Alicante

Alicante leży na południowo-wschodnim brzegu Półwyspu Iberyjskiego jako miasto liczące 337 482 mieszkańców (2020) i rozległą populację metropolitalną zbliżającą się do 768 194 (2022), a jego linia brzegowa rozciąga się przez suchą śródziemnomorską równinę przerywaną urwiskami Cabo de la Huerta, Serra Grossa i masywem Benacantil. Dokładnie w punkcie zerowym — progu, na którym kalibrowane są hiszpańskie pomiary wysokościowe u podnóża schodów ratusza — puls historii łączy się z przesyconą solą bryzą, zakotwiczając gminę Alicante w jej prowincji i szerszej wspólnocie Walencji.

Od czasu, gdy pierwsi myśliwi-zbieracze przybyli z Europy Środkowej między 5000 a 3000 r. p.n.e., aby założyć obozowiska na zboczach góry Benacantil, ludzka wytrwałość ukształtowała tę ziemię; w połowie pierwszego tysiąclecia p.n.e. greccy i feniccy żeglarze wprowadzili żelazo, koło garncarskie i pisany alfabet do rodzimych plemion iberyjskich, kładąc podwaliny pod ufortyfikowaną osadę Akra Leuké („Biały Punkt”) wzniesioną przez Hamilcara Barcę w latach 230. p.n.e. Następnie Lucentum rozkwitło pod panowaniem rzymskim przez siedem stuleci, by w V wieku n.e. trafić w ręce Wizygotów za panowania Teudimera, a następnie w ósmym wieku paść bez większego oporu armiom arabskim, gdy powstała Medina Laqant (od arabskiego al-Laqant). Mauretańskie zwierzchnictwo przetrwało do rekonkwisty w 1247 r., kiedy Alfons X Kastylijski zdobył miasto; Zaledwie pół wieku później Jakub II Aragoński włączył Alicante do swojego królestwa, podnosząc je do rangi Vila Reial z reprezentacją w Corts Valencianes.

Przez całe późne średniowiecze port w Alicante rozkwitł w śródziemnomorskim porcie eksportującym ryż, wino, oliwę z oliwek, pomarańcze i wełnę, jednak wypędzenie Morysków na początku XVII wieku za Filipa III — z których wielu utrzymywało lokalne rolnictwo i rzemiosło — zubożyło region, katalizując spiralę spadkową, która trwała do XVIII wieku. Wojna o sukcesję hiszpańską pogłębiła to złe samopoczucie, skazując podupadające Alicante na zależność od szewstwa, uprawy cytrusów, sadów migdałowych i rybołówstwa. Mimo to przełom XX wieku przyniósł odnowę: handel neutralnej Hiszpanii rozrósł się podczas I wojny światowej, port się rozbudował, a gospodarka miasta została ożywiona przez eksport przeznaczony na kontynent w konflikcie.

Kampanie Rif z lat 20. XX wieku powołały do ​​życia znaczne kontyngenty alicantinos do Maroka, co wzmocniło lokalną wrażliwość na imperialne koleje losu Hiszpanii. Wkrótce nastąpił ferment polityczny, ponieważ zwycięstwa republikanów w wyborach miejskich zapowiadały abdykację Alfonsa XIII i proklamację Republiki 14 kwietnia 1931 r. — wydarzenie to obchodzono z zapałem na ulicach pod Benacantil. Następująca po tym wojna domowa (1936–1939) przyniosła spustoszenie w Alicante; nieustanne bombardowania włoskiej Aviazione Legionaria pochłonęły setki cywilnych istnień w Mercado w maju 1938 r., a 1 kwietnia 1939 r. siły frankistowskie w końcu zajęły ostatni bastion republikanów. W cieniu nalotów, nocny odpływ statku SS Stanbrook 28 marca 1939 r. stał się wyjątkowym aktem człowieczeństwa, ponieważ kapitan Archibald Dickson dowiózł tysiące uchodźców w bezpieczne miejsce.

Powojenne dekady przyniosły napływ pied-noirów — algierskich osadników pochodzenia hiszpańskiego — wzmacniających dialektykę Alicante między tożsamościami śródziemnomorskimi. Do 1954 roku przybyło ich aż 30 000, ożywiając kulturowe pokrewieństwa ukształtowane podczas francuskich rządów kolonialnych w Oranie; po uzyskaniu przez Algierię niepodległości w 1962 roku ta fala migracji nadal szybko rosła. Jednocześnie późne lata 50. i wczesne lata 60. zapoczątkowały metamorfozę miasta w nadmorski kurort: hotele i kompleksy apartamentowe wyrosły w Albufereta i Playa de San Juan, podczas gdy zamknięcie lotniska Rabasa i otwarcie lotniska El Al Altet połączyły Alicante bezpośrednio z czarterowymi lotami Europy Północnej. Restauracje, kawiarnie i miejsca rozrywki rozprzestrzeniły się, a turystyka zmieniła zarówno gospodarkę, jak i krajobraz miejski.

Wraz z upadkiem Franco w 1975 r. i objęciem przez Juana Carlosa I urzędu nad przejściem Hiszpanii do monarchii konstytucyjnej, Generalitat Valenciana uzyskała autonomię konstytucyjną, co sprzyjało regionalnemu zarządzaniu. Jednak lata 80. przyniosły upadek przemysłu, ponieważ port w Walencji odciągnął ruch handlowy, co skłoniło Zarząd Portu do przejścia na turystykę rejsową: do 2007 r. siedemdziesiąt dwa statki wycieczkowe stały się corocznymi gośćmi, wysiadając na ląd ponad 80 000 pasażerów i 30 000 członków załogi. Odnowione plany budowy strefy przemysłowej na odzyskanym terenie nadbrzeżnym wywołały jednak debatę obywatelską na temat zgodności z przepisami i wymogami środowiskowymi, podkreślając ciągłe napięcie między rozwojem a ochroną.

Geograficznie Alicante zajmuje płaski, suchy teren przecięty okresowymi ramblas, jego północno-wschodnie bagna l'Albufereta wyschły w 1928 r.; dwie eksklawy kontynentalne — Monnegre i Cabeçó d'Or (którego szczyt wznosi się na 1209 metrów) — oraz przybrzeżna wyspa Tabarca (osiem mil morskich na południe) rozciągają granice gmin poza przyległy brzeg. Niewielki zakres pływów morskich, obserwowany w punkcie zerowym ratusza, służy jako krajowy punkt odniesienia Hiszpanii do pomiarów altimetrycznych, kartograficzny dowód na centralne położenie Alicante na morzu.

Klimatycznie miasto znosi gorący półpustynny reżim (Köppen BSh): łagodne zimy i duszne lata przerywane skąpymi opadami deszczu — 284,5 mm rocznie, głównie we wrześniu i październiku — i ponad 3000 godzin słonecznych. Okazjonalne „zimne krople” uwalniają potoki przekraczające 100 mm w ciągu 24 godzin, powodując powodzie błyskawiczne, podczas gdy wysoka wilgotność powietrza latem nasila wskaźnik ciepła, czyniąc zarówno warunki dzienne, jak i nocne uciążliwymi.

Ożywienie gospodarcze nastąpiło w wyniku boomu turystycznego i budowlanego — którego przyspieszenie od lat 60. XX wieku skłoniło UE do zbadania wpływu na środowisko — oraz w wyniku obecności Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej, którego pracownicy przyczyniają się do silnego sektora usług publicznych. Uniwersytet w Alicante, położony w San Vicente del Raspeig tuż na północ od granic miasta, kształci ponad 25 000 studentów, podczas gdy od 2005 do 2012 r. Ciudad de la Luz było jednym z największych studiów filmowych w Europie, aż do zamknięcia za naruszenie prawa konkurencji.

Infrastruktura transportowa jest kompleksowa: lotnisko Alicante–El Altet należy do najbardziej ruchliwych w Hiszpanii, obsługując loty Iberia i Vueling do Madrytu i Barcelony, a także tanie linie lotnicze do Europy Zachodniej i Algierii. Szybkie pociągi AVE łączą Alicante z Madrytem przez Villenę i Cuencę, podczas gdy podmiejskie linie kolejowe Cercanías przeplatają się między przedmieściami a Murcią. Sieć tramwajów Alicante Metropolitan-Tram, zelektryfikowana do Benidormu i zasilana olejem napędowym do Denii, uzupełnia regularne rejsy promowe na Baleary i do Algierii, zapewniając zarówno dojazdy do pracy, jak i ruch turystyczny.

Główne zabytki Alicante łączą średniowieczne dziedzictwo z rytuałem obywatelskim. Zamek Santa Bárbara, na szczycie góry Benacantil na wysokości 166 metrów, odsłania warstwy fortyfikacji — IX-wieczne mury wieńczące Torreta powiększone w XVIII wieku — z widokiem na „punkt zerowy” poniżej. Promenada Explanada de España, z 6,5 milionami marmurowych tesserae falującymi w krętym wzorze, oprawia nabrzeże od portu do Gran Vía, kończąc się przy dziewiętnastowiecznym pomniku Bañulsa; pod kolumnadami obsadzonymi palmami mieszkańcy zbierają się co noc na paseo i sezonowe koncerty na miejskich piaskach. Alabastrowe fasady Barrio de la Santa Cruz, ozdobione flagami i donicami z kwiatami, wiodą wąskimi uliczkami w stronę bram zamku, podczas gdy parki L'Ereta i El Palmeral oferują piętrowe promenady, elementy wodne i panoramiczne punkty widokowe. Krótka podróż morska prowadzi do Tabarki, która kiedyś była przystanią korsarzy, a obecnie jest pozostałością wyspiarskiego spokoju.

Kościelne budowle i muzea świadczą o wielowarstwowej przeszłości Alicante i współczesnej kulturze sztuki. Bazylika Santa María (XIV–XVI w.) nakłada gotycką formalność na meczet mauretański, jej rokokowy ołtarz i barokowy portal pochodzą z XVIII w.; konkatedra San Nicolás z Bari (XV–XVIII w.) również zajmuje dawny meczet, przewodnicząc jako siedziba biskupa. Klasztor Santa Faz, pięć kilometrów za miastem, kryje czczoną relikwię w barokowych murach. Wieże obronne zdobią Huerta de Alicante, ich mury obronne z XV–XVIII w. chronią przed historycznymi najazdami korsarzy. Architektura cywilna rozkwita w Casa de La Asegurada (1685), najstarszym świeckim budynku w mieście, w którym obecnie mieści się Muzeum Sztuki Współczesnej; Barokowy Casa Consistorial (XVIII w.) i klasztor Canónigas de San Agustín (XVIII w.) flankują Pałac Gravina (1748–1808), w którym mieści się Muzeum Sztuk Pięknych. Zamek San Fernando stanowi kotwicę miejskiego parku na wzgórzu Tossal, podczas gdy Muzeum Archeologiczne w Alicante (MARQ) prezentuje 80 000 artefaktów obejmujących 100 000 lat, zdobywając tytuł Europejskiego Muzeum Roku w 2004 r. Muzeum Sztuk Pięknych Gravina wystawia obrazy i rzeźby z XVI do XIX wieku, a MACA (Muzeum Sztuki Współczesnej Asegurada) prezentuje mistrzów XX wieku, w tym Picassa, Miró i lokalnych luminarzy, takich jak Eusebio Sempere. Muzeum Kampusu Uniwersyteckiego (MUA) i Muzeum Wody (sąsiadujące ze Studniami Garrigósa) dodatkowo urozmaicają ofertę kulturalną miasta.

Miejsca występów podkreślają artystyczną witalność Alicante. Teatro Principal, zbudowany w połowie XIX wieku i odbudowany po zniszczeniach wojny secesyjnej, gości przedstawienia teatralne, taneczne i muzyczne, podczas gdy Auditori de la Diputación de Alicante, zaprojektowany przez rodzimego architekta Juana Antonio Garcíę Solerę, wystawia koncerty muzyki klasycznej.

Festiwale wypełniają kalendarz: parady Objawienia Pańskiego 6 stycznia, procesje karnawałowe przed Wielkim Postem, uroczyste bractwa Semana Santa, pielgrzymka Santa Faz wiosną i ogniska św. Jana podczas każdego przesilenia rozpalają miejskie fajerwerki i nocne konkursy fajerwerków na Playa del Postiguet. Widowiska Maurów i Chrześcijan ożywiają dzielnice od Altozano do San Blas w środku lata, podczas gdy lipcowy Gay Pride i dwumiesięczny letni program muzyki, teatru i tańca na Paseo del Puerto zaspokajają potrzeby mieszkańców, turystów i licznej populacji studentów. Widzowie wybierają między Kinépolis Plaza Mar 2 a Yelmo Cines w Puerto de Alicante, gdzie odbywają się projekcje wielojęzyczne.

Plaże urozmaicają nadmorski urok Alicante: centralna Playa del Postiguet, oświetlona sodowym światłem, wabi wieczornymi promenadami; rozległa siedmiokilometrowa Playa de San Juan, dostępna tramwajem i autobusem, należy do najlepszych w Hiszpanii; Playa del Saladar i Platja dels Arenals del Sol na południu oferują spokojniejsze schronienia pośród wydm i linii brzegowej. W każdym kwartale — czy to wspinając się po starożytnych schodach zamku, spacerując marmurową promenadą, czy też oglądając odległą Tabarcę — miasto ukazuje się jako miejsce, w którym zbiegają się śródziemnomorskie światło, wielowarstwowe historie i współczesne energie, tworząc trwały dowód ludzkiej odporności i syntezy kulturowej.