De Zeeuwse bolus is direct herkenbaar aan zijn lage spiraal van zacht wit gistdeeg. Het deeg wordt tot een lange streng gerold, door donkerbruine basterdsuiker met kaneel gehaald en vervolgens losjes opgerold. In de oven smelt de suiker tot een glanzend laagje rond het deeg. De buitenkant wordt kleverig en gekaramelliseerd, terwijl de binnenkant zacht en broodachtig blijft. De kaneelsuiker zit aan de buitenkant; de bolus is dus geen kaneelbroodje met een vulling tussen opgerolde lagen.
Tegenwoordig hoort de bolus bij het dagelijkse bakkersaanbod in Zeeland en geldt hij als een van de bekendste zoete streeklekkernijen van de provincie. De geschiedenis van de naam en het gebak reikt waarschijnlijk verder dan Zeeland. Het erfgoedproject Zeeuwse Ankers brengt de bolus in verband met zoete gistgebakjes die Sefardisch-Joodse gemeenschappen uit Spanje en Portugal meenamen naar de Lage Landen. De bolus is vermoedelijk rond het einde van de zestiende eeuw in Middelburg terechtgekomen, toen zich daar zulke gemeenschappen vestigden. Dat is een historische interpretatie en geen vastgelegd moment waarop één bakker het gebak heeft uitgevonden.
In de loop van de tijd kreeg de Zeeuwse uitvoering een eigen herkenbare vorm en werd het bakken ervan onderdeel van de regionale bakkerscultuur. Zeeuwse Ankers noemt ook oudere varianten uit Amsterdam, zoals bolussen met amandelspijs of gember. In Zeeland bleef vooral de opgerolde streng met een kleverige laag suiker en kaneel bekend. De benaming verschilt plaatselijk: in sommige gemeenschappen wordt bijvoorbeeld gesproken van jikkemienen, draaiers of draai-koeken. De naam Zeeuwse bolus is voor de meeste lezers de duidelijkste aanduiding.
Er bestaat geen recept dat iedere Zeeuwse bakker precies op dezelfde manier gebruikt. De verhouding tussen bruine suiker en kaneel varieert, net als de samenstelling van het deeg en de gewenste kleverigheid. Zeeland.com publiceert een recept voor thuisbakkers met bloem, gist, een beetje ei, melk, water en boter. Een professionele bakkerijleverancier geeft daarnaast een recept op grote schaal en benadrukt de korte baktijd bij hoge temperatuur. Deze thuisversie volgt het regionale recept voor thuisbakkers: zacht verrijkt gistdeeg, een royale suiker-kaneellaag, een spiraalvorm en een korte bak in een hete oven.
Het direct omkeren van de bakplaat is een technisch belangrijke stap. Hete suikersiroop kan aan het bakpapier of de plaat vastkleven zodra die afkoelt. Keer de plaat daarom direct na het bakken om, zodat de bolussen loskomen terwijl de siroop nog vloeibaar is. De suiker zet zich daarna als een glanzend laagje rond de onderkant. Werk voorzichtig: gesmolten suiker is veel heter dan hij eruitziet en kan ernstige brandwonden veroorzaken. Bak de bolussen net gaar, zodat ze zacht en kleverig blijven in plaats van hard en droog te worden.
Een Zeeuwse bolus wordt vaak bij de koffie gegeten, bijvoorbeeld als zoet ontbijt of tussendoortje. Sommigen trekken hem warm uit elkaar terwijl de suiker nog kleeft. Een bekende Zeeuwse manier van serveren is de plattere onderkant open te snijden en met roomboter te besmeren. Zeeuwse Ankers beschrijft die gewoonte en Zeeland.com raadt Zeeuwse boter bij het gebak aan. De boter is een toevoeging bij het serveren en geen vulling in de spiraal. Laat het gebak voldoende afkoelen voordat de boter erop gaat, zodat de boter niet meteen in de hete suikersiroop wegsmelt.
De naam “Zeeuwse bolus met roomboter” verwijst dus zowel naar het gebak uit Zeeland als naar de gebruikelijke boterserveerwijze. Een kleine hoeveelheid boter wordt al door het deeg gekneed; de extra boter komt er pas op tafel bij. Gebruik de serveerhoeveelheid naar smaak. De bolussen zijn ook zonder boter te eten, maar voor deze versie hoort roomboter bij de beoogde presentatie. Het gerecht is rijk en zoet; de boterlaag hoeft daarom niet dik te zijn om herkenbaar te blijven.
Met de volledige deeghoeveelheid ontstaan ongeveer elf kleine bolussen, afhankelijk van hoe precies de porties worden afgewogen. Het regionale thuisrecept noemt ongeveer tien stuks en gebruikt porties van 80 gram. De opgegeven massa van alle deegingrediënten levert iets meer dan tien porties van dat formaat op. Door het deeg in elf gelijke stukken te verdelen, blijven de bolussen dicht bij de opgegeven maat en blijft er geen stuk deeg over. De kaneelhoeveelheid volgt de vier Nederlandse eetlepels uit de brontekst, omgerekend volgens de projectmaat van 12 milliliter per eetlepel: samen 48 milliliter.