Zaanse duivekater to słodki biały chleb związany z regionem Zaanstreek w północnej Holandii. Bochenek jest długi i owalny, z charakterystycznymi rozdzielonymi lub zawiniętymi końcami oraz płytkimi nacięciami na powierzchni. Miąższ jest miękki i ma drobną strukturę, skórka rumieni się w piekarniku, a skórka cytrynowa nadaje lekko słodkiemu ciastu świeży aromat. Piekarze i domowi cukiernicy z regionu przygotowują różne wersje, dlatego ten przepis jest praktyczną adaptacją do domowego pieczenia, a nie jedyną historyczną recepturą.
Regionalne opisy przedstawiają duivekater jako chleb świąteczny związany z Wielkanocą, Zielonymi Świątkami i okresem Bożego Narodzenia. Obecnie jada się go także poza tymi świętami, na przykład na śniadanie albo do kawy i herbaty. Dokładna historia i pochodzenie nazwy pozostają niepewne. Opowieści o dawnych chlebach ofiarnych należy traktować jako folklor, a nie ustalony fakt historyczny. Współczesne opisy potwierdzają natomiast regionalny związek wypieku, jego słodkie białe ciasto i starannie uformowany wygląd. Ponieważ źródła nie rozstrzygają jednej wersji opowieści o nazwie, wprowadzenie nie przypisuje jej pewnego, konkretnego pochodzenia.
Przepis opiera się na opublikowanej wersji domowej autorstwa piekarza z Zaanstreek, Lexa Brakenhoffa. Autor zaznacza, że receptura udostępniona osobom piekącym w domu jest adaptacją, ponieważ rodzinny przepis piekarni pozostaje tajemnicą. Opublikowana formuła obejmuje mąkę, drożdże, mleko, cukier, sól, cytrynę, masło i jajko oraz podaje ilości drożdży świeżych i suszonych. Zaczyna się od zaczynu, do którego później trafiają pozostałe składniki; następnie bochenek jest formowany i pieczony na złocisty kolor. W tym przepisie zachowano te proporcje i etapy, doprecyzowując praktyczne wskazówki do domowej kuchni.
Zaczyn daje drożdżom czas na rozpoczęcie pracy, zanim do ciasta trafi reszta mąki i składniki wzbogacające. Połączyć połowę mąki z drożdżami, częścią mleka i częścią cukru, a następnie przykryć na około godzinę. Zaczyn powinien wyraźnie zwiększyć objętość i być napowietrzony. Czas jest orientacyjny: w chłodnej kuchni wyrastanie może przebiegać wolniej, a w cieplejszym pomieszczeniu szybciej. Przed dalszym wyrabianiem poczekać, aż zaczyn będzie wyraźnie aktywny, zamiast kierować się wyłącznie liczbą minut. Jeśli po około godzinie nie widać jeszcze wyraźnych oznak fermentacji, dać zaczynowi więcej czasu przed dodaniem reszty składników.
Po wyrobieniu pozostałej mąki, mleka, cukru, soli i skórki cytrynowej dodać miękkie masło i wyrabiać dalej, aż ciasto stanie się gładkie i elastyczne. Wzbogacone ciasto może początkowo kleić się do rąk, ale nie należy od razu dosypywać dużej ilości mąki, bo gotowy chleb może wyjść suchy i ciężki. Krótkie wyrastanie pod przykryciem rozluźnia ciasto i ułatwia jego formowanie. Wyrabiając ręcznie, miarowo odpychać ciasto i składać je z powrotem; jeśli stawia duży opór, zrobić krótką przerwę. Warto oceniać konsystencję po dalszym wyrabianiu, a nie od razu korygować ją dużą ilością dodatkowej mąki.
Długi owal i zawinięte końce to najbardziej rozpoznawalne cechy bochenka. Równo uformować środek, naciąć końce i zawinąć powstałe części na zewnątrz w małe spirale. Posmarować bochenek roztrzepanym jajkiem, aby uzyskać błyszczącą skórkę, a następnie wykonać płytkie dekoracyjne nacięcia. Nacięcia pełnią funkcję ozdobną, więc powinny być delikatne; głębokie mogą osłabić kształt. Po końcowym wyrastaniu bochenek powinien nieco napęcznieć, zachowując podłużny zarys. Zawinięte końce powinny pozostać połączone ze środkową częścią, a nacięcia mają być płytkie i ozdobne, nie przecinać bochenka na części.
Opublikowana metoda zaleca pieczenie bochenka w 200 °C przez około 20–30 minut. Piekarniki działają różnie, dlatego zacząć sprawdzać wypiek po 20 minutach i zwrócić uwagę na równomiernie złocistą skórkę. Bochenek powinien być zwarty w dotyku i nie sprawiać wrażenia surowego w środku; również spód musi być dopieczony. Po upieczeniu przełożyć chleb na kratkę i ostudzić przed krojeniem. W czasie stygnięcia miąższ się stabilizuje, dzięki czemu kromki mniej się zgniatają i nie rwą podczas krojenia.
Duivekater można podawać bez dodatków, z masłem albo do kawy i herbaty. Aby zachował świeżość, ostudzony bochenek przechowywać w temperaturze pokojowej w zamykanym chlebaku lub woreczku; papierowa torba pomaga utrzymać bardziej chrupiącą skórkę. Nie wkładać chleba do lodówki, bo szybciej tam wysycha. Chleb można zamrozić po dokładnym zapakowaniu, choć z czasem może stawać się bardziej suchy. Jeśli pojawi się widoczna pleśń, wyrzucić cały chleb zamiast odkrawać tylko zajęty fragment. Przed włożeniem do zamrażarki szczelnie zapakować zarówno cały bochenek, jak i pojedyncze kromki, zgodnie z wygodą późniejszego podania.