Mauritanië

Mauritanië beslaat 1.030.700 vierkante kilometer en vormt een overgangszone tussen de Atlantische Oceaan, de Maghreb en de westelijke Sahel. Het land grenst aan de Westelijke Sahara, Algerije, Mali en Senegal en heeft een Atlantische kust van ongeveer 750 kilometer. Meer dan vier vijfde van het grondgebied bestaat uit Sahara, met zandduinen, grindvlaktes en geïsoleerde plateaus. In het noorden liggen de ijzerertsgebieden rond Zouérat en de berg Kediet ej Jill, met ongeveer 915 meter het hoogste punt. De Adrar- en Tagantplateaus vormen steile randen rond oases en oude karavaansteden als Chinguetti, Ouadane, Tichitt en Oualata. In het zuiden markeert de Senegalrivier de grens en ondersteunt hij irrigatie, veeteelt en de dichtste landelijke bewoning. Nouakchott ligt laag aan de kust op duin- en zoutvlakten, terwijl Nouadhibou op het schiereiland Ras Nouadhibou een natuurlijke haven heeft.

Het klimaat is overwegend heet en droog, maar de Atlantische kust wordt gekoeld door de Canarische stroom en noordelijke winden. Nouadhibou heeft daardoor lagere zomertemperaturen en veel mist, terwijl het binnenland in mei en juni geregeld boven 45 graden uitkomt. De zuidelijke Sahelzone ontvangt tussen juli en september de meeste regen; in het noorden kan de jaarlijkse neerslag vrijwel nul zijn. Regen valt vaak onregelmatig en in korte, hevige buien, waardoor droge rivierbeddingen plotseling overstromen. Langdurige droogte sinds de jaren zeventig versnelde verstedelijking en verminderde de betrouwbaarheid van traditionele weidegronden. Tegelijk bedreigen zeespiegelstijging, duinverplaatsing en kusterosie laaggelegen delen van Nouakchott. De hoofdstad wordt beschermd door kwetsbare duingordels en afwateringswerken, maar snelle bouw en zandwinning hebben natuurlijke barrières verzwakt. Klimaatbeleid draait daarom om waterzekerheid, veerkrachtige veeteelt, kustbescherming en zonne- en windenergie.

Aan de kust ligt het Nationaal Park Banc d’Arguin, een uitgestrekt systeem van ondiepten, eilanden, zeegrasvelden en slikken dat miljoenen trekvogels ondersteunt. Traditionele Imraguen-vissers gebruiken er kleinschalige methoden die nauw verbonden zijn met seizoenen en getijden. In het uiterste zuiden beschermt Diawling wetlands van de Senegalrivierdelta, waar herstel van waterstromen na de bouw van dammen visserij en vogelhabitat verbeterde. Verder landinwaarts bestaat vegetatie vooral uit acacia, gras en struiken, met dichtere begroeiing langs waterlopen en in oases. Formeel bos beslaat slechts een zeer klein deel van het land. Landgebruik is daarom vooral pastoralisme, regenafhankelijke graanteelt in het zuiden, geïrrigeerde rijstbouw in de riviervallei en dadelteelt in oases. Overbegrazing, houtwinning en verschuivende duinen verminderen lokaal de draagkracht, maar nomadische mobiliteit blijft juist een rationele aanpassing aan onvoorspelbare regen en verspreide waterpunten.

De vroegste geschiedenis van het gebied werd gevormd door Saharaanse herders, Berberse Sanhajaconfederaties en handelsroutes tussen de Nigerbocht en Noord-Afrika. Het middeleeuwse rijk Ghana beheerste delen van het zuidoosten en profiteerde van goud- en zoutstromen. Vanaf de elfde eeuw kwam de Almoravidische beweging voort uit Sanhajagroepen in de westelijke Sahara en breidde zij haar invloed uit tot Marokko en al-Andalus. In latere eeuwen trokken Arabische Banu Hassan-groepen het gebied binnen. Hun machtsstrijd en vermenging met Berberse gemeenschappen droegen bij aan de verspreiding van Hassaniya-Arabisch en aan sociale hiërarchieën die religieuze geleerden, krijgers, ambachtsgroepen en tot slaaf gemaakte gemeenschappen onderscheidden. De emiraatstructuren van Trarza, Brakna, Tagant en Adrar beheersten delen van het gebied, terwijl de Senegalrivier een zone van landbouw, handel en conflict bleef.

Frankrijk breidde vanaf het begin van de twintigste eeuw zijn militaire en administratieve controle uit vanuit Senegal. Mauritanië werd in 1920 een afzonderlijke kolonie binnen Frans-West-Afrika, maar koloniale aanwezigheid bleef buiten enkele posten en handelsroutes beperkt. De moderne grenzen verbonden zeer uiteenlopende woestijn- en riviergemeenschappen. Het land werd op 28 november 1960 onafhankelijk onder Moktar Ould Daddah. Zijn regering bouwde Nouakchott uit tot hoofdstad, nationaliseerde de mijnbouw en raakte betrokken bij de oorlog om de Westelijke Sahara. Een staatsgreep in 1978 beëindigde zijn bewind en werd gevolgd door een reeks militaire regeringen. Spanningen tussen Arabischsprekende en zwarte Afrikaanse gemeenschappen escaleerden in 1989 langs de Senegalrivier tot geweld en wederzijdse uitzettingen. Sinds de jaren 2000 wisselden verkiezingen en coups elkaar af; de staatsgreep van 2008 werd gevolgd door een nieuwe constitutionele orde. De vreedzame machtswisseling van 2019 en de verkiezingen van 2024 brachten meer institutionele continuïteit, al blijven mensenrechten en erfenissen van slavernij omstreden.

De economie steunt op ijzererts, goud, koper, visserij, veeteelt en steeds meer aardgas. De staatsmijnonderneming SNIM exploiteert grote ertsmijnen rond Zouérat en vervoert het product per spoor naar Nouadhibou. Goud uit Tasiast en koper uit Akjoujt versterken de export, maar maken overheidsinkomsten gevoelig voor grondstofprijzen. De Atlantische visgronden behoren tot de productiefste ter wereld; buitenlandse visakkoorden en industriële vlootactiviteiten leveren valuta op, terwijl overbevissing en beperkte lokale verwerking zorgen baren. Het offshoreproject Greater Tortue Ahmeyim, dat Mauritanië met Senegal deelt, begon in 2025 vloeibaar aardgas te produceren en vergroot de energievooruitzichten. De economische groei vertraagde volgens de Wereldbank van 6,3 procent in 2024 naar ongeveer 4,2 procent in 2025. Werkloosheid, informele arbeid en ongelijke toegang tot onderwijs en kapitaal blijven echter hoog, vooral onder jongeren en in afgelegen regio’s.

De volkstelling van 2023 registreerde 4.927.532 inwoners; internationale ramingen plaatsten de bevolking in 2024 iets boven 5,1 miljoen. Mauritanië is verdeeld in vijftien wilaya’s, waaronder de drie hoofdstedelijke regio’s van Nouakchott, die verder zijn opgedeeld in moughataa’s en gemeenten. Meer dan de helft van de bevolking woont stedelijk, een scherpe verandering ten opzichte van de overwegend nomadische samenleving van het midden van de twintigste eeuw. Nouakchott huisvest ongeveer een kwart of meer van alle inwoners en concentreert bestuur, universiteiten, banken en detailhandel. Nouadhibou is het mijnbouw- en visserijcentrum; Rosso, Kaédi, Kiffa en Néma bedienen de rivierzone en het binnenland. De zuidelijke riviervallei is dichtbevolkter dan de Sahara, terwijl mijnsteden en oases geïsoleerde concentraties vormen. Vluchtelingen uit Mali en migratieroutes naar Noord-Afrika en Europa vergroten de demografische en bestuurlijke druk in grensgebieden.

Arabisch is de officiële taal en Hassaniya de meest gebruikte spreektaal onder veel bevolkingsgroepen. Pulaar, Soninke en Wolof hebben de status van nationale talen en worden vooral in het zuiden gesproken. Frans blijft belangrijk in hoger onderwijs, techniek, handel en delen van het bestuur. De samenleving omvat Moorse gemeenschappen met zowel Bidhan- als Haratinachtergronden, naast Fulbe, Soninke, Wolof en andere groepen. Sociale verhoudingen zijn beïnvloed door afstamming, vroegere slavernij en regionale specialisatie; wettelijke afschaffing heeft niet alle vormen van afhankelijkheid en discriminatie beëindigd. Islam is staatsgodsdienst en vrijwel de gehele bevolking is soennitisch, meestal van de Malikitische rechtsschool. Manuscriptbibliotheken in Chinguetti en andere ksour bewaren religieuze, juridische en wetenschappelijke teksten. Muzikale tradities van iggawen gebruiken onder meer de tidinit en ardin en verbinden poëzie, genealogie en politieke commentaar met hedendaagse populaire vormen.

Infrastructuur wordt bepaald door enorme afstanden en lage bevolkingsdichtheid. De hoofdwegen verbinden Nouakchott met Nouadhibou, Rosso, Atar, Kiffa, Néma en de grens met Mali, maar veel secundaire routes zijn onverhard en kunnen na regen beschadigd raken of door zand worden bedekt. De ongeveer 700 kilometer lange ertsspoorlijn tussen Zouérat en Nouadhibou is een van de zwaarst beladen industriële lijnen ter wereld en vervoert ook passagiers in eenvoudige omstandigheden. De havens van Nouadhibou en Nouakchott behandelen ertsen, vis, brandstof, containers en bulkgoederen; de uitbreiding van de autonome haven van Nouakchott vermindert de afhankelijkheid van buitenlandse overslag. De internationale luchthaven Oumtounsy bedient de hoofdstad, terwijl regionale luchthavens afgelegen centra verbinden. Elektriciteit is in steden sterk uitgebreid en projecten voor zon, wind en gas kunnen het netwerk stabiliseren, maar dorpen blijven vaak afhankelijk van kleine systemen, generatoren en kostbaar transport.

Mauritanië is lid van de Verenigde Naties, de Afrikaanse Unie, de Arabische Liga, de Organisatie voor Islamitische Samenwerking en de Arabische Maghreb-Unie. Het onderhoudt tegelijk nauwe banden met West-Afrikaanse markten, Europa, de Golfstaten en China. Zijn diplomatieke betekenis is gegroeid doordat het relatief stabiel bleef naast conflictgebieden in Mali en de westelijke Sahara. Gas, groene waterstofplannen, ijzererts en visserij kunnen nieuwe inkomsten en infrastructuur opleveren, maar vergroten ook de noodzaak van transparant beheer en lokale arbeidsvorming. De belangrijkste structurele opgaven zijn water, onderwijs, inclusie, stedelijke planning en het omzetten van grondstoffeninkomsten in brede productiviteit. Mauritanië’s toekomstige positie zal afhangen van de vraag of het zijn rol als verbinding tussen Maghreb, Sahel en Atlantische Oceaan kan verdiepen zonder de sociale en ecologische verschillen tussen kust, woestijn en riviervallei verder te vergroten.