Madagaskar, oficjalnie Republika Madagaskaru, zajmuje 587,041 kilometrów kwadratowych w południowo-zachodniej części Oceanu Indyjskiego, około 400 kilometrów na wschód od Mozambiku, po drugiej stronie Kanału Mozambickiego. Kraj nie ma granic lądowych; jego terytorium obejmuje w przeważającej części główną wyspę oraz mniejsze wyspy przybrzeżne, a Konwencja o różnorodności biologicznej podaje długość linii brzegowej na około 5,600 kilometrów. Antananarywa, stolica, leży na Wyżynie Centralnej. Ukształtowanie wyspy jest wyraźnie asymetryczne: wąska wschodnia równina nadmorska wznosi się stromą krawędzią ku wyżej położonym płaskowyżom i masywom, podczas gdy ku zachodowi teren opada łagodniej do rozległych równin osadowych. W północnym masywie Tsaratanana znajduje się Maromokotro, najwyższy punkt Madagaskaru, osiągający 2,876 metrów. Główne rzeki, takie jak Betsiboka, Tsiribihina i Mangoky, spływają z wnętrza wyspy na zachód, kształtując żyzne doliny, ale także niosąc duże ilości osadów z erodowanych wyżyn ku Kanałowi Mozambickiemu.
Klimat silnie różni się zależnie od ekspozycji, wysokości i szerokości geograficznej. Wilgotne południowo-wschodnie pasaty najpierw uderzają we wschodnią krawędź wyżyny, dlatego wschodnie wybrzeże i nawietrzne stoki górskie są wilgotne przez znaczną część roku, podczas gdy Wyżyna Centralna jest chłodniejsza z powodu wysokości. Warunki stają się stopniowo suchsze ku zachodowi, a szczególnie ku południowemu zachodowi, gdzie półsuche krajobrazy kontrastują ze wschodnimi lasami deszczowymi. W większości regionów cieplejszy i bardziej wilgotny sezon trwa mniej więcej od listopada do kwietnia, a chłodniejszy i suchszy od maja do października, choć lokalne wzorce się różnią. Cyklony tropikalne są powtarzającym się zagrożeniem od strony Oceanu Indyjskiego i mogą przynosić niszczycielskie wiatry, powodzie i osuwiska daleko w głąb lądu. Susza jest bardziej trwałym ograniczeniem na południu, gdzie zmienność opadów łączy się ze słabą infrastrukturą wodną i kruchymi źródłami utrzymania. Ocena klimatyczna Banku Światowego z 2024 roku odnotowała 35 cyklonów, osiem powodzi i pięć okresów poważnej suszy w poprzednich dwóch dekadach, pokazując, jak wstrząsy klimatyczne wielokrotnie zakłócają rolnictwo, drogi, osadnictwo i finanse publiczne.
Długotrwała izolacja Madagaskaru doprowadziła do wyjątkowo wysokiego poziomu endemizmu biologicznego w lasach deszczowych, lasach suchych, kolczastych zaroślach, mokradłach, namorzynach i systemach raf koralowych. Konwencja o różnorodności biologicznej odnotowuje wyjątkowo wysoki udział gatunków endemicznych wśród roślin, gadów, płazów i lemurów, przez co utrata siedlisk ma znaczenie globalne. Wschodnie lasy deszczowe obejmują wpisane na listę UNESCO lasy deszczowe Atsinanana, natomiast zachodnie krajobrazy wapienne obejmują Tsingy de Bemaraha; południe i południowy zachód porasta charakterystyczna, przystosowana do suszy roślinność kolczasta. Według danych Banku Światowego lasy pokrywały około 21,3 procent powierzchni lądowej w 2023 roku, co było zbliżone do wartości 21 procent podanej przez FAO dla 2020 roku, lecz presja wynikająca z przekształcania gruntów pod rolnictwo, zapotrzebowania na drewno opałowe, pożarów i wyrębu pozostaje znaczna. Rolnictwo odzwierciedla te same podziały środowiskowe: nawadniany ryż dominuje w wielu wyżynnych dolinach i kotlinach, wanilia i goździki koncentrują się na wilgotnym północnym wschodzie i wschodzie, natomiast maniok, kukurydza, bydło i uprawy odporne na suszę są ważniejsze w suchszych dystryktach. Degradacja środowiska wpływa więc na bezpieczeństwo żywnościowe, dochody ludności wiejskiej i stabilność zlewni.
Osadnictwo ludzkie na Madagaskarze pojawiło się stosunkowo późno i wynikało z powiązań Oceanu Indyjskiego, a nie z prostego rozszerzenia osadnictwa z kontynentalnej Afryki. Dowody archeologiczne, językoznawcze i genetyczne wskazują, że osadnicy posługujący się językami austronezyjskimi z wyspiarskiej Azji Południowo-Wschodniej dotarli na wyspę w I tysiącleciu n.e. i z czasem mieszali się z migrantami ze wschodniej Afryki oraz innych społeczności Oceanu Indyjskiego. Malgaski, język austronezyjski, zachowuje to dziedzictwo Azji Południowo-Wschodniej, podczas gdy uprawy, zwierzęta gospodarskie i praktyki kulturowe odzwierciedlają również powiązania afrykańskie. W średniowieczu porty północne i zachodnie uczestniczyły w handlu z Komorami i wybrzeżem suahili, łącząc wyspę z szerszymi sieciami przewożącymi tkaniny, ceramikę, metale, żywność i osoby zniewolone. Rozwinęły się regionalne organizmy polityczne, w tym królestwa Sakalava na zachodzie i królestwo Merina na Wyżynie Centralnej. Od końca XVIII wieku Andrianampoinimerina konsolidował władzę Merina; jego następca Radama I rozszerzył władzę państwa i rozwijał związki z Wielką Brytanią. Misjonarze, piśmienność, chrześcijaństwo i nowe instytucje administracyjne zyskały znaczenie w XIX wieku, choć kontrola polityczna nad wyspą pozostawała niepełna i kwestionowana.
Pod koniec XIX wieku presja Francji nasiliła się, prowadząc do podboju wojskowego w 1895 roku, formalnej aneksji w 1896 roku i zniesienia monarchii Merina. Rządy kolonialne scentralizowały administrację, rozszerzyły produkcję plantacyjną, nałożyły podatki i pracę przymusową oraz budowały połączenia transportowe głównie z myślą o interesach eksportowych. Opór trwał nadal, najbardziej dramatycznie podczas powstania malgaskiego w 1947 roku, którego brutalne stłumienie stało się ważnym elementem pamięci narodowej. Madagaskar stał się autonomiczną republiką w ramach Wspólnoty Francuskiej w 1958 roku i uzyskał niepodległość 26 czerwca 1960 roku. Po odzyskaniu niepodległości państwo przechodziło przez wyraźnie odmienne fazy: bliskie związki z Francją za I Republiki; zmianę pod przewodnictwem wojska po niepokojach w 1972 roku; socjalistycznie zorientowaną II Republikę Didiera Ratsiraki od 1975 roku; oraz powrót do polityki wielopartyjnej na początku dekady zaczynającej się w 1990 roku. Sporne wybory w 2001 roku wywołały kryzys w 2002 roku, natomiast wspierane przez wojsko przekazanie władzy w 2009 roku doprowadziło do wieloletniej izolacji międzynarodowej, zanim wybory przywróciły rządy konstytucyjne w 2014 roku. W październiku 2025 roku kolejny wojskowy przewrót nastąpił po protestach kierowanych przez młodzież przeciw niedoborom energii elektrycznej i wody, sposobowi rządzenia oraz warunkom gospodarczym; konstytucję i kilka instytucji zawieszono, a władze przejściowe zapowiedziały proces powrotu do wyborów.
Gospodarka łączy rolnictwo o niskiej produktywności z górnictwem, przetwórstwem i nierównomiernie rozwijającym się sektorem usług. Dane Banku Światowego określają PKB na około 19,6 miliarda dolarów amerykańskich w 2025 roku, przy realnym wzroście około 3,0 procent; obecne prognozy MFW zakładają wzrost o 3,6 procent w 2026 roku i inflację cen konsumpcyjnych na poziomie 8,3 procent. Rolnictwo nadal zapewnia zatrudnienie dużej części ludności, a przychody z eksportu koncentrują się na surowcach i pracochłonnych wyrobach przemysłowych. Dane WTO pokazują eksport towarów o wartości około 2,56 miliarda dolarów amerykańskich w 2024 roku: nikiel nieobrobiony stanowił 18 procent, wanilia 8,8 procent, goździki 6,4 procent, a rudy tytanu 6,2 procent, obok odzieży, kobaltu, owoców morza i olejków eterycznych. Unia Europejska była największym rynkiem eksportowym w 2024 roku, a za nią znajdowały się Stany Zjednoczone, Chiny, Korea Południowa i Japonia. Taka struktura zapewnia waluty obce, ale naraża dochody i wpływy publiczne na ceny surowców, pogodę i popyt zewnętrzny. Ubóstwo pozostaje powszechne, produktywność jest niska, dostęp do finansowania ograniczony, a zawodna energia elektryczna i transport podnoszą koszty działalności, dlatego wzrost ogólny nie przełożył się na porównywalną poprawę poziomu życia.
Spis powszechny z 2018 roku wykazał 25,674,196 mieszkańców, z których około 80,7 procent sklasyfikowano jako ludność wiejską; Organizacja Narodów Zjednoczonych szacowała populację na około 32,74 miliona w 2025 roku, czyli około 56 osób na kilometr kwadratowy. Ludność jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie. Wyżyna Centralna, zwłaszcza Analamanga wokół Antananarywy, jest gęsto zaludniona dzięki uprawie ryżu, centralnej roli politycznej, rynkom i połączeniom transportowym, podczas gdy części zachodu i południowego zachodu pozostają znacznie słabiej zaludnione. Urbanizacja przyspiesza mimo nadal silnie wiejskiej struktury społecznej. Antananarywa jest zdecydowanie największą aglomeracją miejską i dominuje w administracji, szkolnictwie wyższym, finansach i formalnym zatrudnieniu; inne ważne miasta to Toamasina, główny port, Antsirabe, Fianarantsoa, Mahajanga, Toliara i Antsiranana. Zdecentralizowana administracja działa poprzez regiony, dystrykty, gminy i lokalne fokontany, ale państwo centralne zachowuje znaczną kontrolę nad finansami i polityką sektorową. Szybki wzrost liczby ludności zwiększa presję na usługi miejskie, szkoły, miejsca pracy, grunty rolne i sieci transportowe.
Malgaski jest językiem narodowym i wraz z francuskim językiem urzędowym; francuski pozostaje ważny w administracji, szkolnictwie wyższym i biznesie, natomiast odmiany malgaskiego są używane na całej wyspie. Język ten jest jednym z najwyraźniejszych świadectw austronezyjskich początków Madagaskaru, jednak słownictwo, praktyki społeczne i tożsamości regionalne ujawniają również wielowiekową wymianę z Afryką i regionem Oceanu Indyjskiego. Chrześcijaństwo jest dominującą przynależnością religijną, szczególnie poprzez Kościoły protestanckie i rzymskokatolickie, natomiast tradycyjne praktyki malgaskie związane z przodkami, miejscami świętymi i pokrewieństwem pozostają wpływowe i często współistnieją z praktykami chrześcijańskimi. Islam ma mniejszą, lecz historycznie ważną obecność, zwłaszcza w społecznościach północnych i północno-zachodnich związanych ze starszymi sieciami morskimi. Życie kulturalne jest podobnie wielowarstwowe. Wyżynne hiragasy łączy muzykę, taniec i publiczną retorykę; Królewskie Wzgórze Ambohimanga zachowuje polityczne i sakralne dziedzictwo monarchii Merina; regionalna architektura, tkactwo, snycerstwo, zwyczaje pogrzebowe i tradycje ustne znacznie różnią się między społecznościami. Wspólny język i instytucje narodowe współistnieją z silnymi tożsamościami lokalnymi.
Infrastruktura transportowa odzwierciedla trudności w łączeniu dużej górzystej wyspy z rozproszoną ludnością wiejską. Niedawna ocena Banku Światowego opisywała sklasyfikowaną sieć drogową o długości około 31,640 kilometrów, z której tylko 19 procent było utwardzone w punkcie odniesienia projektu, przy czym drogi drugorzędne i dojazdowe są szczególnie podatne na sezonowe pogorszenie stanu. Drogi krajowe rozchodzą się z Antananarywy w kierunku Toamasiny, Antsirabe, Fianarantsoa, Mahajangi i innych ośrodków, lecz osuwiska, cyklony, powodzie i słabe utrzymanie mogą przerywać podróże. Madagaskar zachował dwa niepołączone systemy kolejowe: sieć północną łączącą region stolicy z Toamasiną i innymi miejscami na wschodzie oraz linię Fianarantsoa–Manakara na południowym wschodzie. Handel morski koncentruje się w Toamasinie, wspieranej przez inne porty międzynarodowe, w tym Mahajangę, Toliarę i Antsirananę, natomiast międzynarodowe lotnisko Ivato obsługuje stolicę. Dostęp do energii elektrycznej osiągnął około 42,5 procent ludności w 2024 roku, według Banku Światowego, przy znacznie niższym poziomie na obszarach wiejskich; z internetu korzystało około 19 procent. Te braki ograniczają industrializację, świadczenie usług i komercjalizację rolnictwa.
Regionalne znaczenie Madagaskaru opiera się na jego położeniu przy Kanale Mozambickim, rozległej domenie morskiej, charakterystycznych ekosystemach oraz eksporcie obejmującym produkty od wanilii i goździków po nikiel, kobalt i minerały tytanu. Kraj należy do Wspólnoty Rozwoju Afryki Południowej, COMESA, Komisji Oceanu Indyjskiego i systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych, co łączy go z kontynentalną Afryką i zachodnią częścią Oceanu Indyjskiego. Przewrót wojskowy z 2025 roku doprowadził jednak do zawieszenia udziału w działaniach Unii Afrykańskiej do czasu przywrócenia porządku konstytucyjnego, przez co transformacja polityczna stała się krótkoterminowym ograniczeniem dla dyplomacji, inwestycji i relacji z darczyńcami. Presje strukturalne wykraczają poza politykę: wzrost liczby ludności, słaba infrastruktura, powtarzające się cyklony i susze, niska produktywność rolnictwa, ograniczone możliwości fiskalne i koncentracja eksportu ograniczają rozwój. Lepszy dostęp do energii, bardziej niezawodne korytarze transportowe, rolnictwo o wyższej wartości dodanej, odpowiedzialny rozwój górnictwa i silniejszy handel regionalny mogłyby podnieść produktywność, jeśli instytucje będą w stanie je wspierać. Średnioterminowe znaczenie Madagaskaru będzie więc zależeć nie tyle od samej obfitości zasobów, ile od tego, czy sposób rządzenia i infrastruktura zdołają przekształcić atuty geograficzne w szeroko współdzielone możliwości gospodarcze.
