Urok Pompejów tkwi w jego niesamowitym zachowaniu jako kapsule czasu starożytności. Pochowane nagle przez Wezuwiusza w 79 rne miasto zamarzło na miejscu: budynki, freski, a nawet bochenki chleba pozostały dokładnie tak, jak były. Od czasu ponownego odkrycia w XVIII wieku Pompeje przyciągają uczonych i podróżników jako najbardziej znane stanowisko archeologiczne na świecie. Tętniące życiem rzymskie miasto zamieniło się w zamarznięte tableau, oferuje niezrównane okno na codzienne życie 2000 lat temu. W jednym przeciągnięciu Kielni Koparki lub Spojrzenia Naukowca napotyka się całe rzymskie miasto – jego domy, sklepy, świątynie i ulice – oczekujące na interpretację. To „zaginione miasto” urzekło miliony, dając ponad dwa stulecia ciągłych studiów i opowiadając epicką historię, która rozwija się do dziś.
Korzenie Pompejów sięgają wczesnej epoki żelaza. W VIII wieku pne rdzenni ludzie znani jako Oscans założyli wioski na płaskowyżu wulkanicznym. Tradycja głosi, że pięć wiosek na szczycie wzgórz połączyło się z czasem w jedną społeczność (być może wskazując na nazwę Oscan Root Pompe, co oznacza „pięć”). W VII-VI wieku pne greccy osadnicy wpłynęli na ten obszar. Dorycka świątynia Apolla (kilka pozostaje nadal widoczna) oznacza najwcześniejsze greckie wpływy Pompejów. Mniej więcej w tym czasie miasto zaczęło łączyć się i umacniać jego obwód kamiennymi murami.
Pod koniec VI wieku pne Etruskowie – bogaci kulturowi rywale kulturowi Rzymu – potwierdzali kontrolę nad Kampanią, a Pompeje zostały wciągnięte w ich sferę. Inskrypcje i ceramika potwierdzają, że etruscy kupcy i księża odwiedzali tu, chociaż miasto w dużej mierze zachowało swoją autonomię. Kluczowy punkt zwrotny nastąpił w 474 pne, kiedy alianckie siły greckie z Cumae pokonały Etrusków w walkach o władzę regionu. Wkrótce potem otaczające plemiona Samnitów (mieszkańcy gór sprzymierzeni z wrogami Rzymu) zdobyli Pompeje około 424-423 pne. Pod rządami Samnite miasto znacznie się rozrosło: zbudowano nowe mury, rozbudowano sieć miasta i zaczęły pojawiać się budynki użyteczności publicznej.
W IV wieku pne Pompeje stały się kwitnącym miastem kursywą. Utrzymywał język i zwyczaje Oscan, nawet jeśli handlował i mieszał się z sąsiadami Greków i Etruskami. Te warstwy wpływów położyły podwaliny pod to, czym Pompeje staną się pod Rzymem. Żaden kamień – ani fresk – nie jest starszy niż sam Pompeje. Nawet jego najwcześniejsze chodniki i świątynie przemawiają do pięciu wieków przedrzymskiego życia.
W 89 pne Republika Rzymska ostatecznie złożyła formalne roszczenia do Pompejów. W czasie wojny społecznej generał Sulla oblegał miasto, a następnie Rzym odbudował je jako Colonia Cornelia Veneria Pompeianorum. Weterani rzymscy otrzymali tu ziemię, a wielu mieszkańców otrzymało obywatelstwo rzymskie. W następnym stuleciu Pompeje bardzo prosperowały. Winnice i gaje oliwne w głębi lądu dostarczały bogactwa, podczas gdy port miejski nad rzeką Sarnus łączył je z handlem wschodnim Morzem Śródziemnym. Ten dobrobyt jest uwieczniony w architekturze miasta: szerokie, proste ulice otoczone sklepami; Wielkie budynki użyteczności publicznej; i eleganckie prywatne domy.
Powstały monumentalne konstrukcje. Plac Forum był wybrukowany i wyłożony wielką świątynią Jowisza (centrum kultu) oraz kolumnadą bazylikę dla biznesu i dworów. Na wybrzeżu duży amfiteatr (zbudowany około 80-70 pne) oferował walki gladiatorów. Ten amfiteatr jest słynnym najstarszym znanym tego typu. Dwa teatry zakotwiczyły życie kulturalne Pompejów: rozległe plenerowe teatr dla dramatu (zbudowane ~55 pne) i mniejszy Odeon dla muzyki. Łaźnie publiczne, w tym duży kompleks łaźni Stabian, karmiły codzienne rutyny obywateli.
Wszystkie klasy społeczne żyły i pracowały w Pompejach. Niewolnicy, wyzwoleńców, kupcy, rzemieślnicy i arystokraci dzielili ulice. Bogate rezydencje (Domus) szczyciły się mozaikami i malowanymi ścianami, podczas gdy niższe rzędy gromadziły się w tawernach i na targach spożywczych. Jedno z wydarzeń testowało odporność miasta: w 62 rne poważne trzęsienie ziemi nawiedziło Kampanię, uszkadzając wiele budynków. Pompejowie spędzili lata na odbudowie i wzmocnieniu kamiennych murów i kolumn. Do 79 r. większość odbudowy była zakończona, ale wiele domów wciąż nosiło bliznowatą filary i prowizoryczne naprawy — ostatni rozdział pokoju przed katastrofą.
Mieszkańcy Pompejów liczyli w momencie erupcji rzędu 10-20 000 mieszkańców Pompejów. Populacja obejmowała zamożnych właścicieli ziemskich z wielopiętrowymi domami, a także dużą podklasą wyzwoleńców i zniewolonych robotników. Hierarchia społeczna była widoczna w codziennych rutynach. Rodziny patrycjusze przewodniczyły w ozdobnych domach w atrium, takich jak Dom Fauna, ze słynną Aleksandrem Mosaic, czyli Domem Vettii, bogato namalowanym przez wyzwoleńców, którzy stali się bogatymi kupcami. Zwykli ludzie mieszkali w skromniejszych domach i mieszkaniach nad sklepami. Fora publiczne i świątynie tętniły życiem obywatelskim: handlarze sprzedawali wino, garum (sos ryb), wypieki i inne towary na straganach; tragarze wywożone amfory; Graffiti na ścianach reklamowało kandydatów do wyborów lokalnych i głosili cudzołóstwo.
Ogólnie rzecz biorąc, życie w Pompejach było zarówno typowe rzymskie, jak i wyjątkowo kampanskie. Rynek tętnił życiem z oliwą z oliwek i lokalnymi winami. Dzieci biegały ulicami do Via Dell’Abbondanza (główna arterią). Kakofonia rydwanów, zwierząt gospodarskich i głosów byłaby znana każdemu starożytnemu rzymskiemu gościowi. Nierówność i trudy współistniały z luksusem, ale miasto kwitło jako społeczność – aż do pamiętnego lata 79 rne.
Przez wieki datę erupcji ustalał rzymski pisarz Pliniusz Młodszy, który odnotował ją jako 24 sierpnia, AD 79. Pompejska tradycja powtórzyła tę sierpniową tradycję. Jednak współczesna archeologia ponownie przeanalizowała wskazówki. W 2018 koparki znalazły na ścianie graffiti z węgla drzewnego datowane na 17 października 79 rne, co sugeruje, że łacina “Nonis Octobribus” (5 dni przed Kalendami Października) może wskazywać na październikową erupcję. Naukowcy wskazali na jesienne dowody – spalone gałęzie kasztanów późno zbiorowych, paleniska wciąż używane na chłodniejsze wieczory i wybite monety jesienią – aby argumentować, że erupcja nastąpiła 24-25 października 79. Badanie interdyscyplinarne z 2022 r. (archeologia, paleośrodowisko, numizmatyka) szeroko potwierdziły ramy czasowe pod koniec października.
Jednak w 2024 r. konsorcjum klasyków i wulkanologów odpowiedziało, że relacja Pliniusza była prawdopodobnie poprawna. Zauważyli, że to, co wyglądało na jesienne produkty, może po prostu odzwierciedlać regionalne różnice klimatyczne lub powolne dojrzewanie letnie. Konsensus cofa się teraz pod koniec sierpnia, chociaż debata podkreśla, w jaki sposób archeologia może ponownie przyjrzeć się nawet znanej historii. Można śmiało powiedzieć: Wezuwiusz dmuchnął nagle i gwałtownie późnym latem lub wczesną jesienią 79 rne, pokrywając Pompeje na dzień lub dwa w śmiertelnym jesionu.
Współczesna wulkanologia dzieli wydarzenie Wezuwiusza na dwie główne fazy w ciągu około 18-20 godzin, w ciągu dwóch dni.
Erupcja AD Vesuvivisa w 79 roku jest klasyfikowana jako klasyczna erupcja Pliniana. Termin ten (za Pliniusza Młodszego) opisuje ekstremalny wybuch wybuchu tworzący wysokie chmury popiołu. Początkowa faza Wezuwiusza umieściła ją w tej samej kategorii co Mount St. Helens (1980) pod względem mocy wybuchowej. Przepięcia piroklastyczne są czasami nazywane przepływami piroklastycznymi lub prądami o gęstości piroklastycznej. W przeciwieństwie do delikatnej lawy, prądy te poruszały się z prędkością huraganu, nie pozostawiając szans na ucieczkę dla złapanych.
W pierwszej fazie sam spadający popiół zakopał wielu; Panika i zawalenia dachu spowodowały śmierć. Większość ofiar śmiertelnych miała jednak miejsce w drugiej fazie: żarowe przepływy uderzyły w domy i ulice. Ofiary znaleziono skulone w korytarzach lub rzucone na ściany. Ich ciała nie są „spalone” (popielaty je zachowuje), ale zostały natychmiast zabite przez temperaturę palenia – szacowaną powyżej 300°C – i toksyczne gazy. Większość ludzi, którzy zginęli, prawdopodobnie zginęła rankiem drugiego dnia, jak nawet Pliniusz Młodszy zauważa w swoim liście (uciekł, ale jego wujek Pliniusz Starszy nie).
Zanim powietrze się oczyściło, południowo-wschodnia połowa Pompejów leżała zakopana pod około 6 metrów wulkanu. W sumie współcześni archeolodzy odkryli w Pompejach około 1500 ofiar (odlewów pustych przestrzeni); Tysiące więcej prawdopodobnie pozostaną pochowane. Szacuje się, że w Pompejach zginęło około 2000 lub więcej osób (z pierwotnej populacji do ~20 000). Co ciekawe, nie każdy mieszkaniec został zabity: dziesiątki uciekło do pobliskich miast lub wróciło kilka tygodni później (patrz poniżej).
Pliny the Younger’s Eyewitness Account: Księga 6 Pliniusza Beletrystyka Zapewnia najbardziej żywy współczesny opis. Z Misenum przez zatokę obserwował czarną chmurę wznoszącą się „w kształcie sosny”. Opowiada, jak jego wujek (Pliniusz Starszy) przeszedł statkiem, aby zbadać sprawę, ale zginął na lądzie, pokonany przez opary. List Pliniusza, wśród jedynych relacji z pierwszej ręki, ukształtował nasze rozumienie tego dnia. Jego narracja jest poetycka i wstrząsająca, świadome wołanie na przestrzeni wieków.
W bezpośrednim następstwie erupcji, cesarz Tytus podjął pewną pomoc. Pliniusz wspomina Tytusa o wysyłaniu pomocy do regionu. Kilku ocalałych nawet wróciło do odzyskanych rzeczy. Archeologia pokazuje, że mała grupa przez lata przebywała w opuszczonych domach lub cmentarzach. W II-V wieku naszej ery zrujnowane miasto zostało częściowo zmienione: pierwsi chrześcijanie ponownie wykorzystali popiół jako zaprawę, a na obrzeżach pojawiło się skromne mieszkanie.
Jednak pod koniec starożytności imię Pompejów zniknęło. Średniowieczni podróżnicy widzieli wzgórza popiołu zwane La Civita, ale nie mieli pojęcia, że pod nim znajduje się starożytne miasto. (Dziwne, rzymska mapa drogowa z IV wieku Tabula Peutingeriana nadal zaznacza Pompeje, choć do tego czasu miasto było tylko wspomnieniem.) Późniejsze erupcje Wezuwiusza (np. Natura i zaniedbanie ukrywały Pompeje przez 17 wieków. Mieszkańcy wioski używali ruin Tuf na kamień, a poszukiwacze skarbów wędrowali okazjonalnie okopami, ale cały obszar Pompejów pozostał pochowany.
Pompeje po raz pierwszy wyłoniły się z zapomnienia w późnym renesansie. W latach 1592–1600 architekt Domenico Fontana (słynny z przenoszenia obelisk w Rzymie) nadzorował budowę akweduktu dla Neapolu. Podczas cięcia tuneli w ziemi w pobliżu Civita (Wzgórze Pompejów), jego robotnicy natknęli się na starożytną ścianę ozdobioną obrazami. Fontana rozpoznał rzymską kamieniarkę, a nawet zgłosił inskrypcję, ale dochował tajemnicy, aby domagać się odkryć rządzącego hiszpańskiego króla. Niewiele zrobiono poza kieszonkowaniem artefaktów. Trzęsienie ziemi w 1631 r. ponownie zakłóciło region i ten wczesny postęp został pogrzebany.
Bardziej systematyczne odkrycie na nowo rozpoczęło się w 1709 r., kiedy rolnicy kopiący studnię w Herculanum (Ercolano) zdali sobie sprawę, że wpadli w ruiny starożytnego miasta. W ciągu następnych dziesięcioleci król Karol III z Bourbon usłyszał o tym iw 1738 r. wysłał ekspedycję (inżyniera Karla Webera i innych) do wykopania Herculanum. Bogactwo znalezisk – marmurowe posągi, a nawet cała biblioteka spalonych zwojów w willi papirusów – zaniepokoiła Europę.
Pompeje wciąż leżały w większości ukryte, ale w 1748 r. Burbonowie w końcu rozpoczęli oficjalne wykopaliska w „Civita”. Hiszpański inżynier Rocque Joaquín de Alcubierre prowadził próby tunelowania, szukając skarbów takich jak te w Herculanum. Te wczesne koparki, żądne artefaktów, często tunelowały przypadkowo pod ścianami. Mimo to odkryli wspaniałe domy (później nazwane Domem Fauna itp.) oraz zachodnie krańce miasta. Do 1763 napis z napisem „Rei publicae pompeianorum” znaleziono in situ, co dowodzi, że to miejsce było starożytnymi Pompejami. Historycy zauważają, że ten okres połowy XVIII wieku oznacza początek Współczesna archeologia, ponieważ metody stały się bardziej przemyślane i naukowe.
Gdy władze rozpoznały znaczenie Pompejów, wykopaliska przyspieszyły. King Charles (Don Carlos) finansował ciągłe kopania. Podżeganie do tuneli Alcubierre'a ustąpiło miejsca bardziej systematycznym metodom pod patronatem Królewskiej Akademii Neapolu. W latach 1750-1764 szwajcarski inżynier Karl Jakob Weber rygorystycznie przyglądał się i mapował Pompeje. Zaplanował siatki wykopaliskowe i wykonał staranne rysunki. Pod przewodnictwem Webera słynne forum zostało w pełni odsłonięte, aw 1763 r. rzeźbiona tablica potwierdziła tożsamość Pompejów.
Główne odkrycia tej epoki obejmowały słynną już willę Papirusów w Herkulanum, odkrytą przez tunele w latach pięćdziesiątych XVIII wieku, zawierającą niezwykłą skrytkę zwęglonych zwojów. W Pompejach robotnicy ujawnili ogromny amfiteatr na wschodzie miasta (najstarsza stojąca arena rzymska, zbudowana ~80 pne) i zidentyfikowali świątynie i ulice poprzez oczyszczenie gruzu. Nawet wtedy koparki zauważyły uporządkowaną siatkę Pompejów. Znaleźli kamienie milowe, bazylikę z piętrami na sali sądowej i szeroką Via Dell’Abbondanza, główną ulicę handlową miasta.
Życie pod rządami Bourbona było spektaklem: szlachta i uczeni zwiedzali ruiny, zbierając fragmenty fresku i posągi dla pałaców w domu. W Europie zaczęły krążyć wczesne rysunki ulic Pompejów. Jednak surowe realia były jasne: wiele kopania było wciąż przypadkowe, sterty łupów górowały, a odsłonięte ruiny były podatne na pogodę. Jednak do 1800 roku Pompeje zostały ujawnione w części: uczeni mogli ponownie chodzić po jego ulicach, a starożytność została ponownie potwierdzona w kamieniu.
Wojny napoleońskie przyniosły nowe inwestycje i pracę. W latach 1799-1815 siły francuskie we Włoszech przelały zasoby do wykopalisk. Setki pracowników (raporty mówią do 700 na raz) usunęło gruz w całym miejscu. Po raz pierwszy połączono północne i południowe sekcje Pompejów; Równoległe ulice zostały w pełni otwarte, a zwiedzający zyskali prawdziwe poczucie układu starożytnego miasta. Godne uwagi znaleziska w tej epoce obejmowały misternie zdobione wille. bogato zdobiony Dom tragicznego poety I ogromna Dom Fauna (z centralnym Aleksandra Mosaic) wyłonił się z ziemi, porywające antykwariuszy.
Współczesne myślenie archeologiczne zakorzeniło się w połowie XIX wieku. W 1863 Giuseppe Fiorelli został dyrektorem i zrewolucjonizował wykopaliska Pompejów. Nalegał, aby odkryć całe bloki, uważnie dokumentując każdy kontekst. Fiorelli słynnie wprowadził Odlewanie ciała Technika: Kiedy dowiedział się, że pozostały przestrzenie, w których ciała rozpadły się w popiele, wlał do nich tynk, aby odzyskać ostatnie pozy ofiar. Ta humanitarna nauka przyniosła niepokojące figury gipsowe, które widzimy dzisiaj. Fiorelli nałożył również ścisły system numeracji: Pompeje zostały podzielone na dziewięć regionów (Regiony), bloki (Iluzja), a drzwi domów były sekwencyjnie ponumerowane – system nadal używany przez naukowców. Otworzył Pompeje dla publiczności, pobierając opłatę za wstęp w celu ochrony finansowania (pierwsze miejsce we Włoszech, które to zrobiło).
Naukowcy z całej Europy przybyli do Pompejów. Theodor Mommsen i Eduard Nissen studiowali jego inskrypcje; Winckelmann i jego krąg wychwalali jego sztukę. Archeolodzy niemieccy i francuscy opublikowali szczegółowe monografie, sytuując Pompeje w szerszym gobelinu rzymskiego życia. Pod koniec wieku około dwie trzecie miasta zostało oczyszczone, w tym kultowe wille, takie jak Willa Tajemnic z jego enigmatycznymi freskami bachowymi (odkrytymi 1909) i wielopiętrowym Domem Menandera (nazwanym mozaiką greckiego poety). W 1873 r. na światło dzienne wyszedł również tętniący życiem dom Vettii, udekorowany przez właścicieli wyzwoleńców. Te odkrycia dodawały cienia szkieletowi Pompejów: sklepy ze słoikami, udekorowane wanny i żywe malowidła ścienne z codziennych tematów.
Wykopaliska trwały do początku XX wieku. Archeolog Vittorio Spinazzola (1911–1924) rozszerzył wykopaliska wzdłuż Via dell’Abbondanza. Systematycznie ujawniał tam dziesiątki domów i sklepów, ulepszając rekordy z fotografią i starannymi notatkami. Po I wojnie światowej Amedeo Maiuri kierował pracą Pompejów (1924-1961). Zespoły Maiuri oderwały warstwy, aby dotrzeć do warstw przedrzymskich, wzbogacając wiedzę z najwcześniejszych dni Pompejów. Godne uwagi znaleziska z XX wieku obejmują w pełni rzymskie diety zachowane przez nagłe pogrzebanie: muszle, chleb, a nawet zwęglone pomidory.
Pompeje nie oszczędzili współczesnego zamieszania. W sierpniu-wrześniu 1943 bombowce alianckie ostrzeliły ten obszar (potykając się o cel wojskowy), wyrządzając poważne szkody wykopanemu miastu. Stacja kolejowa, Casa dei Vettii i dziesiątki murów zostały wysadzone. Na miejscu Muzeum Antykwariów straciło część swojej kolekcji i pozostało zamknięte do 2021 roku. Ożywienie przebiegało powoli; Wiele gruzów musiało zostać oczyszczonych, zanim archeologia mogła wznowić na poważnie.
Następnie, w 1980 r., dotkliwe trzęsienie ziemi (6,9 w skali Richtera) nawiedziło południowe Włochy, powodując nowe załamania w Pompejach. Wpadały fragmenty murów i część domu gladiatorów. Wydarzenia te podkreślały kruchość odsłoniętych ruin. W odpowiedzi ochrona stała się priorytetem. Pod koniec XX wieku eksperci uznali, że Pompeje były wykopane w dwóch trzecich, ale źle zwietrzałe. Zmieniło się podejście: zamiast więcej kopać, wysiłki skupiłyby się na przywróceniu i ochronie tego, co już zostało odkryte.
Obecnie archeolodzy szacują, że około 66–75% starożytnego obszaru Pompejów jest odsłoniętych. Około 2/3 ulic, placów i budynków miasta zostało oczyszczonych od 1748 r. Jednak granice parku wciąż otaczają duże pokosy nierozkopanego popiołu. Po co zostawiać części zakopane? Trzy główne powody: pieniądze, konserwacja i priorytety badawcze. Wykopaliska są drogie i obecnie często destrukcyjne; Po odkryciu budynku należy go natychmiast konserwować, w przeciwnym razie szybko się pogorszy. W późnym XX wieku Włochy mądrze zdecydowały się udokumentować nierozwinięte obszary ze zdjęciami i rysunkami, a następnie zostawić je zakryte.
Wczesne poszukiwania Pompejów były czasami tak „żądne z skarbów”, że kontekst został utracony. W ten sposób współcześni naukowcy postępują ostrożniej. Od lat 90. nacisk kładziono na stabilizację ruin, a nie wykopalisk. Plandeki, schronienia i zaawansowane materiały konsolidacyjne są używane do ochrony fresków i ścian. Systemy odwadniające zapobiegają gromadzeniu się wody. UNESCO i włoskie agencje dziedzictwa monitorują teraz w sposób ciągły temperaturę i wilgotność. Ta zmiana filozofii wyznacza nowy etap: odkrycie wszystkich Pompejów nie jest celem. Zamiast tego liczy się jakość ekspozycji – każda ściana i fragment muszą być chronione dla przyszłych pokoleń.
Absolutnie. Archeologia w Pompejach nigdy tak naprawdę się nie zatrzymała; Stało się to tylko bardziej ukierunkowane i interdyscyplinarne. Świetny projekt Pompejów (2012–2020), wspierany przez fundusze unijne, była główną kampanią konserwatorską i badawczą. Odnowił całe bloki i wykorzystał skanowanie laserowe do rejestrowania szczegółów. Wykopaliska trwają głównie w planowanych obszarach, które obiecują wysoką wiedzę. Jedną z takich stref jest Regio V, północno-wschodnia dzielnica miasta, która do niedawna pozostała w dużej mierze niezbadana.
W listopadzie 2020 zespół ujawnił jedno z najbardziej dramatycznych odkryć: dwa wyjątkowo zachowane ciała w drzwiach podmiejskiej willi w pobliżu Civita (Regio V). Archeolodzy zidentyfikowali ich jako młodego niewolnika i jego pana, uciekających razem i tragicznie ulegając w kulminacyjnym momencie erupcji. To odkrycie podkreśla, że wciąż pojawiają się nowe niespodzianki z Pompejów. W 2021 roku na nekropolii Porta Sarno nastąpiło kolejne niezwykłe znalezisko: Grobowiec Marcus Venerius Secundio, były niewolnik, który został kapłanem, którego prawie nienaruszone włosy i kości uczyniły go „najlepiej zachowanym” Pompejuszem do tej pory. Napis w jego grobowcu zapowiadał nawet występy w języku greckim, dając pierwsze konkretne dowody na to, że w Pompejach zostały wystawione greckie sztuki.
Inne aktywne projekty obejmują projekt Venus Pompeiana (badanie pozostałości pierwszego teatru i sanktuarium Wenus w Pompejach) oraz trwające prace na przedmieściach Porta Ercolano. Wykopaliska w każdym sezonie w Pompejach są metodyczne: zespoły ostrożnie przesiewają popiół blok po bloku. Nowoczesne narzędzia, takie jak skanowanie laserowe, fotogrametria i nieinwazyjna geofizyka, pomagają zlokalizować ukryte funkcje, zanim rzeczywisty szpadel przebije ziemię. Chociaż tempo jest wolniejsze niż w XVIII wieku, odkrycia wciąż nadchodzą: Świetny projekt Pompejów Fundusze odmłodziły witrynę, a nowe fragmenty nieustannie się otwierają. Nawet w XXI wieku Pompeje pozostają w dużej mierze dziedziną badań na żywo.
Pompeje nie były osamotnione w zniszczeniu Wezuwiusza. Trzy pobliskie rzymskie miejsca, każde z własną historią, zostały pochowane tego samego dnia 79 AD:
Razem te siostrzane strony dopełniają świat Pompejów. Każdy z nich cierpiał na swój sposób Wezuwiusz, ale wszystkie zachowują żywe rozdziały rzymskiego życia utracone przez wulkan. Kiedy ktoś odwiedza Pompeje, stoi w centrum całego krajobrazu zakopanych miast i luksusowych willi – każdy zamrożony tego samego pamiętnego dnia.
Plan urbanistyczny Pompejów zawierał nieregularny prostokąt około 2 mile wokół. Jego ulice były jak na tamte czasy nowocześnie: wyłożone kamieniami z podniesionymi chodnikami, skrzyżowania z rzeźbionymi kamiennymi statecznikami. Siedem bram przebiło grube mury miejskie, z których każda nazwana jest kierunkiem (np. Porta Vesuvio, Porta Marina, Porta Nola itp.). Wśród najbardziej znanych stron:
Krótko mówiąc, Pompeje były pełnoprawnym rzymskim miastem: widoczne są świątynie z kamienia, bazylika obywatelska, siłownie, piekarnie, a nawet dom gladiatorów (koszary gladiatorów). Każda struktura opowiada część historii – od ceremonii politycznych na forum po rozrywki na kamiennych arenach, od pikantnych świątyń po codzienne mieszkania. Odwiedzający spacery po ulicach Pompejów zasadniczo wybierają się na wycieczkę z przewodnikiem po całym środowisku zbudowanym cywilizacji klasycznej.
Jedną z najbardziej przejmujących spuścizn Pompejów są gipsowe odlewy, które zachowują ludzkie formy w chwili śmierci. XIX-wieczna innowacja Giuseppe Fiorelliego otworzyła te dramatyczne dowody. Archeolodzy zdali sobie sprawę, że ciała ofiar uległy rozkładowi, pozostawiając puste przestrzenie (puste pleśnie) w stwardniałym popiele. Fiorelli wlał gips z Paryża do tych ubytków; Gdy popiół został usunięty, tynk wypełnił kształt, chwytając fałdy ubrań i ostatnie pozy zmarłych.
Te obsady przynoszą do domu horror erupcji. Matka ściskająca dwoje dzieci, mężczyzna na plecach z szerokimi ramionami, pies zamrożony w połowie jęku – każda obsada to potężna scena. Dziś ekolodzy czasami używają żywicy zamiast gipsu (aby uniknąć korozji), a skany CT umożliwiają badanie szczątków szkieletowych w środku. Na przykład Modern Imaging zidentyfikował wiek i zdrowie ofiar na podstawie rzutów.
Słynne obsady obejmują rodzinę „Uciekinierów” w pobliżu Willi Tajemnic oraz zestaw 13 figurek zwany Ogrodem Zbiegów (znaleziony w 1913 roku). Jeden szczególnie znany zestaw przedstawia młodego chłopca na poboczu drogi z odrzuconą głową. Te przejmujące rzeźby podkreślają kluczową lekcję: żył i zmarł w Pompejach. Ich prywatne historie przemawiają teraz do nas.
Jednak pokazywanie ludzkich szczątków rodzi pytania. Muzea i parki działają zgodnie z wytycznymi etycznymi: obsady są pokazywane z godnością i kontekstem edukacyjnym. Włoskie przepisy dotyczące dziedzictwa kulturowego zapewniają, że eksponaty podkreślają ludzkość i tragedię. Podsumowując, ciało rzuca łączy naukę i patos, łącząc współczesnych widzów bezpośrednio z ostatnimi chwilami Rzymian w Pompejach.
Mimo że wykopaliska trwały wieki, Pompeje nadal dostarczają nowych artefaktów i spostrzeżeń. Wśród niezwykłych odkryć:
Wszystkie te artefakty i cechy łączą się, tworząc panoramiczny zapis życia rzymskiego. Od wielkiej sztuki po przyziemne śmieci, Pompeje dały archeologom skarbnicę dowodów. Wraz z poprawą metod wykopalisk i analizy (na przykład analiza DNA kości lub testy stabilnych izotopów na resztach żywności), każdy sezon w Pompejach dodaje nowe warstwy zrozumienia.
Tak, nadal możesz odwiedzić Pompeje – i dziesiątki tysięcy każdego roku. Witryna jest teraz Parco Archeologico di Pompei, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (wraz z Herculanum i Torre Annunziata). Jest otwarty dla publiczności przez cały rok z wycieczkami z przewodnikiem i mapami. Nowoczesne miasto Pompei (uwaga pisowni) leży na wschodzie, ale samo starożytne miasto pozostaje starannie zarządzanym parkiem archeologicznym.
Odwiedzający wchodzą przez odrestaurowane bramy miasta. Ścieżki prowadzą do głównych atrakcji: bazyliki, forum, świątyń, kompleksów łaźni i Antykwarium Pompei (Muzeum). W 2021 roku antykwaria została ponownie otwarta jako najnowocześniejsza galeria mieszcząca tysiące znalezisk – od liczników barowych po posągi z brązu i kości zwierząt. Galeria z najciekawszymi wydarzeniami przedstawia gipsowe odlewy ofiar wraz z informacjami o społeczeństwie Pompejów.
Ponieważ teren zajmuje około 66 hektarów (163 akrów), odwiedzający często planują cały dzień. Ścieżki są nierówne (stare kamienie z koleinami wagonowymi), więc zalecane są solidne buty. Znaki interpretacyjne są w wielu językach. Nie ma dopłaty do wejścia, aby zobaczyć aktualne muzeum na miejscu (otwarte 2021 po dziesięcioleciach zamknięcia). W pobliżu Neapolu Narodowe Muzeum Archeologiczne wystawia również znaleziska Pompejów, takie jak panele freskowe i mozaiki.
Ulice Pompejów, wyłożone ruinami sklepów (niektóre wciąż niosą łacińskie graffiti reklamujące bochenki chleba), czują się żywe z echem przeszłości. Turyści mogą wejść do starego Taberna, spójrz na misterne mozaiki domu fauna lub obserwuj zachodzące słońce nad sylwetką Wezuwiusza z amfiteatru. Jego status UNESCO podkreśla „wybitną uniwersalną wartość” Pompejów – nie dzieło muzealne, ale żywe źródło dziedzictwa kulturowego.
Kluczowe informacje: Nowoczesny park archeologiczny w Pompejach jest chroniony przez UNESCO i włoskie Ministerstwo Kultury. Przyjmuje miliony rocznie. Udogodnienia obejmują miejsca na wypoczynek, kasy biletowe przy głównym wejściu i publikacje na miejscu. Odwiedzający mogą dołączyć do licencjonowanych przewodników, którzy prowadzą wycieczki tematyczne (na przykład „Dailowe życie w Pompejach” lub „Za kulisami: wysiłki na rzecz ochrony”). Dla tych, którzy nie mogą podróżować, istnieje kilka wirtualnych i fizycznych wycieczek. Co ważne, każda dzisiejsza wizyta w Pompejach jest również wysiłkiem konserwatorskim – goście stąpają tam, gdzie leży historia, pod stopami i nad głową, dzięki czemu miasto pozostaje nienaruszone przez nadchodzące wieki.
Pompeje trwają jako jedno z największych odkryć w archeologii. W kategoriach akademickich wymyślił sposób, w jaki wykopujemy i interpretujemy opuszczone miasta. Metody Fiorelli, a później techniki stratygraficzne Giuseppe Belzoni i Luigi Varoli były prototypami współczesnej archeologii terenowej. Ponieważ Pompeje zachowały pełny obraz życia rzymskiego, zrewolucjonizowały nasz obraz starożytności – wpływając na historyków, architektów i artystów na wieki.
Kulturowo wpływ Pompejów jest ogromny. Jego ruiny zainspirowały niezliczone obrazy, powieści i filmy (od XIX-wiecznych artystów, takich jak Corot, po powieść Ostatnie dni Pompejów i hollywoodzkie eposy z połowy XX wieku). Nawet terminy takie jak „pompejska czerwień” lub “Willa Rustica” zawdzięczać tej stronie. Pokolenia studentów klasycznych nauczyły się religii rzymskiej, polityki i sztuki poprzez przykłady Pompejów.
Z naukowego punktu widzenia Pompeje są kamieniem węgielnym dla wulkanologii i badań nad katastrofami. Zawiera studium przypadku decyzji ewakuacyjnych, dynamiki erupcji i długoterminowego ryzyka. Vesuvius pozostaje jednym z najbardziej monitorowanych wulkanów na świecie, a lekcje z 79 rne – i późniejsze erupcje – nadal informują o planowaniu awaryjnym dla 3 milionów mieszkańców Neapolu.
Wreszcie, zachowanie Pompejów stawia współczesne wyzwania. Zmiany klimatu, zanieczyszczenie powietrza i turystyka noszą delikatne freski i ściany z cegły mułowej. Menedżerowie witryny współpracują z międzynarodowymi ekspertami w celu opracowania zrównoważonych rozwiązań w zakresie ochrony przyrody. Trwają ciągłe debaty na temat zrównoważenia ekspozycji na świeżym powietrzu z konserwacją lub sposobu finansowania renowacji bez uciekania się do rozwoju „parku tematycznego”.
Pomimo tych wyzwań, Pompeje mają dziś tak samo znaczenie, jak w starożytności. Przypomina nam, jak zwykli ludzie żyli pod imponującym wulkanem – historią, która rezonuje w epoce klęsk żywiołowych i zmian społecznych. Każde wykopanie, każdy odrestaurowany fresk i wycieczka w teren każdego ucznia ożywiają lekcje Pompejów. Pochowane miasto Pompeje nadal mówi, tysiąclecia później, o kruchości i błyskotliwości ludzkiej cywilizacji.
Pompeje trwają jako coś więcej niż ciekawość archeologiczna; To pomost między przeszłością a teraźniejszością. To niegdyś tętniące życiem miasto, tak nagle uciszone, przetrwało, by uczyć nas o odporności, rutynie i ruinie. Poprzez kamienne ulice i ciche domy Pompeje mówią własnymi słowami i czynami o zwykłych Rzymianach. Jej dziedzictwo jest żywe: malarze skopiowali swoje freski do sztuki współczesnej, architekci przyjęli jego plany piętra, naukowcy badali jego prochy. Przede wszystkim Pompeje przypominają nam, że historia to nie tylko książki – jest pod naszymi stopami. Zachowując Pompeje, zachowujemy wspólną ludzką historię codziennego życia, nagłą katastrofę i ciągłe odkrywanie. Dziś, gdy ludzie wędrują po jego ruinach lub podziwiają gipsowy odlew, mają nieprzerwany związek z tymi starożytnymi mieszkańcami, którzy żyli, kochali i zginęli w cieniu Wezuwiusza. Głos Pompejów – wyryty w popiele i pamięci – nie został utracony, ale pozostaje ponadczasowym echem w salach historii.
