Mexico

Mexico heeft een oppervlakte van ongeveer 1.964.375 vierkante kilometer en vormt de brede zuidelijke afsluiting van Noord-Amerika. Het grenst in het noorden over meer dan 3.000 kilometer aan de Verenigde Staten en in het zuidoosten aan Guatemala en Belize. Aan de westzijde liggen de Stille Oceaan en de Golf van Californië; in het oosten openen de Golf van Mexico en de Caribische Zee zich rond het schiereiland Yucatán. Meer dan 9.000 kilometer kust omringt een binnenland van grote reliëfverschillen. De Sierra Madre Occidental en Oriental begrenzen het Mexicaanse Hoogland, terwijl de Trans-Mexicaanse Vulkanengordel dwars door het dichtbevolkte centrum loopt. Pico de Orizaba stijgt tot 5.636 meter. In het zuiden volgen de Sierra Madre del Sur en de hooglanden van Chiapas; Yucatán bestaat daarentegen uit laag, poreus kalksteen met cenotes en weinig oppervlakterivieren. De Río Bravo del Norte, Colorado, Lerma-Santiago en Grijalva-Usumacinta behoren tot de belangrijkste watersystemen.

Door de combinatie van breedtegraad, hoogte, oceaaninvloed en regenschaduw kent Mexico bijna alle klimaattypen tussen woestijn en tropisch regenwoud. Baja California, Sonora en delen van het centrale noorden zijn droog tot extreem droog, met grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht. De hooggelegen centrale steden hebben gematigde temperaturen ondanks hun tropische breedte, terwijl de Golfkust, Yucatán en de laaglanden van Chiapas warm en vochtig zijn. In veel regio’s valt de meeste regen van mei tot oktober. Tropische cyclonen treffen zowel de Pacifische als de Atlantische kust; berghellingen zetten hun regen om in overstromingen en aardverschuivingen. Het noorden en het bekken van Mexico-Stad kampen met langdurige droogte en overexploitatie van grondwater. Aardbevingen langs de Pacifische subductiezone en actieve vulkanen zoals Popocatépetl voegen geologische risico’s toe. Stijgende temperaturen, bosbranden en zeespiegelstijging vergroten bestaande regionale verschillen in waterzekerheid.

Bos besloeg in 2023 ongeveer 33,6 procent van het land. Dat aandeel omvat naaldbossen in de Sierra Madre, tropisch loofbos langs de Pacifische hellingen, regenwoud in Chiapas en de zuidelijke Yucatán, mangroven aan beide kusten en droge struiklanden met grote biodiversiteit. Mexico behoort tot de landen met de meeste soorten ter wereld en is een belangrijk centrum van domesticatie voor maïs, bonen, chili, pompoen en agave. Beschermde gebieden zoals Sian Ka’an, Calakmul, El Vizcaíno en het overwinteringsgebied van de monarchvlinder omvatten ecosystemen van koraalrif tot woestijn. Ontbossing wordt veroorzaakt door veeteelt, commerciële landbouw, illegale houtkap, mijnbouw, wegen en toeristische bouw. Tegelijk beheren inheemse en agrarische gemeenschappen veel bos als ejido of gemeenschappelijk bezit. Landgebruik is dus niet alleen een ecologische kwestie: het is verbonden met eigendomsrechten, rurale armoede, georganiseerde misdaad en de vraag wie profiteert van water en infrastructuur.

De eerste landbouwdorpen ontstonden duizenden jaren vóór onze jaartelling. Olmeekse centra aan de Golfkust, de metropool Teotihuacan, Maya-staten in het zuidoosten en later Tolteekse en Mixteekse machten bouwden complexe politieke en handelsnetwerken. In de vijftiende eeuw breidde het Mexica-rijk vanuit Tenochtitlan zijn tribuutsysteem uit over een groot deel van centraal Mexico. Hernán Cortés landde in 1519 en maakte gebruik van inheemse bondgenoten en rivaliteiten; Tenochtitlan viel in 1521 na belegering, ziekte en oorlogsgeweld. Het onderkoninkrijk Nieuw-Spanje werd een kerngebied van het Spaanse Rijk, gebaseerd op zilvermijnen, landbouw, handel met Europa en Azië en gedwongen arbeid. Inheemse gemeenschappen overleefden in sterk gewijzigde vorm, behielden lokale instellingen en vermengden religieuze en artistieke tradities met het katholicisme. De koloniale hiërarchie van land, ras en bestuur bleef na de onafhankelijkheid lang doorwerken.

De onafhankelijkheidsopstand begon in 1810 en eindigde in 1821, maar de negentiende eeuw bracht invasies, territoriaal verlies, burgeroorlog en strijd tussen liberalen en conservatieven. De oorlog met de Verenigde Staten van 1846–1848 kostte Mexico een enorm noordelijk gebied. De liberale hervormingen van Benito Juárez beperkten de macht van kerk en leger; de daaropvolgende Franse interventie en het keizerrijk van Maximiliaan eindigden in 1867. Onder Porfirio Díaz groeiden spoorwegen, mijnbouw en buitenlandse investeringen, maar landconcentratie en politieke repressie namen toe. De Revolutie van 1910 bracht verschillende regionale legers en sociale projecten samen en leidde tot de grondwet van 1917, die landhervorming, arbeidsrechten en nationale zeggenschap over grondstoffen verankerde. De institutionele revolutionaire staat domineerde daarna decennialang. Verkiezingshervormingen maakten in 2000 een vreedzame machtswisseling mogelijk, terwijl de opstand van het EZLN in 1994 de blijvende achterstelling van inheemse regio’s zichtbaar maakte.

Mexico behoort tot de vijftien grootste economieën ter wereld. In 2025 bedroeg het bbp volgens de Wereldbank ongeveer 1,83 biljoen dollar; de reële groei vertraagde tot circa 0,6 procent. Industrie, diensten en exportlandbouw zijn sterk verweven met de Noord-Amerikaanse markt. Autofabrieken, elektronica, medische apparatuur, luchtvaartonderdelen en voedingsmiddelen worden geproduceerd in corridors van de noordgrens tot de Bajío en centraal Mexico. Meer dan vier vijfde van de goederenuitvoer gaat naar de Verenigde Staten, waardoor de USMCA-overeenkomst grote invloed heeft op investeringen. Olie blijft belangrijk voor staatsbedrijf Pemex en de overheidsfinanciën, maar productie en raffinage kampen met hoge kosten. Toerisme, digitale diensten en remittances verbreden de inkomsten. Een lage officiële werkloosheid maskeert omvangrijke informele arbeid, terwijl productiviteit, lonen en toegang tot sociale zekerheid sterk verschillen tussen noordelijke industriestaten, de hoofdstad en het armere zuiden.

De volkstelling van 2020 telde 126.014.024 inwoners. De Wereldbank en de Verenigde Naties plaatsten de bevolking in 2025 op ongeveer 131,95 miljoen. Mexico is een federatie van 31 staten en Mexico-Stad; daaronder liggen gemeenten en, in de hoofdstad, zestien alcaldías. Ongeveer vier vijfde van de bevolking woont in stedelijke gebieden. De Vallei van Mexico vormt de grootste concentratie, gevolgd door metropolen zoals Guadalajara, Monterrey, Puebla en Tijuana, maar middelgrote steden groeien eveneens snel. Het noorden is gemiddeld dunner bevolkt en economisch sterker verbonden met de grens, terwijl veel landelijke gemeenschappen in Oaxaca, Chiapas, Guerrero en de Sierra Madre beperkte toegang tot diensten hebben. De bevolking omvat mestizo-, inheemse, Afro-Mexicaanse en uiteenlopende migrantengemeenschappen. Interne migratie naar industriesteden en internationale migratie in beide richtingen hebben Mexico zowel tot herkomst-, transit-, bestemmings- als terugkeerland gemaakt.

Spaans is de dominante taal, maar de wet erkent het Spaans en 68 inheemse taalgroepen als nationale talen met gelijke geldigheid in hun gebieden. Nahuatl, Yucateeks Maya, Mixteeks, Zapoteeks, Tzeltal en Tzotzil behoren tot de meest gesproken, naast tientallen talen met veel kleinere gemeenschappen. Culturele ontwikkeling vond plaats in een voortdurende uitwisseling tussen inheemse, Europese, Afrikaanse, Aziatische en later Noord-Amerikaanse invloeden. De muurschilderkunst van Diego Rivera, José Clemente Orozco en David Alfaro Siqueiros gaf revolutionaire geschiedenis een publieke vorm; literatuur van Juan Rulfo, Rosario Castellanos en Octavio Paz onderzocht land, identiteit en moderniteit. Mariachi, son jarocho, norteño, corrido en hedendaagse stedelijke muziek hebben ieder een specifieke regionale basis. De Dag van de Doden combineert uiteenlopende lokale rituelen en katholieke kalendertradities, maar verschilt sterk per gemeenschap. Nationale cultuur is daardoor geen uniforme folklore, maar een debat over taal, herinnering, klasse en regionale macht.

Mexico beschikt over een omvangrijk maar ongelijk vervoerssysteem. Het wegennet omvat bijna 400.000 kilometer en verbindt industriële grenssteden met het centrale hoogland en de havens, al blijven bergachtige rurale gebieden slecht bereikbaar. Ongeveer 23.000 kilometer spoor wordt voornamelijk voor vracht gebruikt; nieuwe passagiersprojecten, waaronder Tren Maya, de Interoceanische Corridor en uitbreidingen vanuit Mexico-Stad, proberen het historische overwicht van wegvervoer te verminderen. Manzanillo en Lázaro Cárdenas aan de Stille Oceaan en Veracruz en Altamira aan de Golf verwerken grote container- en bulkstromen. Mexico-Stad, Cancún, Guadalajara, Monterrey en Tijuana zijn belangrijke luchtvaartknooppunten. In de grootste steden bestaan metro-, BRT- en kabelbaansystemen, maar dagelijks vervoer blijft vaak afhankelijk van bussen, colectivos en particuliere auto’s. Congestie, luchtvervuiling, tolwegen en logistieke onveiligheid verhogen de kosten, terwijl water- en energiesystemen de snelle stedelijke uitbreiding niet overal hebben bijgehouden.

Mexico is lid van de Verenigde Naties, de G20, de OESO, de Organisatie van Amerikaanse Staten, de Pacific Alliance en de USMCA. Zijn positie tussen Noord- en Midden-Amerika geeft het tegelijk een industriële, diplomatieke en migratiepolitieke rol. Het land beschikt over een grote interne markt, universiteiten, gespecialiseerde productieclusters en toegang tot twee oceanen, waardoor het een voornaamste kandidaat is voor nearshoring. De voordelen worden echter begrensd door waterschaarste, geweld van criminele organisaties, zwakke lokale rechtspraak, energiebeleid en regionale ongelijkheid. De herziening van de Noord-Amerikaanse handelsovereenkomst en de overgang naar elektrische mobiliteit zullen grote gevolgen hebben voor industrie en werkgelegenheid. Mexico’s toekomstige gewicht zal afhangen van de mogelijkheid om integratie met de Verenigde Staten te combineren met sterkere binnenlandse toeleveranciers, betrouwbare publieke instellingen en een land- en waterbeleid dat de groeiende steden niet losmaakt van hun ecologische basis.