Pakistan

Pakistan beslaat ongeveer 882.000 vierkante kilometer op de overgang van Zuid-Azië naar Centraal- en West-Azië. Het grenst aan India, China, Afghanistan en Iran en heeft een kust van ruim 1.000 kilometer aan de Arabische Zee. De Indus vormt de geografische ruggengraat: zij ontspringt op het Tibetaanse plateau, stroomt door de hoge valleien van Gilgit-Baltistan en voedt vervolgens een brede alluviale vlakte voordat zij via een vertakte delta de zee bereikt. In het noorden ontmoeten de Himalaya, Karakoram en Hindu Kush elkaar; K2 reikt tot 8.611 meter en is de op één na hoogste berg ter wereld. Westelijk liggen het droge Beloetsjistanplateau en bergketens rond Quetta, terwijl de Thar- en Cholistanwoestijnen het zuidoosten bepalen. De vruchtbare Punjab, letterlijk het land van vijf rivieren, en de benedenloop in Sindh bevatten de meeste steden, landbouwgrond en infrastructuur, waardoor waterverdeling tussen boven- en benedenstroomse gebieden een nationaal politiek vraagstuk is.

Het klimaat varieert van alpien in het hooggebergte tot subtropisch en woestijnachtig in de laaglanden. Karachi heeft zachte winters maar hete, vochtige zomers; Lahore en Multan kennen voor de moesson temperaturen boven 45 graden, terwijl bergdalen in de winter langdurig onder nul blijven. De zuidwestmoesson levert tussen juli en september het grootste deel van de regen in Punjab, Khyber Pakhtunkhwa en Kasjmir, maar bereikt westelijk Beloetsjistan veel zwakker. Winterse westenwinden brengen sneeuw naar de bergen en regen naar delen van het westen. Pakistan is tegelijk gevoelig voor droogte, hittegolven, gletsjermeerdoorbraken en grote overstromingen. De ramp van 2022 trof ongeveer 33 miljoen mensen en beschadigde woningen, landbouw en wegen over een enorm gebied. Stijgende temperaturen versnellen het smelten van gletsjers op korte termijn en bedreigen op langere termijn de regelmaat van rivierafvoer, terwijl grondwater in dichtbevolkte landbouwzones snel daalt.

Bossen bedekken slechts ongeveer vijf procent van het land, een van de laagste aandelen in Azië. Naaldwouden liggen op noordelijke hellingen, doornstruweel en droge bossen in de lagere zones en mangroven in de Indusdelta. De delta herbergt een van de grootste aride mangrovesystemen ter wereld, maar ontvangt minder zoet water en sediment door dammen, irrigatie en onttrekking stroomopwaarts. Landbouw gebruikt een veel groter deel van de vlakte en steunt op het Indusbekken-irrigatiestelsel, een netwerk van stuwen, kanalen en waterlopen dat tot de omvangrijkste ter wereld behoort. Tarwe, rijst, katoen, suikerriet en maïs domineren, naast fruit en veeteelt. Verzilting, waterlogging, erosie en inefficiënte irrigatie verlagen de productiviteit. Nationale boomplantcampagnes hebben zichtbare resultaten in sommige provincies, maar overlevingspercentages, landrechten en onderhoud verschillen. Beschermde gebieden omvatten bergparken, woestijnreservaten en wetlands, al blijven stroperij en habitatversnippering problemen.

Het gebied van Pakistan bevat enkele van de oudste stedelijke tradities van Zuid-Azië. De Indusbeschaving bouwde tussen ongeveer 2600 en 1900 voor Christus geplande steden zoals Mohenjo-daro en Harappa, met riolering, gestandaardiseerde maten en handelscontacten met Mesopotamië. In het noordwesten ontstond later Gandhara, waar Perzische, Griekse, Centraal-Aziatische en boeddhistische invloeden samenkwamen. Vanaf de achtste eeuw vestigden islamitische dynastieën zich in Sindh en later in Punjab; Turkse en Afghaanse sultanaten en het Mogolrijk brachten nieuwe bestuursvormen, architectuur en Perzische literaire cultuur. Lahore werd een belangrijk Mogolcentrum, terwijl soefi-heiligdommen netwerken vormden die regionale talen en islamitische praktijken verbonden. Na de verzwakking van de Mogols breidden Sikhheersers en vervolgens de Britse Oost-Indische Compagnie hun macht uit. De koloniale staat kanaliseerde landbouw, spoorwegen en legerrekrutering naar de behoeften van Brits-Indië.

De opstand van 1857 leidde tot direct Brits kroonbestuur. In de twintigste eeuw groeide naast het Indian National Congress de All-India Muslim League, die uiteindelijk een afzonderlijke staat voor moslims in delen van Brits-Indië eiste. De opdeling van augustus 1947 schiep Pakistan in twee geografisch gescheiden vleugels en veroorzaakte massale migratie en geweld waarbij miljoenen hindoes, moslims en sikhs hun woonplaats verlieten. Politieke instabiliteit, regionale ongelijkheid en militaire dominantie bepaalden de eerste decennia. Oost-Pakistan werd na oorlog en Indiase interventie in 1971 het onafhankelijke Bangladesh. Sindsdien wisselden gekozen regeringen en militaire regimes elkaar af; staatsgrepen vonden plaats in 1958, 1977 en 1999. De grondwet van 1973 bleef het formele kader, en het achttiende amendement van 2010 droeg aanzienlijke bevoegdheden over aan de provincies. Democratische overdrachten zijn regelmatiger geworden, maar spanningen tussen parlement, leger, rechterlijke macht en partijen blijven groot.

Landbouw levert werk aan een groot deel van de beroepsbevolking, maar diensten vormen inmiddels het grootste deel van de economie. Textiel en kleding, gebaseerd op binnenlandse katoen, domineren de goederenuitvoer; rijst, leer, sportartikelen en chirurgische instrumenten zijn andere belangrijke producten. Overmakingen van Pakistani in de Golf, Europa en Noord-Amerika ondersteunen de betalingsbalans en huishoudelijke consumptie. De Wereldbank registreerde voor 2025 een groei van ongeveer 3,7 procent na een periode van schuldenstress, hoge inflatie en importbeperkingen. Een IMF-programma hielp reserves en begrotingsdiscipline herstellen, maar hogere energieprijzen, belastingen en rente drukten bedrijven en gezinnen. De China-Pakistan Economic Corridor heeft wegen, energiecentrales en de haven van Gwadar opgeleverd, al zijn schulden, veiligheid en lokaal profijt onderwerp van debat. Informele arbeid is dominant en verschillen tussen stedelijke elite, industriële districten en arme plattelandsgebieden blijven groot. Snelle bevolkingsgroei maakt onderwijs en banencreatie bijzonder urgent.

De federatie bestaat uit vier provincies — Punjab, Sindh, Khyber Pakhtunkhwa en Beloetsjistan — plus het hoofdstedelijk gebied Islamabad. Gilgit-Baltistan en Azad Jammu en Kasjmir worden afzonderlijk bestuurd binnen het door Pakistan gecontroleerde deel van het betwiste Kasjmir. De digitale volkstelling van 2023 telde 241.499.431 inwoners in de vier provincies en Islamabad; internationale ramingen plaatsten de bevolking in 2025 rond 255 miljoen. Punjab bevat meer dan de helft van de bevolking, terwijl Beloetsjistan bijna 44 procent van het land beslaat maar zeer dunbevolkt is. Ongeveer twee vijfde van de inwoners woont officieel in stedelijke gebieden, met Karachi als grootste metropool en economisch centrum. Lahore, Faisalabad, Rawalpindi-Islamabad, Peshawar en Multan vormen andere grote stedelijke knooppunten. De bevolking is jong: meer dan de helft is jonger dan dertig. Die demografie kan groei ondersteunen, maar vergroot de druk op scholen, gezondheidszorg, woningen en arbeidsmarkten.

Urdu is de nationale taal en fungeert als gemeenschappelijke taal in bestuur, media en onderwijs, hoewel slechts een minderheid haar als eerste taal spreekt. Engels wordt gebruikt in hogere rechtspraak, wetgeving, universiteiten en een deel van het bedrijfsleven. Punjabi is de grootste moedertaal, naast Pashto, Sindhi, Saraiki, Balochi, Hindko, Brahui en tientallen talen in het noorden. De islam is de staatsreligie en de grote meerderheid van de bevolking is moslim, overwegend soennitisch met een aanzienlijke sjiitische minderheid. Hindoes, christenen, sikhs, ahmadi’s en andere gemeenschappen hebben historische wortels maar ervaren uiteenlopende juridische en sociale beperkingen. Culturele tradities zijn regionaal en meertalig. De poëzie van Bulleh Shah en Shah Abdul Latif verbindt soefi-ideeën met Punjabi en Sindhi; qawwali ontwikkelde zich rond heiligdommen en stedelijke podia. Miniatuurschilderkunst, ajraktextiel, truck art en moderne televisie en popmuziek tonen hoe hof-, volks- en massaculturele vormen in elkaar grijpen.

Pakistan beschikt over een nationaal wegennet van meer dan 260.000 kilometer, met de N-5 als hoofdroute van Karachi via Lahore naar Peshawar en een groeiend systeem van autosnelwegen tussen de belangrijkste steden. Bergwegen zoals de Karakoram Highway verbinden het land met China, maar zijn kwetsbaar voor aardverschuivingen en sneeuw. Pakistan Railways beheert ongeveer 7.800 routekilometer, grotendeels op breedspoor; het netwerk is strategisch belangrijk maar kampt met verouderd materieel, lage snelheden en financiële tekorten. Karachi Port en Port Qasim behandelen het meeste handelsvolume, terwijl Gwadar verder wordt uitgebouwd maar nog beperkt verkeer verwerkt. Internationale luchthavens liggen onder meer bij Karachi, Lahore en Islamabad. Stedelijke busbanen en metrolijnen zijn geopend in Lahore, Rawalpindi-Islamabad, Peshawar en Karachi. Elektriciteitstekorten zijn verminderd door nieuwe capaciteit, maar hoge systeemverliezen, circulaire schulden en dure geïmporteerde brandstoffen blijven een rem op industrie.

Pakistan is lid van de Verenigde Naties, de Organisatie voor Islamitische Samenwerking, de Shanghai Cooperation Organisation, SAARC en het Gemenebest. Het is een kernwapenstaat en speelt door zijn ligging een belangrijke rol in de betrekkingen tussen China, Afghanistan, Iran, de Golf en de Indische Oceaan. De relatie met India wordt overschaduwd door Kasjmir en terugkerende militaire spanningen; tegelijk is China de belangrijkste strategische partner en blijven de Verenigde Staten relevant voor handel, veiligheid en financiële instellingen. Pakistan levert al lang personeel aan VN-vredesmissies en huisvest miljoenen Afghanen, maar probeert sinds 2023 grote aantallen ongedocumenteerde migranten uit te zetten. De combinatie van een jonge bevolking, irrigatielandbouw, industriële ervaring en transportcorridors biedt reële schaalvoordelen. Die mogelijkheden worden begrensd door klimaatschade, waterstress, lage belastinginkomsten, onderwijsachterstand en politieke onzekerheid. Het toekomstige regionale gewicht van Pakistan hangt daarom af van de omzetting van strategische ligging in stabiele instellingen en productieve menselijke ontwikkeling.