłania nadzienie.Betuwse appelgebak (holenderskie ciasto jabłkowe z regionu Betuwe)
1 ciasto (12 kawałków)Porcje
2godz. 10minPrzygotowanie
1godz. 10minGotowanie
ŚredniPoziom trudności

Betuwse appelgebak (holenderskie ciasto jabłkowe z regionu Betuwe)

Betuwse appelgebak to ciasto jabłkowe związane z regionem Betuwe w środkowej części Holandii. Sady od dawna wpisują się w krajobraz i codzienność tej okolicy. W tej wersji obfite nadzienie jabłkowe mieści się w wysokim, okrągłym cieście maślanym, a wierzch zamyka kratka z pasków ciasta. Zachowujemy niderlandzką nazwę, by podkreślić związek z regionem. Nie oznacza ona jednak, że wszystkie rodziny w Betuwe pieką według jednej ustalonej receptury.

Betuwe leży w środkowej Holandii, między kilkoma rzekami. Sadownictwo współtworzyło krajobraz i sposób pracy w tej okolicy. W źródłach historycznych pojawia się związane z tym miejscem określenie „gemeyne appelkelder”, odnotowane dla Holandii w XVII wieku; dokumentują one również późniejszy rozwój uprawy owoców. To potwierdza regionalny kontekst ciast jabłkowych, ale nie dowodzi, że konkretny przepis na ciasto pozostawał niezmieniony przez stulecia.

W opisie tej okolicy spotykają się nazwy Utrecht, Betuwe i Rivierenland. Nie wyznaczają one jednej ścisłej granicy wokół pojedynczej miejscowości; regiony geograficzne i kulturowe mogą się pokrywać. Dlatego przedstawiamy ten przepis jako domowe ciasto jabłkowe inspirowane Betuwe. Nie nazywamy go produktem chronionym, jedyną urzędową recepturą ani jedynym tradycyjnym wypiekiem regionu.

W regionalnym biuletynie z 2020 roku opublikowano przepis „Onze appeltaart” Hansa van Klaarbergena, zwycięzcy miejscowego konkursu na ciasto jabłkowe. Wykorzystywał on tortownicę o średnicy 24 cm, jabłka Elstar i Goudreinet, rodzynki, orzechy włoskie, bułkę tartą, cytrynę i cynamon; ciasto pieczono w temperaturze 170 °C. W tamtej recepturze użyto gotowej mieszanki do ciasta. Tutaj nawiązujemy do opisanego nadzienia, ale przygotowujemy ciasto z podstawowych składników. Nagroda dotyczyła przepisu Hansa van Klaarbergena, a nie tej domowej adaptacji.

Elstar ma owocowy, słodko-kwaśny smak. Twardszy i bardziej kwaskowy Goudreinet także dobrze nadaje się do pieczenia. Jabłka ważą 1,5 kg przed obraniem i usunięciem gniazd nasiennych, dlatego przygotowanego miąższu będzie mniej. Obie odmiany wnoszą do nadzienia różne aromaty. Jeśli są niedostępne, można wybrać jędrne jabłka o słodko-kwaśnym smaku, które w miarę możliwości zachowują kształt podczas pieczenia.

Zimne masło rozciera się z mąką i cukrem, a jajko pomaga połączyć ciasto. Gdy przestaje być widoczna sucha mąka, należy zakończyć zagniatanie i schłodzić ciasto. Zimne masło ponownie twardnieje, dzięki czemu łatwiej rozwałkować ciasto i wyłożyć nim wysoką formę. Jeśli pojawią się pęknięcia, lepiej zlepić brzegi palcami, zamiast jeszcze bardziej rozciągać ciasto. Zbyt cienkie miejsca mogą po upieczeniu łatwo się kruszyć.

Rodzynki moczy się krótko, a potem starannie osusza. Orzechy włoskie dodają chrupkości, zaś cynamon i cytryna podkreślają smak jabłek. Cienka warstwa drobnej, suchej bułki tartej na spodzie wchłania część soku uwalnianego przez owoce. Zbyt gruba warstwa mogłaby wysuszyć spód. Nadzienie sięga prawie do brzegu formy, ale trzeba zostawić trochę miejsca na kratkę i sok, który pojawi się podczas pieczenia.

Kratka nie jest wyłącznie ozdobą: przez jej otwory może uchodzić para, a obfite nadzienie pozostaje przykryte. Piec ciasto w temperaturze 170 °C przez 65–70 minut; obserwować rumienienie ciasta i miękkość jabłek. Owoce różnią się soczystością, a piekarniki pieką z różną mocą. Jeśli kratka rumieni się, zanim jabłka zmiękną, luźno przykryć wierzch folią aluminiową i piec dalej. Wbić mały nóż przez otwór w kratce; powinien lekko wchodzić w miąższ owoców.

Po upieczeniu pozostawić ciasto w formie na co najmniej godzinę, zanim otworzy się zapięcie. Podczas studzenia nadzienie tężeje, a ciasto staje się stabilniejsze i łatwiejsze do krojenia. Zdjęcie obręczy, gdy ciasto jest jeszcze gorące, może spowodować, że cienki spód się zapadnie lub pęknie. Cukier puder jest opcjonalnym wykończeniem. Ciasto można podawać w temperaturze pokojowej albo lekko ciepłe.

Całkowicie ostudzone resztki przykryć i wstawić do lodówki. Holenderskie centrum żywienia Voedingscentrum podaje dla ciasta jabłkowego orientacyjnie do trzech dni w lodówce i do trzech miesięcy w zamrażarce. Mrożenie może zmienić jakość, a domowe receptury się różnią. Resztki należy schłodzić w ciągu dwóch godzin. Zamrożone kawałki rozmrozić w lodówce lub w temperaturze pokojowej; podawać po całkowitym rozmrożeniu.

Składniki

Karta przepisu

Betuwse appelgebak (holenderskie ciasto jabłkowe z regionu Betuwe)

Porcje1 ciasto (12 kawałków)
Przygotowanie: 130 minPrzygotowanie: 70 minŁączny czas: 3 godz. 20 min

Ciasto

Nadzienie

Wykończenie

Sprzęt i przybory

Sposób przygotowania

15 minut

Przygotować ciasto

W dużej misce połączyć mąkę, jasnobrązowy cukier i sól. Wetrzeć zimne masło palcami, aż powstaną grube okruchy. Dodać jedno jajko i szybko zlepić ciasto, gdy tylko zniknie sucha mąka. Uformować płaski krążek, szczelnie zawinąć i chłodzić w lodówce przez 30 minut.

30 minut

Przygotować jabłka i rodzynki

Gdy ciasto się chłodzi, zalać rodzynki letnią wodą. Dodać połowę odmierzonego soku z cytryny i odstawić na 15 minut. Odsączyć rodzynki i delikatnie osuszyć. Obrać jabłka, pokroić na ćwiartki i usunąć gniazda nasienne, a następnie pokroić owoce na kawałki o wielkości 1–1,5 cm. Wymieszać z pozostałym sokiem, cynamonem i cukrem. Dodać rodzynki oraz posiekane orzechy włoskie i delikatnie wymieszać.

25 minut

Wyłożyć formę ciastem i dodać nadzienie

Rozgrzać piekarnik do 170 °C. Cienko natłuścić masłem tortownicę o średnicy 24 cm. Rozwałkować około dwóch trzecich schłodzonego ciasta, wyłożyć nim dno i boki formy, a łączenia docisnąć palcami. Cienko i równomiernie rozsypać bułkę tartą, nałożyć nadzienie jabłkowe i lekko wyrównać. Rozwałkować pozostałe ciasto, pokroić na paski i ułożyć z nich kratkę. Posmarować paski i brzeg resztą roztrzepanego jajka.

70 minut

Upiec na złoty kolor

Piec na środkowym poziomie przez 65–70 minut. Przez otwór w kratce sprawdzić małym nożem, czy jabłka są miękkie; ciasto powinno być głęboko złociste. Jeśli wierzch zbyt szybko ciemnieje, luźno przykryć go folią aluminiową i piec dalej. Przenieść formę na kratkę do studzenia.

60 minut

Ostudzić i wyjąć z formy

Pozostawić ciasto w formie na co najmniej 60 minut, aby nadzienie stężało. Ostrożnie otworzyć zapięcie i zdjąć bok formy. W razie potrzeby delikatnie oprószyć kratkę cukrem pudrem. Pokroić ostrym nożem i podawać w temperaturze pokojowej lub lekko ciepłe.

Wskazówki

01

Używać zimnego masła

Schłodzone masło i krótkie zagniatanie pomagają uzyskać kruche ciasto. Po zlepieniu schłodzić je przez 30 minut.

02

Dokładnie osuszyć rodzynki

Po namoczeniu porządnie je odsączyć i osuszyć, aby dodatkowa woda nie trafiła do nadzienia.

03

Wybrać jędrne jabłka do pieczenia

Elstar i Goudreinet są opisane w regionalnym źródle. Użyć jędrnych, słodko-kwaśnych jabłek, które w miarę możliwości zachowują kształt.

04

Rozsypać cienką warstwę bułki tartej

Równo pokryć nią spód z ciasta, by wchłonęła część soku. Nie usypywać grubej warstwy.

05

Ostudzić przed krojeniem

Pozostawić ciasto w tortownicy przez co najmniej 60 minut, aby nadzienie stężało i spód się ustabilizował.

Warianty przepisu

Ta wersja z ciastem przygotowanym od podstaw jest domową adaptacją inspirowaną regionem Betuwe. W zależności od rodzinnej receptury i miejscowej piekarni holenderskie ciasta jabłkowe różnią się rodzajem ciasta, proporcjami nadzienia i wykończeniem.

Do nadzienia wybrać jędrne, słodko-kwaśne jabłka. Jeśli odmiany Elstar lub Goudreinet są niedostępne, można użyć innej jędrnej odmiany nadającej się do pieczenia; smak i konsystencja mogą się różnić.

Częste pytania podczas przygotowania

ProblemCo zrobić
Ciasto pęka podczas wałkowania.Docisnąć pęknięte brzegi palcami. Jeśli ciasto jest bardzo zimne i sztywne, krótko odczekać, zamiast rozciągać je na coraz cieńsze płaty.
Spód jest wilgotny.Rozsypać bułkę tartą cienką, równą warstwą. Sprawdzić miękkość jabłek i głębokie złociste zabarwienie ciasta; nie skracać czasu pieczenia, jeśli te oznaki jeszcze nie wystąpiły.
Kratka zbyt szybko ciemnieje.Luźno przykryć wierzch folią aluminiową i kontynuować pieczenie, aż jabłka zmiękną.
Jabłka są jeszcze twarde.Jeśli kratka już się rumieni, przykryć ją luźno folią aluminiową i piec dalej. Sprawdzić jabłka małym nożem przez otwór w kratce.
Nadzienie wypada podczas krojenia.Pozostawić ciasto w formie przez co najmniej 60 minut, aby nadzienie stężało. Dopiero potem otworzyć zapięcie i zdjąć bok tortownicy.

Zamienniki i zmiany

Oryginalny składnikPraktyczny zamiennikCo się zmienia

Studzenie i przechowywanie

Po upieczeniu pozostawić ciasto w formie na co najmniej 60 minut. Resztki schłodzić w ciągu dwóch godzin, a następnie przykryć i wstawić do lodówki.

Częste pytania