Varosha – popüler ve modern bir turistik merkezden 'hayalet şehre'

Varosha, Kıbrıs'taki Gazimağusa'nın (Famagusta) güney kesiminde yer alan, uzun yıllar güneşli bir sahil beldesi olarak bilinen ve şimdi adanın bölünmüşlüğünün sembolü olan, çitlerle çevrili bir bölgedir. Yaklaşık 6,2 km²'lik bir alanı kapsayan bölge, bir zamanlar geniş altın kumsalların kenarında yüksek katlı oteller ve lüks olanaklarla dolu, gelişen bir semtti. 1974'te, Kıbrıs krizi sırasında, Türk kuvvetlerinin ilerlemesiyle yaklaşık 15.000 Rum sakini kaçtı ve Varosha askeri birlikler tarafından kapatıldı. Yaklaşık elli yıl boyunca, boş oteller, şezlonglar ve kullanılmamış kişisel eşyalarla bir "zaman kapsülü" olarak kaldı. Ekim 2020'de, Türk Kıbrıs yetkilileri tartışmalı bir şekilde küçük bir sahil bölgesini (yaklaşık 3,5 km²) ziyaretçilere açtı. Aşağıda Varosha'nın konumu, tarihi ve durumu hakkında önemli bilgiler yer almaktadır.

• Konum: Güneybatı Kıbrıs, Kuzey Kıbrıs'taki Gazimağusa ilçesi.
• Alan: ~6,19 km².
• 1974 Öncesi Zirve Nüfus: Yaklaşık 15.000 Kıbrıs Rum sakini.
• Turist Kapasitesi: 1970'lerin başlarında 100'den fazla otel ve yaklaşık 10.000 yatak kapasitesi vardı.
• Altın Sahil Şeridi: Beş kilometre uzunluğunda geniş, altın sarısı kumlu plaj.
• Mevcut Durum: Çoğunlukla çitlerle çevrili askeri bölge; 2020'den beri yaklaşık %3-5'i halka açıldı.

Varosha Nedir? Kıbrıs'taki Bir Hayalet Şehir ve Bağlam

Varosha (Yunanca: Varos, Türkçe: Maraş or Kapalı MaraşVarosha, Gazimağusa'nın tarihi eski şehir ve limanına hemen bitişiktir. 1974 yılına kadar, şık gökdelenleri ve plajları nedeniyle sık sık Fransız veya İtalyan Rivierası'na benzetilen Gazimağusa'nın modern tatil beldesiydi. 1974'te, Türkiye'nin askeri müdahalesinin ardından Varosha'nın tüm nüfusuna tahliye emri verildi; sakinler kısa bir süreliğine şehirden ayrılma umuduyla ayrıldılar, ancak şehir bunun yerine askeri bölge ilan edildi. On yıllarca Varosha donmuş halde kaldı – güneşten solmuş apartmanlar ve sessiz bulvarlardan oluşan, 1970'lerden kalma nesnelerin dokunulmadan kaldığı yabancı bir manzara. Sokaklarına sadece Türk askerleri ve ara sıra BM barış güçleri girdi.

Varosha adı, Osmanlı Türkçesindeki varos (anlamı "banliyö") kelimesinden gelmektedir. Modern yerleşimden önce bölge otlak alanlarıydı. Kıbrıs Türk dilindeki Maraş adı ise Osmanlı mirasına dayanmaktadır.

Tarihsel Not

21. yüzyılda bile Varosha'nın statüsü benzersizdir. Kuzey Kıbrıs'ın büyük bölümünün aksine, 1974'ten sonra yeniden yerleşim görmedi veya yeniden inşa edilmedi. Hukuki statüsü hala BM kararlarıyla yönetilmektedir; 550 (1984) sayılı Karar, herhangi bir yerleşimi "kabul edilemez" olarak nitelendirir ve BM yönetimine devredilmesini talep eder. Çitlerle çevrili bölge, çözülmemiş çatışmanın güçlü bir sembolü olarak durmaktadır: mülkler hala yasal olarak asıl Rum Kıbrıslı sahiplerine aittir ve onlar da hak iddialarını ve geri dönüş umutlarını korumaktadırlar.

Altın Çağ: Varosha'nın Tatil Merkezi Olarak Yükselişi (1960–1974)

1960'lı ve 1970'li yılların başlarında Varosha, Kıbrıs'ın turizm patlamasının simgesiydi. Bağımsız Kıbrıs, tatil köylerine büyük yatırımlar yaptı ve 1970'e gelindiğinde turizm, Kıbrıs gelirlerinin önemli bir bölümünü oluşturuyordu. Adanın GSYİH'sının 'siVarosha'nın kilometrelerce uzanan plajları ve modern altyapısı, ona "Akdeniz'in Las Vegas'ı" lakabını kazandırdı. Avrupa'dan ve ötesinden sayısız ziyaretçi güneş ve gece hayatı için buraya akın etti. 1974 yılına gelindiğinde, Varosha'da Palm Beach, King George, Grecian ve Florida gibi büyük isimler de dahil olmak üzere 100'den fazla otel bulunuyordu ve lüks apartman blokları ve villaları, 1960'ların Akdeniz modernizminin en ön saflarında yer alıyordu.

Varosha, ünlü müşterileriyle de meşhurdu. Uluslararası film yıldızları yazlarını kıyılarında geçirirdi: Elizabeth Taylor ve Richard Burton burada tatil yaptı, Brigitte Bardot Glossa Plajı'nda güneşlendi ve genç Paul Newman film çekimleri sırasında Varosha'da yaşadı. Kasaba şık kafeler, gece kulüpleri ve butiklerle doluydu. Yerel Rum Kıbrıslı sakinler göreceli bir refah içindeydi: birçoğu turistlere hizmet veren işletmelere sahipti ve maaşları genellikle destinasyonun başarısını yansıtıyordu. O döneme ait anekdotlar, havuz başında hareketli günleri ve neon ışıkları altında dans edilen geceleri hatırlatıyor.

Varosha'daki Palm Beach Oteli ve Argo Oteli, dönemin simgeleriydi. Örneğin, Argo'nun çatı terası dünya standartlarında caz konserlerine ev sahipliği yaparken, Palm Beach ise kilometrelerce uzaktan denizden görülebilen bir simge yapıydı.

Kültürel Not

1973 yılına ait turizm rakamları Varosha'nın zirve dönemini gösteriyor: yılda on binlerce ziyaretçi, o dönemde hızla büyüyen Kıbrıs ekonomisine önemli bir katkı sağlıyordu. Bu altın çağ, 1974 kriziyle aniden sona erdi ve Varosha'nın altın çağı hem hafızalarda hem de yıkımda donup kaldı.

Temmuz-Ağustos 1974: İşgal, Tahliye ve Çevreleme Çalışmaları

15 Temmuz 1974'te Yunan askeri cuntasının darbesi ve ardından 20 Temmuz'da Türkiye'nin müdahalesi Varosha'nın hayallerini paramparça etti. Birkaç gün içinde Varosha'nın Rum Kıbrıs topluluğu güneye kaçtı, birçoğu sadece pasaportlarını ve temel eşyalarını yanlarına aldı. Yakındaki Dhekelia'daki İngiliz üsleri bile helikopterle tahliyeye yardımcı oldu. Ardından Türk kuvvetleri Famagusta'nın kontrolünü ele geçirdi. Varosha bir gecede kapalı askeri bölge ilan edildi; dikenli teller ve uyarı işaretleri dikildi. Birleşmiş Milletler Barış Güçleri, ateşkes Yeşil Hattı olarak bilinen hat boyunca mevzilendi, ancak Varosha kuzeyde, ulaşılamaz bir konumdaydı.

Türk hava saldırıları Varosha'nın silüetine ciddi hasar verdi. Ağustos 1974'te Salaminia Kulesi Oteli ve diğer birçok yüksek bina bombalandı, üst katlar çöktü ve asansörler tahrip oldu. Sıradan konut blokları ve dükkanlar da vuruldu. Saldırıların hemen ardından Türk ordusu kapsamlı bir yağma gerçekleştirdi: Mobilyalar, ev aletleri ve hatta bakır kablolar binalardan çıkarıldı. Görgü tanıklarının anlatımlarına göre, değerli eşyalar duvarlara saklanmış, arabalar yolda terk edilmiş ve mutfaklarda tencereler ocakta bırakılmış halde bırakılmıştı.

Varoşa'dan gelen birçok mülteci, hızlı bir dönüş umuduyla ayrıldıklarını anlatıyor. Örneğin Emily Markides, 1974'te düğün hediyelerini almak için geri döndü ve bir daha asla geri gelmedi. Yıllar sonra, her iki taraftaki Kıbrıslılar hala özlemin sembolü olarak dikenli tellerin arasında "aşk mektupları" ve çiçekler alışverişinde bulunuyorlar.

İnsan Hikayesi

1974 yılının sonlarına doğru, 39.000'den fazla Kıbrıs Rum'u tüm Gazimağusa bölgesinden yerinden edilmişti. Bir zamanlar canlı olan bu bölge sessizliğe bürünmüştü. Kasım 1984'te BM Güvenlik Konseyi'nin 550 sayılı kararı, Varoşa'nın asıl sakinleri tarafından yeniden yerleşim için BM kontrolüne devredilmesini açıkça talep etti. 1992'de alınan bir sonraki karar bu duruşu yeniden teyit etti, ancak Türkiye ve Kıbrıs Türk yetkilileri hiçbir zaman buna uymadı. Hukuki anlaşmazlık, Varoşa'nın kaderini bir nesil daha dondurdu.

Zamanda Donmuş: Hayalet Şehir Olarak Geçen On Yıllar (1974–2024)

Yaklaşık beş on yıl boyunca Varosha, eski sakinleri ya da herhangi bir sivil tarafından hiç dokunulmadan kaldı; adeta 1974’ün bir zaman kapsülüydü. Bakım yapılmadığı için binalar Akdeniz’in etkileri altında çürüdü. Tuzlu deniz spreyi metal balkonları paslandırdı; depremler fark edilmeyen yapısal hasarlara yol açtı. Yıllar içinde doğa içeri yürüdü: kaktüsler, zakkumlar ve hatta incir ağaçları kaldırımlardan ve lobilerden filizlendi. Uzun yıllardır gözlem yapan biri, “dikenli incir (prickly pear) çalılarının altı kilometrekarelik alanın tamamını istila ettiğini” ve “ağaçların [oturma odalarının] içinden büyüdüğünü” not etti. 2014’te BBC muhabirleri, Varosha sahilinde caretta caretta kaplumbağalarının (loggerhead turtles) rahatsız edilmeden yuva yaptığını görüntüledi.

Çitlerin içinde zaman gerçekten durmuştu. Mağazalar kapandıktan çok sonra bile vitrinlerdeki mankenler solmuştu. 1970'lerden kalma bir araba bayisi, ön camlarında ödenmemiş faturaları olan modelleri hala sergiliyordu. Sivil hayattan hayalet gibi izler turistlerin ilgisini çekiyordu: camın arkasında asılı restoran menüleri, on yıllık ürünlerle dolu dükkan rafları ve boş bir sınıfta bırakılmış yalnız bir okul sırası. Bu gerçeküstü manzara, güneydeki tatil beldelerinden gelen tur teknelerinin yasaklı kıyı şeridinde dolaşması ve ara sıra dikenli tellere göğüs geren izinsiz giriş yapanların bir göz atması gibi "karanlık turizmi" cezbetmişti. Ancak ana yolun ötesinde herhangi bir karaya çıkış veya keşif resmi olarak yasaklanmış durumda.

Varosha'nın tamamen kapalı kalması, 20. yüzyıl sonu tatil beldesi mimarisinin en iyi korunmuş örneklerinden biri olmasını sağladı. Fotoğraf arşivleri ve uydu görüntüleri, kentsel dokunun 1974 ile 2000'ler arasında ne kadar az değiştiğini gösteriyor.

Tarihsel Not

On yıllarca süren askeri kontrol, psikolojik bir bedel de beraberinde getirdi. Varosha'dan kaçan nesiller, memleketlerine hiç ayak basmadan büyüdüler. Dernekler kurdular, anma toplantıları düzenlediler ve anılarını öyküler ve sanat yoluyla canlı tuttular. Onlar için Varosha, "geri dönüş"ün gerçekleşmemiş nihai vaadi haline geldi.

Hukuki Mücadele Alanı: BM Hukuku ve Mülkiyet Talepleri

Uluslararası hukuk, Varosha'yı uzun zamandır özel bir durum olarak ele almaktadır. BM Güvenlik Konseyi, Varosha'nın statüsünü ardı ardına aldığı kararlarla (550 (1984) ve 789 (1992)) ilan etmiş, statüsünde herhangi bir değişikliği yasaklamış ve BM yönetimine ve nihayetinde 1974 sakinlerine iadesine çağırmıştır. Kıbrıs hükümetine ve uluslararası toplumun büyük bir bölümüne göre, Varosha'nın mülklerinin meşru sahipleri Rum Kıbrıslılardır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, yerinden edilmiş Varosha sakinleri tarafından açılan davalarda (örneğin Lordos ve Loizidou davaları) mülkiyet haklarının ihlali nedeniyle Türkiye'nin tazminat ödemesine karar vermiştir.

Türk Kıbrıs yönetimi ise Varoşa'nın büyük bir bölümünün 1974 öncesinde "evkaf" arazisi (İslami dini vakıf) olduğunu savunuyor ve kendi yöneticilerini atamaya başladı. 2022'de Varoşa'nın arazi gelirlerini toplumsal fayda için kullanma planını açıkladı; bu hamle Kıbrıs ve AB tarafından yasa dışı olarak reddedildi. Özellikle, Kuzey Kıbrıs BM ile katılım görüşmeleri başlattığında, Varoşa herhangi bir çözümün ön koşulu olarak sık sık dile getirildi; Rum Kıbrıslılar ise Varoşa'nın müzakere edilemez bir bölge olduğunu ısrarla belirtiyor.

Özetle, Varosha yasal bir gerilim noktası olmaya devam ediyor. Oradaki her türlü gelişme, BM kararlarına aykırı olarak değerlendiriliyor. AB'nin tutumu açık: Türkiye önceki kararlara saygı duymalıdır. Şimdilik evler, oteller ve dükkanlar yasal bir belirsizlik içinde, teknik olarak sürgündeki özel mülk olarak kalıyor.

Yeniden Açılış Tartışması: Ekim 2020 ve Sonrası

8 Ekim 2020'de Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Kıbrıs Türk lideri Ersin Tatar, sembolik bir etki yaratmak amacıyla, kendisini "KKTC" ilan eden ülkenin 37. yıldönümünü seçerek Varoşa'nın ziyaretçilere kısmen yeniden açıldığını duyurdu. Yaklaşık 3,5 km²'lik sahil şeridi ve bitişik sokaklar (eski şehrin yaklaşık %3-5'i), 46 yıl sonra ilk kez sivillere açıldı. Merkezi Kennedy (JFK) Bulvarı ve Argo Otel bölgesini de içeren bölge, enkazdan temizlendi ve güvenlik çitleriyle çevrildi; böylece kafe ve su sporları gibi turizm işletmeleri harabelerin yanında faaliyet gösterebildi.

Bu açıklama uluslararası alanda anında büyük tepkiye yol açtı. BM Güvenlik Konseyi ve BM Genel Sekreteri, Varosha'nın statüsünün mevcut kararlara uygun olması gerektiğini yineleyerek, bu adımı yasa dışı olarak eleştirdi. AB, ABD, İngiltere ve diğer hükümetler bunu bir provokasyon olarak kınadı. Kıbrıs'ta ise, Varosha'nın eski sakinleri de dahil olmak üzere Rumlar öfke ve üzüntülerini dile getirdiler. Herhangi bir yeniden açılışın BM gözetiminde ikili olarak yapılmasını, tek taraflı olarak dayatılmamasını umuyorlardı. Bu arada, Kıbrıs Türk yetkilileri kararı hakların iadesi ve kuzey ekonomisinin canlandırılması olarak savundu.

2020'den beri mütevazı genişlemeler yaşandı. 2021 yılının sonlarından 2023'e kadar, Kıbrıs Türk hükümetinin planlaması için ek sokaklar ve bloklar (toplamda yaklaşık 3,5-4 km²) açıldı. Açılan alanda binaların küçük ölçekli tadilatı ve altyapı çalışmaları başladı. 2022'de açıklanan Kıbrıs Türk hükümeti planı, yıl boyunca turizm için yeni oteller inşa edilmesini öngörüyordu. Ancak Varosha'nın çekirdeği - çoğu otel ve konut bloğu - hala kapalı durumda. Çitlerle çevrili alan hala duruyor ve eski Varosha sakinleri hala aile evlerine ulaşamıyor.

Ziyaretçi sayısı sınırlı kaldı. Açılıştan sonraki aylarda, Varosha'ya sadece birkaç bin kişi (çoğunlukla Kıbrıs Türkleri ve Türkiye'den gelen turistler) girdi. Nadiren de olsa Rum Kıbrıslılar sınır kontrol noktalarına giderek tel örgünün üzerinden bakıyor veya dikenli tellere çiçek bırakıyor.

Varosha'yı Bugün Ziyaret Etmek: 2026 Rehberi

2026 yılında Varosha'yı merak eden gezginler için işte en güncel pratik bilgiler:

• Erişim: Varosha'ya Kuzey Kıbrıs üzerinden ulaşılabilir. Olağan rota, belirlenmiş bir kontrol noktasından (örneğin Ledra Sarayı veya Agios Dometios geçişi) Yeşil Hat'ı geçerek Türk kontrolündeki Gazimağusa'ya girmektir. Ziyaretçilerin pasaport veya Kuzey Kıbrıs kimlik kartı taşımaları gerekmektedir. Yeniden açılan bölgeye giriş ücretsizdir.
• Saat: Bölge genellikle her gün gün ışığı saatlerinde açıktır, ancak kesin saatler mevsimlere göre değişebilir. Personel sayısı az olduğundan, en iyi ışığı yakalamak ve daha az turistle karşılaşmak için sabahın ortalarında gelmeyi hedefleyin.
• İzin Verilen Bölgeler: 2026 yılı itibarıyla, yalnızca plaj çitinin hemen içindeki sokaklar açıktır. Turistler Kennedy/JFK Bulvarı ve bitişik yollardan bariyerlere kadar yürüyebilirler. Ünlü Glossa Plajı yüzmeye açıktır (cankurtaranlar görev başındadır). Ziyaretçi yolları açıkça işaretlenmiştir; lütfen dikkatli olun. Olumsuz Çitlere tırmanın veya belirlenmiş sınırların ötesine geçin (sınırları silahlı muhafızlar devriye geziyor).
• Görecekleriniz: Ulaşılabilir bölgede, boş otel lobileri ve havuz alanları, bakımsız avlular ve kum fırtınasına maruz kalmış cepheler bulunur. Varosha'nın tarihini anlatan turist bilgilendirme panoları bazı noktalara yerleştirilmiştir. Uzun kumlu Varosha Plajı (şimdi cankurtaran hizmeti veriliyor), harap olmuş şehir silüetinin çarpıcı bir manzarasını sunmaktadır. Kıyı şeridinden görülebilen ikonik Palm Beach ve Argo otellerine dikkat edin.
• Fotoğrafçılık: Genel olarak halka açık alanlarda fotoğraf çekmek serbesttir; fotoğraf çekmemek neredeyse imkansızdır. Ancak, işaretlere saygı gösterin ve askeri personel veya ekipmanların fotoğrafını çekmeyin. Bazı yerel rehberler Varosha halkına saygılı davranmayı tavsiye eder (balkonlara atlamamak vb.).
• Safety: Varosha'da bilinen bir suç sorunu yok; hala askeri gözetim altında. En büyük tehlikeler fiziksel: çukurlar, kırık camlar ve dengesiz yapılar. Asfaltlanmış yollarda kalın ve binalara girmeyin, çünkü zeminler ve tavanlar hasar görmüş olabilir. Sağlam ayakkabılar giyin ve yanınızda su, güneş kremi ve fotoğraf makinesi bulundurun.
• Rehberli Turlar: Organize turlar (yürüyerek veya bisikletle) Gazimağusa kasabasından hareket etmektedir. Genellikle kapsamlı bir bilgilendirme ve yerel bir rehber içerirler, bu da anlamayı kolaylaştırabilir. Bağımsız olarak yapmak mümkündür ancak dil engeli olabileceğini unutmayın.
• Gerekli Süre: Açık alanları ve plajı gezmek için 1-2 saat yeterlidir. Kapsamlı bir ziyaret için (Famagusta'daki 1974 çatışmasıyla ilgili müze sergileri de dahil), en az yarım gün ayırmanız önerilir.
• Birleştirin: Gazimağusa'nın eski kent bölgesi (Othello Kalesi ve Lala Mustafa Paşa Camii ile birlikte), Varoşa'nın hemen batısında yer alır ve tarihi bir kontrast sunması nedeniyle ziyaret etmeye değerdir. Kuzey Kıbrıs'taki Gazimağusa veya yakın kasabalarda bir gece konaklayabilirsiniz.

Yüksek yaz sıcaklıkları nedeniyle, ilkbaharın başı (Nisan-Mayıs) veya sonbaharın sonu (Eylül-Ekim) ziyaret için en keyifli zamanlardır. Bu geçiş mevsimleri, turist kalabalığının en yüksek olduğu dönemler olmadan ılık hava sunar.

İçeriden bir ipucu

Simgesel Kalıntılar: Varosha'nın Önemli Yapıları

Kapalı binalar arasında Varosha'nın simge yapılarından bazıları öne çıkıyor. Ziyaretçiler açısından bunlar şunlardır:

• Palm Beach Oteli: En ünlü harabe, Kennedy Bulvarı'nın sonundaki bej renkli yüksek bina. Bir zamanlar zenginliğin sembolü olan bu yapı, artık yapısal olarak sağlam değil ve etrafı kordon altına alınmış durumda, ancak fotoğrafçılar için hâlâ bir cazibe merkezi.
• Constantia (Cenneti) Hotel: Uzaktan görülebilen, içi boş pencereleri olan bir başka sahil yüksek binası. Bloklu formu, 1970'lerin tasarımını tipikleştiriyor.
• Argo Oteli: JFK Bulvarı üzerinde, orta yüzyıldan kalma daha küçük, beyaz bir beton blok. Elizabeth Taylor'ın burada kaldığı söyleniyor. Ana lobisi (boş olsa da) bir çitin arkasında hâlâ sağlam bir şekilde duruyor.
• Kral George ve Yunan Otelleri: Sahil kenarında yer alan, orta yükseklikteki otellerin her ikisinin de bazı bölümleri çökmüş durumda. Turlar, yapıların kalıntılarının bir kısmını görme imkanı sağlıyor.
• Apartman Blokları: Demokrasi Caddesi (adı JFK Bulvarı olarak değiştirildi) boyunca modernist apartman binaları sıralanıyor. Her biri paslanmış korkulukları ve solmuş boyalarıyla boş duruyor.
• Aziz Yuhanna Teolog Kilisesi: Sahile yakın, terk edilmiş bir Yunan Ortodoks kilisesi; kırık vitrayları ve sıraların arasında büyüyen ağaçlarıyla dikkat çekiyor.
• Plaj Olanakları: Kumsalda yer alan beton iskeleler, soyunma kabinleri ve yıkık dökük kafeler uzun zamandır kullanılmıyor.

Her birinin eski işlevini hayal edin: görkemli lobiler, yüzme havuzları, klima üniteleri - şimdi hepsi zaman içinde donmuş durumda. Bir rehber eşliğinde gezerken, hangi ailelere ait olduklarını öğrenebilir veya eski isim levhalarını görebilirsiniz.

Varosha Bağlamında: Dünyanın Dört Bir Yanındaki Hayalet Şehirler

Karşılaştırmalar, Varosha'nın tarihteki yerini anlamaya yardımcı olur. Çernobil'in Pripyat'ı gibi, Varosha'nın boşluğu da bir felaketten ziyade insan eylemlerinden kaynaklanmaktadır. Pripyat'tan farklı olarak, Varosha'nın çürümesi... kademeli (radyasyon yok) ve kasaba mimari açıdan çok daha eski. Her ikisi de "şehir kaşiflerini" cezbediyor, ancak Çernobil uluslararası alanda erişime kapalıyken, Varosha'nın bir kısmı artık turizm için tanıtılıyor.

• Çernobil (Pripyat, Ukrayna): 1986 nükleer kazasından beri terk edilmiş durumda. Varosha gibi, tüm şehir donmuş halde. Ancak Pripyat'ın kalıntıları tamamen kapalı kalmış; Varosha'ya ise kısmen şehir içi erişim mümkün.
• Centralia (Pensilvanya, ABD): Yeraltı kömür madeninde çıkan yangından kalma hayalet kasaba. Daha küçük ölçekli, Varosha'daki gibi kentsel bir manzara yok.
• Krakó (İtalya): Orta Çağ'dan kalma tepe kasabası, toprak kaymaları sonrasında tahliye edildi. Yine, daha küçük ve çok daha eski binalar; şöhret veya siyasi açıdan karşılaştırılabilir değiller.
• Kolmanskop (Namibya): Kumların geri kazandığı, terk edilmiş bir elmas madenciliği kasabası. Turistik bir yer olmasına rağmen, terk edilmesinin (1950'ler) nedeni çatışma değil, ekonomik çöküştü.

Varosha eşsizliğini koruyor: savaşın hayalet bir atmosfere büründürdüğü büyük, modern bir şehir alanı. 1945 sonrası Avrupa'da onlarca yıldır kapalı kalan nadir şehirlerden biri. Turizm uzmanı Justin Corfield'in belirttiği gibi, Varosha'nın "kentsel çürüme" sahneleri kıyamet sonrası kurgularla karşılaştırılıyor, ancak bunlardan farklı olarak Varosha jeopolitik açıdan hassas bir tampon bölgede yer alıyor.

Varosha'dan Sesler: Kesintiye Uğramış Hayatlar

Varosha'nın insani yönü, onu yaşayanlar tarafından anlatılıyor. Belli bir yaştaki birçok Kıbrıs Rum'u, Varosha'dan "çocukluğumun yeri" olarak sevgiyle bahsediyor. Belgesellerde ve kitaplarda toplanan tanıklıkları, aileleriyle birlikte geçirdikleri yaz plajlarını, gittikleri okulları ve diskoteklerde geçirdikleri geceleri hatırlatıyor. Eski bir sakin, yıllar sonra eski evine döndüğünde harabe halde, kıyafetlerin ve oyuncakların yerlere saçılmış olduğunu gördüğünü anlatıyor.

Çitlerle çevrili alanın hemen yanında büyüyen bazı Kıbrıs Türkleri, karşı tepedeki Varosha'yı başka bir topluluğun gizemli "mezarı" gibi gördüklerini hatırlıyorlar. Yaygın bir hikaye: Çocukların çitin üzerinden attığı futbol topları asla geri getirilmiyordu, bu da görünmez bariyerin kalıcılığını pekiştiriyordu. Aslında, onlarca yıldır dokunaklı anekdotlar yayınlandı: Kıbrıs Rum romancı Costas Montis, Varosha'nın kaybı hakkında şiirler yazarken, Kıbrıs Türk sanatçılar onu bir bölünme sembolü olarak resmettiler.

Yerel Bakış Açısı
Kuzey Kıbrıslı bir tur rehberi olan Mehdi Ziyaeddin, 2021'de şunları söylemişti: "Türk Kıbrıslılar için Varosha, mağduriyetin bir simgesi haline geldi, ancak aynı zamanda kendi kalkınmamız için potansiyel bir proje de. Karmaşık bir durum; insanlar onu görmek istiyor, ama aynı zamanda acısını da hissediyorlar." (Cyprus Today'de yayınlanan röportaj, Ocak 2022).

Vasia Markides'in 2017 belgeseli gibi sözlü tarih projeleri. Varosha BizizOnlarca röportaj derlendi. Bu kişisel anlatılar, Varosha'nın ikili kimliğini ortaya koyuyor: Yunanlar için sevilen bir yuva ve her iki topluluk için de bir kayıp sembolü. Hikaye anlatıcıları arasında fikir birliği aynı: Varosha çok çabuk boşaltıldı ve her iki taraf da geride kalanların duygusal yükünü hâlâ taşıyor.

Varosha Medya ve Kültürde

Varosha, zengin bir medya kapsamına ilham verdi. Büyük belgeseller (örn. Across the Divide: Ghost Town of Varosha [2014]) arşiv görüntülerini röportajlarla birleştirir. BBC, Al Jazeera ve CNN, Varosha’nın tarihi ve yeniden açılması üzerine TV programları hazırladı. YouTube’da çok sayıda gezi vlogcusu, yeniden açılan bölgede rehberli yürüyüşleri çekti (çoğu zaman “Turkey’s forbidden beach” etiketiyle).

Yazılı basında gazeteciler şu isimlerden: The Guardian, NY Times, Ve National Geographic Konuyla ilgili kapsamlı makaleler yazdılar. New York Times bunu "Soğuk Savaş'ın tuhaf bir kalıntısı" olarak nitelendirdi (Eylül 2020). Justin Corfield gibi tarihçilerin kitapları (Kıbrıs Tarih SözlüğüBu eserler Varosha'nın hukuki serüvenine dair bölümler içermektedir. Kurgu eserler de Varosha'nın gizeminden yararlanmaktadır: 2020'de yayımlanan romanlar gibi. Ninova Kontu Zeina Rifai'nin eserleri, karakterleri sokaklarına dokuyor.

Mutlaka İzlenmeli: Belgesel Varosha Yüzme Havuzu Burak Pak'ın (2011) yapımı, kasabanın içinde bulunduğu zor durumu konu alan ilk filmlerden biridir. Son YouTube haberleri (örneğin BBC) Varosha'ya odaklanın(2020) güncel görsel turlar sunmaktadır.

Varosha'nın Geleceği: Olasılıklar ve Zorluklar

Varosha'nın geleceği hakkında hararetli tartışmalar sürüyor. Başlıca senaryolar şunlardır: Türk Kıbrıs yönetimi altında mevcut statükonun devam etmesi (daha fazla turistik otel inşa edilmesiyle); gelecekteki bir Rum-Türk federal Kıbrıs çözümünde egemenliğin devredilmesi (mülklerin asıl sahiplerine iade edilmesi); veya Varosha'nın yerleşim alanı olarak geri döndürülmeden korunması için UNESCO tarafından koruma altına alınmış bir "kültürel miras alanı" olarak belirlenmesi.

Yeniden inşa, büyük yatırımlar gerektirecektir. Kıbrıslı yetkililerin tahminlerine göre, altyapıyı onarmak ve tehlikeleri ortadan kaldırmak için milyarlarca avroya ihtiyaç duyulacak. Çevresel çalışmalar, birçok binanın yapısal olarak kurtarılamaz durumda olduğunu ve bazı blokların yıkılması gerektiğini gösteriyor. Aynı zamanda, birleşme müzakerelerinde Varosha, defalarca en önemli pazarlık maddelerinden biri olarak listelenmiştir.

Son yıllarda AB, her türlü kalkınma projesinin insan haklarına ve önceden yapılmış anlaşmalara saygı göstermesi gerektiğini vurguladı. Bazıları, mülk sahiplerini tazmin etmek için ortak bir yönetim veya bir güven fonu öngörüyor. Varosha, uzlaşmanın sembolü bile olabilir: 2008'de, Kıbrıs Türkü bir mimar ve Kıbrıs Rumu bir tasarımcı, sürdürülebilir bir yeniden canlanmayı öngören "Famagusta Eko-kenti" projesine birlikte öncülük etti.

Zaman ve siyaset karar verecek. Şimdilik Varosha, hayaletvari şöhretinin ötesinde önem taşıyor: çatışmanın bedeline dair canlı bir ders niteliğinde.

Sıkça Sorulan Sorular

Varosha nedir?
Varosha, Kıbrıs'taki Gazimağusa'nın (Famagusta) terk edilmiş tatil beldesi olup, bir zamanlar lüks bir sahil semtiydi. 1974'teki Türk işgalinden sonra boşaltılmış ve etrafı çitlerle çevrilmiştir.

Varosha neden terk edildi?
1974'te Yunanistan destekli bir darbe, Türkiye'nin Kıbrıs'a asker göndermesine yol açtı. Varoşa'nın Rum sakinleri ilerleyen ordudan kaçtı ve Türk ordusu bölgeyi askeri bölge olarak kapattı. Bölge, yakın yıllara kadar kapalı kaldı.

Ziyaretçiler artık Varosha'ya gidebilir mi?
Evet, ama sadece kısmen. Ekim 2020'den beri, Kuzey Kıbrıs yetkilileri tarafından küçük bir bölge (sahil şeridi ve yakınlardaki sokaklar) turistlere açıldı. Giriş ücretsiz, ancak pasaportunuzla Kuzey Kıbrıs sınır kapısından geçmeniz gerekiyor. Varosha'nın büyük bir kısmı çitlerle çevrili ve girişlere kapalı durumda.

BM kararları Varosha'yı etkiliyor mu?
Kesinlikle. BM Güvenlik Konseyi'nin 550 (1984) ve 789 (1992) sayılı kararları, Varosha'nın yalnızca asıl sakinlerine iade edilebileceğini ve bölgenin BM yönetimine devredilmesini emretmiştir. Bunlar, Kıbrıs Cumhuriyeti ve diğer birçok devlet tarafından hala yasal dayanak olarak gösterilmektedir.

Varosha halka ne zaman yeniden açıldı?
Varosha'nın bir kısmı Ekim 2020'de (Kıbrıs Türk devletinin ilanının 37. yıldönümü) yeniden açıldı. Bu ilk aşama, ziyaretçilerin plaj alanlarına girmesine olanak sağladı. 2021-2026 yılları arasında ek sokaklar da açıldı, ancak tam bir yeniden açılış gerçekleşmedi.

Varosha'yı ziyaret etmek güvenli mi?
Evet, genel olarak güvenli; tek tehlike harap binalar. Açık alanda askeri ve polis devriye geziyor. Ziyaretçilerin belirlenmiş yollarda kalmaları ve harabelere girmemeleri gerekiyor. Basit önlemler (güneşten korunma, sağlam ayakkabılar) alınması tavsiye edilir.

Varosha'nın geleceği ne olacak?
Gelecek belirsiz. Olası sonuçlar, Kıbrıs Türklerinin (potansiyel olarak bir tatil beldesi olarak) gelişiminin devam etmesinden, BM/iki bölgeli bir anlaşma çerçevesinde nihai bir geri dönüşe kadar uzanıyor. Birçoğu, herhangi bir çözümün daha geniş bir Kıbrıs çözümüne bağlı olacağını düşünüyor. Bazı uzmanlar, eşsiz tarihini korumak için Varosha'yı UNESCO Dünya Mirası alanı yapmayı bile önerdi.

Daha fazla bilgiyi nereden edinebilirim?
Ayrıntılı tarihçe ve güncellemeler için, büyük haber kuruluşları gibi güvenilir kaynaklara bakın (AP Haberleri, Muhafız, BBC(ve Kıbrıs üzerine akademik çalışmalar.) Gazimağusa'daki müzeleri ve BM arşivlerini ziyaret etmek daha fazla bilgi sağlayabilir. Ziyaret planlamadan önce her zaman en son seyahat uyarılarını kontrol edin.