Polskie dania narodowe

Żur rzeszowski: kwaśna zupa żytnia z Podkarpacia z suszonymi grzybami

Żur rzeszowski to kwaśna zupa żytnia z okolic Rzeszowa, w województwie podkarpackim. Został wpisany na polską Listę Produktów Tradycyjnych. Opisywana wersja ma płynną, średnio gęstą konsystencję, jasnoszary lub kremowoszary kolor, widoczne ciemne suszone grzyby, łagodny kwaśny smak i wyraźny grzybowy aromat. Tradycja żuru wiąże się z lokalnymi społecznościami Rzeszowiaków i Lasowiaków.

Polskie dania narodowe
Udostępnij
Szerszy kadr dania „Żur rzeszowski: kwaśna zupa żytnia z Podkarpacia z suszonymi grzybami“ podanego na stole.
Ilość 6 misek, każda z około 250 ml zupy i 100 g ziemniaków
Porcja 1 miska żuru z grzybami i porcja gotowanych ziemniaków
Aktywne przygotowanie około 15 minut
Gotowanie około 40 minut
W skrócie

Żur rzeszowski: kwaśna zupa żytnia z Podkarpacia z suszonymi grzybami

Żur rzeszowski to kwaśna zupa żytnia z okolic Rzeszowa, w województwie podkarpackim. Został wpisany na polską Listę Produktów Tradycyjnych. Opisywana wersja ma płynną, średnio gęstą konsystencję, jasnoszary lub kremowoszary kolor, widoczne ciemne suszone grzyby, łagodny kwaśny smak i wyraźny grzybowy aromat. Tradycja żuru wiąże się z lokalnymi społecznościami Rzeszowiaków i Lasowiaków.

W regionalnych opisach zachowało się kilka sposobów przygotowania żuru. Jedna ze starszych metod polega na wymieszaniu i przecedzeniu kiszonego barszczu żytniego lub owsianego do wrzątku. Można dodać suszone grzyby albo pokruszony domowy ser, a ziemniaki podać osobno. W innych opisach, zależnie od posiłku i pory roku, pojawiają się mleko, jajka, wędliny lub ziemniaki. Ta domowa wersja z odważonymi składnikami stawia na suszone grzyby i ziemniaki, a dla wygody wykorzystuje schłodzony zakwas żytni gotowy do użycia.

Zupa powinna swobodnie spływać z łyżki, ale lekko ją oblepiać. Jasnoszara żytnia baza, ciemne kawałki grzybów i miękkie, zachowujące kształt ziemniaki tworzą charakterystyczny kontrast. Rozcieńczyć 750 ml zakwasu 375 ml wrzątku, zachowując opisywaną dawniej proporcję wody do żytniej bazy, a następnie dodać przecedzony płyn z grzybów. Kwaśność zakwasu zależy od produktu, dlatego przed doprawieniem spróbować zupy. Ziemniaki można włożyć do miski albo podać osobno.

Wskazówki

Wskazówki

  • Wybierać suszone grzyby jadalne z pewnego źródła; nie używać nieznanych grzybów leśnych.
  • Moczyć grzyby pod przykryciem w lodówce, a płyn przecedzić przez drobne sito lub czysty filtr do kawy, aby usunąć piasek.
  • Gotować grzyby w przecedzonym płynie do pełnej miękkości, aby oddały aromat do wywaru.
  • Zakwas dokładnie rozmieszać i stopniowo wlewać do wrzątku, cały czas mieszając, by uniknąć grudek.
  • Utrzymać średnio gęstą, płynną konsystencję. Jeśli żur jest za gęsty, rozrzedzić go niewielką ilością przegotowanej wody; jeśli zbyt kwaśny, dodać trochę gorącej wody i ponownie spróbować.
  • Ziemniaki gotować osobno i dobrze odcedzić, aby zachowały kształt i nie rozpadły się w kwaśnej zupie.
  • Sól dodawać dopiero po połączeniu zakwasu z wywarem grzybowym; gotowe zakwasy różnią się zawartością soli.
Składniki

Składniki

Żytni żur z grzybami

  • 750 ml schłodzonego, gotowego do użycia zakwasu żytniego na żur, dokładnie wymieszanego
  • 375 ml wrzątku zdatnego do picia
  • 30 g sprawdzonych, suszonych grzybów jadalnych, na przykład borowików
  • 450 ml zimnej wody zdatnej do picia do namoczenia i ugotowania grzybów
  • Do 2 g drobnej soli, dodawać wyłącznie po spróbowaniu

Gotowane ziemniaki

  • 600 g ziemniaków, obranych i pokrojonych na kawałki o boku 2 cm
  • 1,5 l wody do gotowania ziemniaków
  • 6 g drobnej soli do wody; większość zostanie odlana
Przygotowanie

Przygotowanie

Sposób przygotowania

  1. Namoczyć grzyby.Przejrzeć suszone grzyby i wyrzucić te z pleśnią, owadami lub ciałami obcymi. Włożyć je do czystej miski, zalać 450 ml zimnej wody, przykryć i wstawić do lodówki na 25 minut.

  2. Ugotować grzyby.Wyjąć grzyby, a płyn przecedzić przez drobne sito lub czysty filtr do kawy, aby zatrzymać piasek. Przełożyć grzyby i przecedzony płyn do małego garnka. Gotować na małym ogniu około 25 minut, aż grzyby będą całkowicie miękkie i ciemne. Zachować płyn.

  3. Ugotować ziemniaki.W czasie gotowania grzybów doprowadzić w osobnym garnku do wrzenia 1,5 l wody z 6 g soli. Dodać ziemniaki i gotować około 15–18 minut, aż nóż będzie łatwo wchodził w największe kawałki, które jednak zachowają kształt. Dokładnie odcedzić; większość słonej wody wylać.

  4. Rozcieńczyć zakwas.W ciężkim garnku do zupy zagotować 375 ml wody. Schłodzony zakwas wymieszać do gładkości, a następnie stopniowo wlewać do wrzątku, cały czas mieszając trzepaczką. Ponownie doprowadzić do lekkiego wrzenia i gotować 5 minut.

  5. Dodać grzyby i ich wywar.Dodać całkowicie ugotowane grzyby oraz przecedzony płyn do żytniej bazy. Gotować na małym ogniu przez 5 minut. Zupa powinna być jasnoszara lub kremowoszara, średnio gęsta i płynna, z widocznymi ciemnymi grzybami.

  6. Doprawić i dodać ziemniaki.Spróbować zupy przed dodaniem soli. Zakwasy różnią się między sobą, dlatego dodać do 2 g drobnej soli tylko w razie potrzeby. Dodać odcedzone ziemniaki i podgrzewać przez 2–3 minuty, nie rozgniatając ich.

  7. Podzielić i podać.Rozlać żur z grzybami do sześciu misek i do każdej dodać około 100 g ziemniaków, w zupie lub osobno. Podawać na gorąco.

Podawanie, przechowywanie i odgrzewanie

Praktyczne wskazówki

Rozwiązywanie problemów

Zupa jest zbyt gęsta. Dolewać wrzątek po łyżce, aż żur będzie łatwo spływał z łyżki, ale nadal lekko ją oblepiał.

Rozwiązywanie problemów

Zupa jest zbyt kwaśna. Dodać odrobinę gorącej wody i ponownie spróbować. Kwaśność zakwasu zależy od produktu, dlatego rozcieńczać stopniowo.

Rozwiązywanie problemów

W wywarze grzybowym jest piasek. Przed dodaniem do zupy ponownie przecedzić go przez drobne sito wyłożone czystym filtrem do kawy.

Wartości odżywcze i alergeny

Wartości odżywcze i alergeny

  • Energia165 kcal
  • Węglowodany35 g
  • Białko5 g
  • Tłuszcz1 g
  • Błonnik5 g
  • Sód250 mg
  • Alergeny i informacje dietetyczneżyto; gotowy zakwas często zawiera również pszenicę/gluten, zależnie od produktu. Sprawdzić etykietę. Ta odmierzona wersja nie zawiera nabiału, jaj ani mięsa.

Szacunkowe wartości na porcję z ziemniakami: - Energia: 165 kcal - Węglowodany: 35 g - Białko: 5 g - Tłuszcz: 1 g - Błonnik: 5 g - Sód: 250 mg - Alergeny i informacje dietetyczne: żyto; gotowy zakwas często zawiera również pszenicę/gluten, zależnie od produktu. Sprawdzić etykietę. Ta odmierzona wersja nie zawiera nabiału, jaj ani mięsa. Wartości oszacowano dla jednej szóstej odmierzonej receptury na podstawie ogólnych danych o zakwasie żytnim, gotowanych ziemniakach i suszonych grzybach. Zawartość sodu zależy od zakwasu oraz ilości soli wchłoniętej przez ziemniaki; podane liczby są zaokrąglonymi szacunkami, a nie wynikiem analizy laboratoryjnej.

Wartości odżywcze i alergeny

Wartości odżywcze i alergeny

Podawanie, przechowywanie i odgrzewanie: Do każdej miski żuru z grzybami podać około 100 g gotowanych ziemniaków. Zgodnie z regionalnym opisem ziemniaki można włożyć do zupy albo podać obok. Grzyby rozdzielić równomiernie, aby były widoczne w każdej porcji.

Podawanie, przechowywanie i odgrzewanie: Resztki przełożyć do płytkich pojemników i wstawić do lodówki w ciągu 2 godzin, w temperaturze nie wyższej niż 4 °C. Zużyć w ciągu 3–4 dni. Całą zupę podgrzać do 74 °C, mieszając, aby ogrzała się równomiernie. Nie zostawiać ugotowanego żuru w temperaturze pokojowej dłużej niż 2 godziny ani dłużej niż 1 godzinę, gdy temperatura otoczenia przekracza 32 °C.

Podawanie, przechowywanie i odgrzewanie: Grzyby można namoczyć i ugotować wcześniej tego samego dnia, a do użycia przechować w lodówce wraz z przecedzonym płynem. Ziemniaki ugotować krótko przed podaniem, by zachowały kształt. Otwarty zakwas przechowywać zgodnie z instrukcją na opakowaniu. W jednej z opisanych regionalnie wersji zamiast grzybów dodaje się pokruszony domowy ser. Zmienia to odmierzoną recepturę i wprowadza mleko; sprawdzić etykietę i podać tę wersję osobno.

Szacunkowe wartości na porcję z ziemniakami: - Energia: 165 kcal - Węglowodany: 35 g - Białko: 5 g - Tłuszcz: 1 g - Błonnik: 5 g - Sód: 250 mg - Alergeny i informacje dietetyczne: żyto; gotowy zakwas często zawiera również pszenicę/gluten, zależnie od produktu. Sprawdzić etykietę. Ta odmierzona wersja nie zawiera nabiału, jaj ani mięsa.

Wartości oszacowano dla jednej szóstej odmierzonej receptury na podstawie ogólnych danych o zakwasie żytnim, gotowanych ziemniakach i suszonych grzybach. Zawartość sodu zależy od zakwasu oraz ilości soli wchłoniętej przez ziemniaki; podane liczby są zaokrąglonymi szacunkami, a nie wynikiem analizy laboratoryjnej.

Najczęstsze pytania

Najczęstsze pytania

Co wyróżnia żur rzeszowski?

Wpisana na listę zupa jest średnio gęsta, jasnoszara lub kremowoszara, zawiera ciemne suszone grzyby, ma łagodną kwaśność i wyraźny grzybowy aromat. Ilość zakwasu i wody zmienia jej gęstość oraz kwaśność.

Czy tradycja wskazuje jeden obowiązkowy dodatek?

Nie. W regionalnym opisie wymieniono różne dodatki: grzyby, domowy ser, wędliny i jajka; odnotowano także ziemniaki podawane do żuru. Ta odmierzona wersja wybiera suszone grzyby i ziemniaki.

Czy zamiast zakwasu żytniego można użyć owsianego?

Starszy regionalny opis wspomina barszcz żytni lub owsiany. Ta receptura jest odważona dla zakwasu żytniego; produkt owsiany zmieni smak, konsystencję i możliwe alergeny. Sprawdzić etykietę i stopniowo regulować ilość wody.

Na koniec

Na koniec

  • Ugotować suszone grzyby w przecedzonej wodzie z moczenia i połączyć je z łagodnie kwaśną żytnią bazą rozcieńczoną wrzątkiem.
  • Podać sześć misek z widocznymi ciemnymi grzybami i miękkimi gotowanymi ziemniakami, utrzymując średnio gęstą, płynną konsystencję.