Huyền thoại xây dựng “VỊ THẾ TRƯỜNG THÀNH”

Trải dài từ bờ biển Bột Hải đến bãi cát Gobi, Vạn Lý Trường Thành của Trung Quốc kéo dài hơn hai mươi nghìn km như một chuỗi các công sự liên kết chứ không phải là một công trình kiến ​​trúc đơn lẻ, đồng nhất. Những người xây dựng đầu tiên đã dựng lên các bờ kè bằng đất nện và hàng rào gỗ vào đầu thế kỷ thứ bảy trước Công nguyên. Những người cai trị các quốc gia Chiến Quốc—trong số đó có Tần, Ngụy và Yên—đã thiết lập các tuyến phòng thủ biên giới mà sau này hoàng đế đầu tiên, Tần Thủy Hoàng, sẽ ra lệnh kết nối thành một rào cản thống nhất hơn. Nhiều thế kỷ đã trôi qua trước khi các triều đại kế tiếp tinh chỉnh hình dạng của Bức tường, nhưng có hai thời đại nổi bật. Nhà Tần thiết lập nguyên tắc về một đường thống nhất; nhà Minh áp dụng các kỹ thuật xây gạch và đá cắt, mở rộng các bức tường thành và đào sâu nền móng để đáp ứng nhu cầu quân sự đang thay đổi.

Lao động chảy từ các nhà tù, đồn trú và làng mạc. Nông dân đổi mùa gặt để lấy lao động cưỡng bức dưới sự giám sát của lính canh. Các trại lính mọc lên dọc theo đỉnh núi, thung lũng sông và cao nguyên khô cằn. Những người thợ lò ở Sơn Tây nung hàng triệu viên gạch trong khi binh lính nén đất trong các hầm lò và pháo đài. Các học giả ước tính rằng các đội quân luân phiên nhau qua các công trường xây dựng trong nhiều tháng liền. Sự kiệt sức, phơi nắng và thiếu thốn lương thực đã cướp đi sinh mạng không được ghi chép lại. Du hành qua một số khu vực nhất định vẫn thấy những ngôi mộ và gò đá tạm bợ được đánh dấu bằng những dòng chữ khắc đã phai màu, nhắc nhở về cái giá phải trả của con người đối với Bức tường.

Ban đầu được thiết kế để dẫn dắt những kẻ đột kích cưỡi ngựa vào những lối đi hẹp, Bức tường dựa vào các tháp tín hiệu cách nhau theo khoảng cách. Khói vào ban ngày và lửa vào ban đêm truyền tín hiệu qua các rặng núi. Vào thời nhà Hán, các đồn trú kiêm luôn cả trạm hải quan. Các thương gia chở lụa, gia vị hoặc kim loại đi qua bên dưới các khe hở mũi tên, nộp thuế cung cấp cho các đồn trú biên giới. Theo luật lệ của nhà Minh, các kỹ sư đã thích nghi với thuốc súng. Họ cắt lỗ châu mai để lắp đại bác, gia cố cổng bằng các tấm sắt và chèn các giá đỡ bằng gỗ để lắp máy bắn đá. Tuy nhiên, chiến thuật kỵ binh và vũ khí phát triển cuối cùng đã khiến các phòng thủ tĩnh trở nên kém quyết đoán hơn, và vào năm 1644, lực lượng Mãn Châu đã leo lên các khu vực yếu gần đèo Sơn Hải.

Ngoài đá và vữa, Bức tường còn có được sự cộng hưởng thông qua truyền thống dân gian. Dân làng truyền lại những câu chuyện về sự can thiệp của tâm linh: nước mắt của một góa phụ đã ngăn chặn việc xây dựng công trình cho đến khi tiếng than khóc của bà chạm đến thiên đàng; nghi lễ nửa đêm của một nhà sư cầu xin các linh hồn trái đất để gia cố một sườn núi đang sụp đổ; những bóng ma bồn chồn của những người lao động được cho là tuần tra các bức tường thành bằng ánh đuốc. Những câu chuyện này chỉ ra mục đích vượt ra ngoài các sắc lệnh của hoàng đế và kết hợp những viên đá của Bức tường với lòng sùng kính của con người. Một cậu bé ở Liêu Ninh mang nước trong cái nóng thiêu đốt trở thành, trong bài hát, người anh hùng thầm lặng có lòng tốt đã cứu một nền móng khỏi bị sụp đổ. Ở Cam Túc, lễ vật dâng lên các vị thần núi ở các đèo núi vẫn tồn tại, xuất phát từ niềm tin rằng thiện chí đảm bảo rằng những viên đá của Bức tường chống lại sự nứt vỡ của băng giá.

Khi áp lực biên giới thay đổi, việc bảo trì bị gián đoạn và nhiều phân đoạn bị đổ nát. Người dân địa phương đã lục lọi gạch để xây nhà và lăng mộ. Những du khách phương Tây và giới trí thức Trung Quốc vào thế kỷ 19 bắt đầu phác họa các tòa tháp và ghi chép các dòng chữ, bảo tồn các chi tiết mà thời tiết theo mùa và nạn phá hoại đe dọa xóa sổ. Các bức tranh xuất hiện mô tả những bức tường uốn lượn dưới bầu trời mùa thu, và các nhà tự nhiên học đã lập danh mục các loài thực vật bò qua các lỗ châu mai nứt nẻ. Bức tường đã phát triển từ một công trình phòng thủ thành một đối tượng nghiên cứu và ngưỡng mộ.

Vào cuối thế kỷ XX, các khu vực gần Bắc Kinh—Badaling, Mutianyu và Jinshanling—đã được trùng tu cẩn thận. Các lối đi được lắp lan can; các tấm bảng giải thích giải thích các giai đoạn triều đại. Những đoạn đường đó hiện đón hàng triệu du khách mỗi năm. Phía sau các địa điểm được phục hồi là những công trình đất yên tĩnh hơn, được che phủ bởi cỏ dại và cây mâm xôi, nơi người ta có thể cảm nhận được sự cô đơn lần đầu tiên chào đón một người lao động bị bắt đi lính trước bình minh. Những người kể chuyện trong các hội trường làng kể lại những truyền thuyết bên cạnh những tòa tháp đổ nát, và các lễ hội khu vực tái hiện những câu hát xây gạch mà công nhân từng hát.

Ngày nay, Vạn Lý Trường Thành không chỉ là một di tích của chiến lược quân sự. Nó tồn tại như một biểu tượng văn hóa, được in trên tiền tệ, được giảng dạy trong các lớp học và được đan xen vào bản sắc dân tộc. Những nỗ lực bảo tồn chính thức hiện nay bao gồm cả những thứ hữu hình và vô hình: những người trông coi đá sửa chữa những phần bị hư hỏng ngay cả khi những người lớn tuổi kể lại những câu chuyện được truyền qua nhiều thế hệ. Trong mỗi viên gạch phong hóa và đất nện, người ta tìm thấy dấu ấn của tham vọng triều đại, sự hy sinh tập thể và động lực của con người để gán ý nghĩa thông qua câu chuyện.