China

China beslaat ongeveer 9,6 miljoen vierkante kilometer en strekt zich uit van de Grote Oceaan tot diep in het hart van Eurazië. Het land heeft landgrenzen met veertien staten, waaronder Rusland, Mongolië, India, Pakistan, Vietnam en Noord-Korea, en een kust aan de Bohaizee, Gele Zee, Oost-Chinese Zee en Zuid-Chinese Zee. Het reliëf daalt in brede treden van west naar oost. Het Tibetaans Plateau, gemiddeld meer dan 4.000 meter hoog, wordt omringd door de Himalaya, Kunlun en Tien Shan; verder oostwaarts liggen de Tarim- en Dzjoengarische bekkens, de Gobi, lössplateaus, heuvelgebieden en uiteindelijk dichtbevolkte kustvlakten. De Jangtsekiang en Huang He ontspringen in het westen en voeden landbouw, steden en waterkracht duizenden kilometers stroomafwaarts. De Parelrivierdelta, Jangtse-delta en Noord-Chinese Vlakte vormen de economische kern, terwijl het westen veel uitgestrekter maar dunner bevolkt is.

Door deze schaal omvat China vrijwel elk gematigd en subtropisch klimaattype van Oost-Azië. Noordoostelijke winters zijn lang en koud, Xinjiang kent extreme continentale droogte, de zuidoostkust is vochtig subtropisch en Hainan tropisch. De Oost-Aziatische zomer­moesson brengt regen naar het zuiden en oosten, terwijl de wintermoesson droge, koude lucht uit Siberië aanvoert. Tyfoons treffen vooral Guangdong, Fujian, Zhejiang en eilandgebieden; droogte en stofstormen zijn belangrijker in het noorden en noordwesten. Overstromingen langs de Jangtse en andere rivieren blijven een groot risico ondanks dijken, reservoirs en omleidingsprojecten. Snelle opwarming beïnvloedt gletsjers op het Tibetaans Plateau, permafrost, hittegolven en de waterbalans. China is tegelijk ’s werelds grootste uitstoter van kooldioxide en de grootste producent van hernieuwbare energie-installaties. Het officiële doel is een emissiepiek vóór 2030 en koolstofneutraliteit vóór 2060.

De natuurlijke landschappen lopen uiteen van regenwoud in Yunnan en Hainan tot naaldbos in het noordoosten, steppe in Binnen-Mongolië, woestijn in Xinjiang en alpine grasland op het Tibetaans Plateau. Na decennia van herbebossing en plantageprogramma’s lag de officiële bosbedekking rond 2024 op ongeveer een kwart van het landoppervlak. Dat herstel heeft erosie verminderd en houtvoorraden vergroot, maar monoculturen leveren niet dezelfde biodiversiteit als natuurlijke bossen. Panda’s in Sichuan, Yunnan en Shaanxi zijn het bekendste beschermingssymbool, terwijl wetlands langs trekroutes, koraalgebieden en graslanden minder zichtbaar maar ecologisch even belangrijk zijn. Landbouw concentreert zich in het oosten: tarwe en maïs domineren in het noorden, rijst en aquacultuur in het zuiden. Intensief kunstmestgebruik, bodemverontreiniging, verstedelijking en grondwaterdaling belasten productieve gebieden. Grote natuurherstelprojecten proberen verwoestijning, riviervervuiling en habitatfragmentatie te beperken, met wisselend regionaal resultaat.

Vroege landbouwgemeenschappen ontstonden duizenden jaren geleden langs de Huang He en Jangtse. De Shang- en Zhou-dynastieën ontwikkelden schrift, ritueel en politieke ideeën die latere staten vormden. In 221 v.Chr. verenigde Qin Shi Huang rivaliserende koninkrijken, standaardiseerde maten, schrift en wegen en legde de basis voor een gecentraliseerd keizerrijk. De Han-dynastie bouwde bureaucratie en handelsroutes uit; latere perioden van verdeeldheid werden gevolgd door hereniging onder de Sui en Tang. Tijdens de Song groeiden steden, handel, drukkunst en technologische innovatie, waarna Mongoolse heersers de Yuan-dynastie vestigden. De Ming herstelden Han-Chinees bestuur en versterkten zowel maritieme expedities als noordelijke verdedigingswerken. De Qing, gesticht door Mantsjoes, breidden het rijk uit tot een territoriale omvang die veel hedendaagse grenzen beïnvloedde. Het keizerlijke systeem combineerde confucianistische examens, lokale elites en dynastieke militaire macht.

In de negentiende eeuw verzwakten interne opstanden en buitenlandse oorlogen de Qing-staat. De Opiumoorlogen dwongen verdrags­havens en concessies af; de Taipingopstand kostte miljoenen levens. De revolutie van 1911 beëindigde het keizerrijk, maar de nieuwe republiek viel uiteen in rivaliserende machtscentra. Nationalisten en communisten streden om de staat, terwijl Japan vanaf 1931 Mantsjoerije bezette en vanaf 1937 een grootschalige oorlog voerde. Na de Japanse nederlaag hervatte de burgeroorlog. Mao Zedong riep op 1 oktober 1949 de Volksrepubliek China uit; de nationalistische regering trok zich terug naar Taiwan. Landhervormingen en industrialisatie veranderden de maatschappij, maar de Grote Sprong Voorwaarts veroorzaakte tussen 1959 en 1961 een catastrofale hongersnood. De Culturele Revolutie van 1966 tot 1976 ontwrichtte onderwijs, bestuur en erfgoed. Vanaf 1978 introduceerde Deng Xiaoping marktgerichte hervormingen zonder het monopolie van de Communistische Partij op te geven.

China groeide uit tot ’s werelds grootste industriële producent en tweede economie gemeten in nominale dollars. In 2025 steeg het officiële bruto binnenlands product met ongeveer vijf procent, terwijl industrie, export en overheidsinvesteringen zwakke vastgoedvraag en terughoudende consumptie compenseerden. Elektronica, machines, staal, chemie, zonnepanelen, batterijen en elektrische voertuigen zijn centrale sectoren. De kustprovincies blijven rijker dan veel binnenlandse regio’s, ondanks hogesnelheidslijnen, snelwegen en ontwikkelingsprogramma’s naar het westen. De voordelen van vier decennia groei zijn enorm geweest, maar nieuwe beperkingen zijn zichtbaar: een vergrijzende bevolking, hoge lokale schulden, een langdurige vastgoedcorrectie en spanningen met handelspartners over subsidies en marktoegang. De regering probeert groei te verschuiven naar geavanceerde productie, digitale technologie en groene energie, terwijl particuliere ondernemingen onder sterk politiek en regelgevend toezicht opereren. Het vraagstuk is niet alleen hoe snel China groeit, maar welke sectoren en huishoudens die groei dragen.

Bestuurlijk omvat de Volksrepubliek 23 provincies volgens de officiële indeling, waarbij Taiwan als provincie wordt geclaimd maar niet door Beijing wordt bestuurd, plus vijf autonome regio’s, vier rechtstreeks bestuurde steden en de speciale administratieve regio’s Hongkong en Macau. De volkstelling van 2020 telde 1,41178 miljard inwoners. Een officiële steekproef voor 2025 kwam uit op 1,40545 miljard, waarmee de bevolkingsdaling na decennia van lage vruchtbaarheid werd bevestigd. Meer dan twee derde van de bevolking woont inmiddels in stedelijke gebieden, vergeleken met minder dan een vijfde in 1980. De grootste concentraties liggen in de kustgordel en rivierdelta’s; Tibet, Qinghai en Xinjiang zijn veel dunner bevolkt. Het hukou-systeem koppelt sociale rechten aan registratieplaats en maakt volledige integratie van veel arbeidsmigranten in steden moeilijk. Beijing, Shanghai, Chongqing, Guangzhou, Shenzhen, Chengdu en Wuhan zijn knooppunten van zeer grote stedelijke regio’s.

Standaardmandarijn, gebaseerd op de uitspraak van Beijing, is de officiële nationale taal en het belangrijkste onderwijsmedium. Daarnaast spreken honderden miljoenen mensen regionale Sinitische talen zoals Kantonees, Wu, Min, Hakka en Xiang, die onderling vaak niet verstaanbaar zijn. Mongools, Tibetaans, Oeigoers, Kazachs, Koreaans en andere minderheidstalen hebben formele regionale erkenning, maar de ruimte voor tweetalig onderwijs verschilt en is in sommige gebieden kleiner geworden. Confucianisme, boeddhisme, taoïsme, islam, christendom en lokale vooroudertradities hebben de cultuur gevormd, ook na perioden van staatsatheïsme en vervolging. Kalligrafie, landschapsschilderkunst, opera, klassieke poëzie en regionale keukens tonen sterke continuïteit, terwijl film, sciencefiction, gaming en digitale media een modern massapubliek bedienen. Cultureel beleid bevordert erfgoed en nationale eenheid, maar censuur en politieke grenzen bepalen welke geschiedenissen en maatschappelijke discussies publiek kunnen circuleren.

Het vervoersnetwerk is in enkele decennia op ongekende schaal uitgebouwd. Eind 2024 had China ongeveer 48.000 kilometer hogesnelheids spoor, goed voor het grootste netwerk ter wereld, naast conventionele lijnen die grote hoeveelheden vracht en reizigers vervoeren. Het autosnelwegennet nadert 190.000 kilometer en verbindt vrijwel alle steden van betekenis, al blijven afstanden in het westen groot. Shanghai, Ningbo-Zhoushan, Shenzhen, Guangzhou en Qingdao behoren tot de drukste havens ter wereld. Beijing, Shanghai, Guangzhou, Chengdu en Shenzhen hebben grote internationale luchthavens, terwijl nieuwe regionale luchthavens de binnenlandse bereikbaarheid vergroten. Metro’s in tientallen steden vervoeren dagelijks enorme aantallen reizigers. De infrastructuur heeft markten geïntegreerd en bouwexpertise gecreëerd, maar ook lokale schulden, ecologische ingrepen en overcapaciteit veroorzaakt. De Belt and Road Initiative exporteert spoor-, haven- en energieprojecten, met zowel economische kansen als zorgen over financiering en politieke afhankelijkheid.

China is permanent lid van de VN-Veiligheidsraad en speelt een leidende rol in de G20, BRICS, de Shanghai-samenwerkingsorganisatie en door Beijing opgerichte instellingen zoals de Aziatische Infrastructuurinvesteringsbank. Het land is tegelijk een kernmarkt, technologische concurrent en militaire macht in een regio waar geschillen over Taiwan, de Zuid-Chinese Zee en grenzen met India grote risico’s dragen. Zijn omvang maakt binnenlands beleid wereldwijd merkbaar: keuzes over steenkool, elektrische voertuigen, vastgoed, voedselimport en zeldzame aardmetalen beïnvloeden prijzen en klimaatdoelen ver buiten de grenzen. De komende jaren zullen demografische krimp en productiviteitsdruk zwaarder wegen dan de eenvoudige uitbreiding van arbeid en bouw. China’s strategische positie blijft uitzonderlijk sterk, maar duurzame invloed zal afhangen van de vraag of innovatie, sociale zekerheid en internationale samenwerking sneller kunnen groeien dan schulden, wantrouwen en geopolitieke fragmentatie.