Tajemnicza Wieża Wiatrów w Atenach

Wyłaniająca się z cienia czasu, wspaniała Wieża Wiatrów jest cudem starożytności, wykonanym z błyszczącego marmuru Pentelic. Ukryty między artystyczną enklawą Plaka a ruchliwą dzielnicą Monastiraki, ten tajemniczy zabytek zdobi obecnie rzymską Agorę po dwóch wiekach żmudnej naprawy przez Ateńskie Towarzystwo Archeologiczne.

Daleka od prostej wieży zegarowej, Wieża Wiatrów to połączenie architektonicznej gracji i naukowej pomysłowości. Łączy w sobie funkcje zegara słonecznego, zegara wodnego i chorągiewki, więc niektórzy nazywają ją nawet planetarium. Jej skomplikowany mechanizm miał monitorować niebiański balet Słońca, Księżyca i pięciu planet widzianych gołym okiem.

Ten naukowy cud narodził się w drugiej połowie I wieku p.n.e.; najwcześniejsze znane pisemne odniesienie pochodzi z 37 r. p.n.e. z pism rzymskiego uczonego Marka Terencjusza Warrona. Klasyczna książka „Dziesięć ksiąg o architekturze” znanego rzymskiego pisarza i inżyniera wojskowego Witruwiusza, który służył pod Juliuszem Cezarem i Oktawianem Augustem, jeszcze bardziej podkreśla subtelności Wieży. Zaprojektowana przez wybitnego starożytnego greckiego astronoma Andronika z Cyrus, ta ośmiokątna budowla jest dowodem jego mistrzostwa w doryckich i korynckich formach architektonicznych.

Osiągając wysokość 12,3 metra, ten trójpoziomowy cud ma każdą z ośmiokątnych ścian o rozpiętości 3,2 metra. Osiem greckich bóstw wiatru — Boreasz, Cecjasz, Eurus, Apeliotes, Notus, Lips, Zefir i Scirocco — starannie stworzonych w formie płaskorzeźby, zdobi ich szczyt. Pod tymi niebiańskimi przywódcami znajdują się zegary słoneczne; wewnątrz wieży kiedyś mieścił się zegar wodny, którego skomplikowany mechanizm napędzany był siłą życiową Akropolu.

Wieża Wiatrów widziała, jak pływy czasu zmieniają swój cel, gdy historia przypływa i odpływa. Wcześni chrześcijanie używali jej jako baptysterium; w średniowieczu mówiono, że była więzieniem Sokratesa. Turecki gość Evliya Çelebi zasugerował nawet, że przechowywane są tam szczątki króla Filipa Macedońskiego. W późniejszych latach była chwilowo używana jako tekke dla Zakonu Mevlevi, sekty sufickich derwiszów założonej przez perskiego poetę i filozofa Rumiego. Gdy Ateny zostały uwolnione spod kontroli Imperium Osmańskiego, archeolodzy przejęli odpowiedzialność za wieżę.

Oprócz przetrwania czasu, Wieża Wiatrów była źródłem inspiracji dla kolejnych projektów architektonicznych. Wpływy są widoczne w Obserwatorium Oksfordzkim, wieżach w Livorno i Sewastopolu oraz mauzoleum Panagisa Vagliano, współzałożyciela Narodowej Biblioteki Grecji, znajdującego się na londyńskim cmentarzu West Norwood.