Oosterscheldekreeft is de naam voor kreeft uit de Oosterschelde, een getijdengebied aan de zuidwestkust van Nederland. Het product is sterk met Zeeland en met een korte vangstperiode verbonden; daarom is het iets anders dan een willekeurig kreeftengerecht dat het hele jaar op de kaart staat. Lokale vissers en toeristische informatie beschrijven een kort seizoen in het voorjaar en de vroege zomer, dat op 15 juli eindigt. De precieze openingsdatum en beschikbaarheid kunnen per jaar verschillen. Vraag daarom bij het plannen van dit gerecht aan een goede visboer wat er op dat moment verkrijgbaar is.
De Oosterschelde is een beschermd zeearmgebied met eilanden, dijken, getijdengeulen en ondiepe stukken waar zout en zoet water elkaar beïnvloeden. De regionale keuken weerspiegelt die overgang tussen land en zee. Mosselen en oesters zijn bekende producten uit Zeeland; de kreeft uit de Oosterschelde is een van de meest uitgesproken seizoensspecialiteiten. Dutch Cuisine noemt Oosterscheldekreeft als een Zeeuws gerecht op zichzelf. Gebruik die naam alleen voor kreeft die daadwerkelijk uit de Oosterschelde komt. Een ingevoerde kreeft kan een smakelijk alternatief zijn, maar heeft niet dezelfde regionale herkomst.
Er bestaat niet één oud huishoudelijk recept dat elke bereiding van Oosterscheldekreeft bepaalt. Zeeuwse koks en thuiskoks serveren de kreeft op verschillende manieren, waarbij het zoete, delicate vlees vaak centraal blijft staan. Een beschreven aanpak gaart de kreeft eenvoudig in court-bouillon met enkele groenten. Een andere, eigentijdse Zeeuwse bereiding begint met een gekookte kreeft: die wordt gehalveerd en kort onder de grill gezet met boter van lamsoor, zeekraal en knoflook. Dit recept volgt dat tweede idee en presenteert het eerlijk als een praktische moderne thuisbereiding, niet als de enige traditionele methode.
Lamsoor en zeekraal geven de boter de smaak van de kust. Lamsoor heeft zachte groene bladeren en een mild, bladgroen karakter. Zeekraal groeit in zoute kustgebieden en heeft een knapperige beet en een natuurlijke zilte smaak. Een beetje knoflook, zwarte peper en eventueel wat chilivlokken vullen de boter aan zonder de twee kustgroenten te overheersen. Omdat zeekraal al zout kan smaken, proef je het mengsel voordat je zout toevoegt. Extra zout is een laatste correctie, geen vanzelfsprekend onderdeel van de bereiding. Met lamsoor wordt hier het eetbare jonge blad van de zeeaster (Tripolium pannonicum) bedoeld, dat als groente wordt verkocht; verwar het niet met de echte lamsoor (Limonium vulgare), waarvan het blad niet eetbaar is.
Met een volledig gekookte en gekoelde kreeft wordt dit gerecht beter haalbaar in een thuiskeuken en hoeft de lezer geen levende kreeft te hanteren. Koop de kreeft bij een betrouwbare visboer, bewaar hem gekoeld en volg de uiterste gebruiksdatum van de leverancier. Werk op een stabiele plank en gebruik een zwaar, scherp mes om de schaal in de lengte door te snijden. Verwijder het maagzakje en het donkere darmkanaal en maak de scharen voorzichtig open, zodat de kruidenboter bij het vlees kan komen. Vind je dit lastig, vraag dan of de visboer de kreeft wil halveren en schoonmaken.
De kruidenboter is bewust royaal. Ze bedekt het blootgelegde vlees, draagt de geurige kruiden en helpt de gekookte kreeft tijdens het korte ovenmoment sappig te blijven. In dit project rekenen we voor een Nederlandse eetlepel met 12 ml; de zes eetlepels uit de bron worden daarom 72 ml olijfolie. Meng de olie beetje bij beetje door zachte boter en roer de fijngesneden kruiden erdoor. De boter moet zacht en smeerbaar zijn, maar op het vlees blijven liggen in plaats van van de schaal te lopen. Houd een beetje achter voor op tafel en voeg pas zout toe nadat je de zeekraal hebt geproefd.
Omdat de kreeft al gaar en gekoeld is, gaat het in de oven om opwarmen en niet om het garen van rauwe kreeft. Door de schaal het grootste deel van de tijd losjes met folie af te dekken, bescherm je het vlees tegen droge hitte. Een korte onafgedekte grillbeurt geeft de kruidenboter wat kleur. Meet met een digitale thermometer in het dikste deel van de staart en verwarm het vlees tot minstens 74°C gedurende 15 seconden. Beoordeel de veiligheid niet aan de kleur van de schaal of aan borrelende boter. De temperatuurmeting is de enige stap waarvoor hier een thermometer nodig is; de tijd kan variëren met de grootte van de kreeft en de begintemperatuur.
Serveer de kreeft meteen, wanneer de boter warm is en het vlees mals blijft. Knapperig brood is handig om de boter op te nemen; partjes citroen zorgen voor een frisse, zure tegenhanger. Dit kleine recept is bedoeld als feestelijk hoofdgerecht voor twee, waarbij ieder een helft krijgt. Is het Oosterscheldeseizoen voorbij, dan kun je voor de bereiding een gekookte Europese kreeft van ongeveer dezelfde grootte gebruiken. Noem het gerecht dan een kreeft met Zeeuwse kruidenboter en niet Oosterscheldekreeft, want de herkomst is anders.
Dit is een gerecht voor een bijzondere maaltijd en niet voor een gewone voorraadkastmaaltijd. Het regionale karakter komt minder voort uit ingewikkelde technieken dan uit de keuze voor de genoemde lokale kreeft in het seizoen en uit de combinatie met kustgroenten uit dezelfde streek. Een ingetogen bereiding laat de kreeft het middelpunt blijven. Zet de warme kruidenboter, het brood en de citroen op tafel en laat het korte seizoen van de Oosterschelde de aanleiding zijn om ervan te genieten.