Skip to content
Nederlandse keukenDesserts

Zaanse duivekater: zoet feestbrood uit de Zaanstreek

Bak Zaanse duivekater: zacht, lichtzoet feestbrood met citroenrasp en gekrulde uiteinden. Met voordeeg en duidelijke aanwijzingen voor het vormen.

Een goudbruine Zaanse duivekater, lang ovaal zoet witbrood met gekrulde uiteinden en decoratieve insnijdingen, met een snee ernaast die het zachte kruim toont.Zaanse duivekater
Eén lang brood, ongeveer 12 plakkenporties
2u 30minvoorbereiding
25minkoken
Gemiddeldmoeilijkheid

Zaanse feestbrood met zacht kruim en gekrulde uiteinden

Lichtzoet gistbrood met citroenrasp, gevormd tot een lang ovaal en voor het bakken versierd.

Zaanse duivekater is een zoet witbrood dat wordt geassocieerd met de Zaanstreek in Noord-Holland. Het brood is lang en ovaal, met kenmerkende ingeknipte of gekrulde uiteinden en ondiepe insnijdingen over het oppervlak. Het kruim is zacht en fijn, de korst kleurt goudbruin in de oven en citroenrasp geeft het lichtzoete deeg een frisse geur. Bakkers en thuiskoks uit de streek maken hun eigen versies. Dit recept is daarom een praktische thuisvariant en geen aanspraak op één definitieve historische formule.

In streekbeschrijvingen wordt duivekater een feestbrood genoemd, met tradities rond Pasen, Pinksteren en Kerstmis. Tegenwoordig wordt het ook buiten die feestdagen gegeten, bijvoorbeeld bij het ontbijt of bij koffie en thee. De precieze geschiedenis en herkomst van de naam zijn niet met zekerheid bekend. Verhalen over oude offerbroden horen bij de folklore en moeten niet als vaststaande geschiedenis worden gepresenteerd. Hedendaagse beschrijvingen benadrukken vooral de regionale band, het zoete witte deeg en de zorgvuldig gevormde bovenkant.

Het recept volgt de gepubliceerde thuisbakversie van de Zaanse bakker Lex Brakenhoff. Hij vermeldt dat de versie voor thuisbakkers is aangepast, omdat het familierecept van de bakkerij geheim blijft. De gepubliceerde hoeveelheden zijn bloem, gist, melk, suiker, zout, citroen, boter en ei; ook geeft hij hoeveelheden voor verse en gedroogde gist. De werkwijze begint met een voordeeg, waarna de overige ingrediënten worden toegevoegd, het brood wordt gevormd en het goudbruin wordt gebakken. Deze versie houdt die verhoudingen en stappen aan en maakt de aanwijzingen voor thuisgebruik expliciet.

Een voordeeg geeft de gist tijd om op gang te komen voordat de rest van de bloem en de verrijkende ingrediënten worden toegevoegd. Meng de helft van de bloem met gist, een deel van de melk en een deel van de suiker en dek de kom ongeveer een uur af. Het mengsel hoort zichtbaar gerezen en luchtig te zijn. De tijd is een richtlijn: in een koele keuken kan de rijzing langer duren, terwijl een warme ruimte het proces versnelt. Ga pas verder als het voordeeg duidelijk actief is.

Kneed de resterende bloem, melk, suiker, zout en citroenrasp door het voordeeg. Voeg de zachte boter toe en kneed door tot het deeg glad en elastisch aanvoelt. Verrijkt deeg kan eerst wat plakkerig zijn, maar voeg niet meteen veel extra bloem toe; daardoor kan het gebakken brood droog en zwaar worden. Een korte afgedekte rijs ontspant het deeg en maakt het gemakkelijker te vormen. Kneed je met de hand, duw het deeg dan rustig van je af en vouw het terug. Pauzeer even als het deeg te veel tegenwerkt.

Het lange ovale model en de gekrulde uiteinden zijn de herkenbaarste kenmerken van de duivekater. Vorm het midden gelijkmatig, knip de uiteinden in en krul de delen naar buiten tot rolletjes. Bestrijk het brood met losgeklopt ei voor een glanzende korst en kerf daarna ondiepe decoratieve lijnen in de bovenkant. Die insnijdingen zijn versiering, dus houd ze licht; diepe sneden kunnen de vorm verzwakken. Tijdens de laatste afgedekte rijs wordt het brood iets luchtiger, maar het moet zijn langwerpige vorm behouden.

Volgens de gepubliceerde methode wordt het brood ongeveer 20 tot 30 minuten op 200 °C gebakken. Ovens verschillen; controleer daarom vanaf 20 minuten en let op een gelijkmatig goudbruine korst. Het brood moet stevig aanvoelen en ook aan de onderkant gaar zijn. Leg het na het bakken op een rooster en laat het afkoelen voordat je het snijdt. Tijdens het afkoelen kan het kruim zich zetten, waardoor de plakken minder snel worden samengedrukt of scheuren.

Duivekater smaakt naturel, met boter of bij koffie en thee. Voor de beste textuur bewaar je het afgekoelde brood op kamertemperatuur in een afgesloten broodtrommel of zak; een papieren broodzak helpt de korst knapperiger te houden. Bewaar brood liever niet in de koelkast, omdat het daar sneller uitdroogt. Je kunt brood goed verpakt invriezen, al wordt het na verloop van tijd droger. Gooi brood weg zodra er zichtbare schimmel op zit en snijd alleen het beschimmelde stukje er niet af.

Ingrediënten

Receptkaart

Zaanse duivekater

portiesEén lang brood, ongeveer 12 plakken
voorbereiding: 150 minbereiding: 25 mintotale tijd: 2 uur 55 min

Deeg

Afwerking

Keukengerei

Bereiding

60 min

Maak het voordeeg

Meng 200 g bloem, de gist, 150 ml melk en 37,5 g suiker in een grote kom. Meng met de hand of met een mixer tot er geen droge bloem meer zichtbaar is. Dek af met een schone vochtige doek en laat het voordeeg ongeveer 60 minuten op kamertemperatuur rijzen, tot het luchtig en duidelijk gerezen is.

40 min

Kneed het verrijkte deeg

Voeg de resterende 200 g bloem, 50 ml melk, 37,5 g suiker, het zout en de fijn geraspte schil van één citroen toe aan het voordeeg. Kneed ongeveer 10 minuten tot het deeg glad en elastisch is. Kneed de zachte boter er gelijkmatig door. Vorm een bol, dek af en laat ongeveer 30 minuten rijzen.

10 min

Vorm het lange brood

Leg het deeg op een licht met bloem bestoven werkblad en vorm er een lang ovaal van. Snijd met een scherp klein mes aan beide uiteinden langs de zijkanten in het deeg, zodat de punten uiteengaan. Krul de punten naar buiten tot rolletjes. Leg het brood op een met bakpapier beklede ondiepe bakplaat.

30 min

Bestrijk, kerf in en laat rijzen

Klop het ei los en bestrijk het brood met een dun laagje. Kerf met een scherp klein mes ondiepe decoratieve lijnen in de bovenkant, zonder diep in het deeg te snijden. Dek losjes af met een schone doek en laat ongeveer 30 minuten rijzen, tot het iets is opgezwollen.

25 min

Bak en laat afkoelen

Verwarm intussen de oven voor op 200 °C. Bak de duivekater 20–30 minuten, tot hij gelijkmatig goudbruin is en gaar gebakken. Leg het brood op een rooster en laat afkoelen voordat je het snijdt. Serveer naturel of met boter.

Tips voor een goed resultaat

01

Wacht tot het voordeeg luchtig is

Let op zichtbare rijzing en belletjes; in een koele ruimte kan het langer duren.

02

Kneed de boter er later door

Kneed de zachte boter door het deeg zodra het bloemmengsel al een samenhangend deeg vormt.

03

Houd het brood lang en gelijkmatig

Een gelijkmatig ovaal helpt de uiteinden netjes te krullen en bevordert gelijkmatig bakken.

04

Kerf ondiepe decoratieve lijnen

Lichte insnijdingen versieren de bovenkant zonder de vorm van het brood te verzwakken.

05

Laat afkoelen voordat je snijdt

Laat het brood op een rooster afkoelen voor nette plakken.

Veelgestelde vragen tijdens het koken

ProbleemWat te doen
Het voordeeg is nauwelijks gerezen.Laat het langer rijzen in een aangenaam warme ruimte en wacht tot je volume en belletjes ziet.
Het deeg voelt plakkerig aan.Kneed nog even door voordat je bloem toevoegt; verrijkt deeg wordt vaak gladder door verder kneden.
De gekrulde uiteinden verliezen hun vorm.Houd het ovale midden gelijkmatig en trek de ingeknipte punten niet te dun voordat je ze krult.
De korst kleurt te snel.Controleer het brood vanaf 20 minuten en zet de bakplaat lager als de bovenkant donker wordt voordat het brood gaar is.
Het kruim wordt samengedrukt bij het snijden.Laat het brood eerst volledig afkoelen op een rooster.

Laat het brood afkoelen en bewaar het

Laat het brood afkoelen voordat je het opbergt, zodat stoom de korst niet zacht maakt.

Bewaar op kamertemperatuur

Bewaar het afgekoelde brood in een afgesloten broodtrommel of zak. Gebruik een papieren broodzak als je de korst knapperiger wilt houden; in de koelkast droogt brood sneller uit.

Vries in voor later

Verpak het brood of de plakken goed voordat je ze invriest. Brood kan worden ingevroren, maar wordt na verloop van tijd droger.

Gooi beschimmeld brood weg

Gooi het brood weg als er schimmel op zit; snijd niet alleen het zichtbare plekje weg.

Veelgestelde vragen

Wat is Zaanse duivekater?

Een lichtzoet, lang ovaal witbrood uit de Zaanstreek in Noord-Holland, traditioneel versierd met gekrulde uiteinden en insnijdingen.

Is dit het geheime bakkersrecept?

Nee. Dit is een gepubliceerde thuisbakversie van de Zaanse bakker Lex Brakenhoff. Hij vermeldt dat het familierecept van zijn bakkerij geheim blijft.

Kan ik gedroogde gist gebruiken?

Ja. De bron noemt 20 g verse gist of 7 g gedroogde gist. Kies één van die hoeveelheden.

Wanneer wordt duivekater traditioneel gegeten?

Streekbronnen noemen vooral Pasen, Pinksteren en de kerstperiode, al wordt het brood tegenwoordig het hele jaar door gegeten.

Hoe bewaar ik het brood?

Bewaar het afgekoelde brood op kamertemperatuur in een afgesloten broodtrommel of zak. Je kunt het ook invriezen; in de koelkast droogt brood sneller uit.