Aix-les-Bains

Aix-les-Bains prezentuje się na pierwszy rzut oka jako spokojne połączenie wody, kamienia i ludzkiego wysiłku, gdzie bladoniebieski obszar największego naturalnego jeziora Francji spotyka się z celową geometrią miasta, które rozrosło się w tandemie z obietnicą swoich źródeł termalnych. Od samego początku zwiedzający postrzegają, że ta gmina Sabaudii jest zdefiniowana przez swoją podwójną tożsamość: kiedyś jeden z najbardziej znanych kurortów uzdrowiskowych Europy, a teraz zróżnicowane centrum przemysłu, kultury i rekreacji na świeżym powietrzu. Położone między łagodnymi wałami masywu Bauges na wschodzie i spokojnymi brzegami jeziora Bourget na zachodzie, Aix-les-Bains rozwija się wzdłuż osi północ-południe, jego górne miasto położone jest na wysokości około 320 metrów nad poziomem morza, a jego dolna ćwiartka opada do uregulowanej 224-metrowej linii wodnej jeziora. Ze stałą populacją liczącą nieco ponad 32 000 osób (dane z 2022 r.) i roczną liczbą odwiedzających zbliżającą się do 200 000 osób, miasto łączy w sobie dziedzictwo Belle Époque, miejsca wypoczynku europejskiej arystokracji, z wymogami współczesnej turystyki, przemysłu i lokalnego życia.

Początki gminy sięgają czasów rzymskich, kiedy osada — znana po prostu jako Aquae — po raz pierwszy wykorzystała swoje źródła termalne. Inskrypcje odzyskane z Muzeum Archeologicznego przypominają o starożytnym dobrodziejstwie cesarza Gracjana, którego nieszczęsna podróż zakończyła się w pobliskim Lyonie w 383 r. Przez stulecia średniowieczne zapisy odnosiły się do Aquae Gratianæ lub nawet Aquae grationapolis, jednak dopiero w 1792 r., w korespondencji rekonwalescencji francuskiego żołnierza, „Aix-les-Bains” weszło do oficjalnego użytku. Formalna nazwa miasta, dodana do jego stacji kolejowej w 1954 r. jako Aix-les-Bains-le Revard, przywołuje zarówno jego wody, jak i płaskowyż powyżej, co jest ukłonem w stronę strategicznej decyzji wczesnych budowniczych, aby uniknąć powodzi, które kiedyś nękały nabrzeże jeziora — później ujarzmione przez tamę Compagnie Nationale du Rhône.

W połowie XIX wieku Aix-les-Bains stało się wiodącym europejskim uzdrowiskiem, a jego wspaniałe hotele i zakłady termalne przyciągały bogatych i utytułowanych z całego kontynentu. Casino Grand-Cercle, otwarte przez króla Wiktora Emanuela II w 1850 roku, odzwierciedla tę epokę: jego bogaty mozaikowy sufit, wykonany z 3,5 miliona szklanych kostek na złotym podłożu, nadal góruje nad pokojami gier i teatrem na 900 miejsc, dobudowanym w 1899 roku. Wzdłuż tych samych bulwarów architekci tacy jak Jules Pin Sr. i Antoine Gouy przyczynili się do powstania wystawnych hôtels particuliers, z których wiele — jak Splendide, Bernascon i Royal — zachowało swoje fasady i sklepione wejścia, nawet gdy zostały podzielone na nowoczesne apartamenty. Astoria, jedyny obiekt, który przetrwał modę na wielkie hotele, nadal wita gości w swoim pierwotnym splendorze Belle Époque.

Geografia miasta pozostaje nierozerwalnie związana z jego jeziornym sąsiadem. Lac du Bourget rozciąga się na północ i zachód, jego 18-kilometrowa długość zasilana jest głównie przez Leysse z południa oraz przez rzeki Tillet i Sierroz spływające ze zboczy powyżej Aix. Jego dział wodny obejmuje około 560 kilometrów kwadratowych, ale wzdłuż Tresserve i Bourdeau brzeg jest gęsto zabudowany: wejście w stylu art déco z 1936 roku ustępuje miejsca esplanadzie, która oferuje panoramiczne widoki na Dent du Chat i siedlisko łabędzi niemych, czapli siwych, mew śmieszek i kurek wodnych. Otoczony marinami Grand Port i Petit Port, port w Aix szczyci się największą flotą słodkowodną we Francji, z 1500 miejscami cumowniczymi zarezerwowanymi na podstawie przydziałów sezonowych lub rocznych. Każdego lipca Festiwal Żeglarstwa przyciąga klasyczne jednostki i profesjonalistów na pokazy i wystawy targowe.

Ponad miastem zbocza wznoszą się w kierunku Tour de l'Angle Est, szczytu o wysokości 1562 metrów, z którego rozciąga się widok na miasto i jezioro. Na zachodzie grzbiet leży bliżej brzegu, a jego niższe szczyty oferują szlaki piesze i rowerowe, które przecinają 116 hektarów lasu Corsuet. W granicach gminy znajduje się około dziewięciu sąsiednich gmin — Brison-Saint-Innocent, Grésy-sur-Aix, Mouxy, Viviers-du-Lac i inne — podczas gdy samo jezioro wyznacza granice dzielone przez pięć kolejnych gmin. Terytorium gminy o powierzchni 12,62 kilometrów kwadratowych jest rozległe według standardów Sabaudii, a morfologia miejska odzwierciedla zarówno potrzebę zachowania pasów zieleni, jak i presję kolejnych ekspansji, które coraz ściślej połączyły Aix z Chambéry na południu. W odpowiedzi stowarzyszenie Métropole Savoie nadzoruje obecnie spójny plan przestrzenny dla Combe de Savoie i dorzecza Lac du Bourget, dążąc do harmonii między tymi dwoma historycznymi miastami.

Klimat w Aix-les-Bains jest klasyfikowany jako oceaniczny z wyraźnym wpływem kontynentalnym, co jest konsekwencją jego położenia w głębi lądu i pierścienia gór rozciągającego się od Jury do masywu Bornes. Lata są umiarkowane, zimy okazjonalnie śnieżne, a wiosna i jesień wyróżniają się wystawami kwiatowymi — świadectwem ogrodniczego kunsztu miasta. Od 1981 roku Aix-les-Bains jest wyróżniane nagrodą „czterech kwiatów” w krajowym Concours des villes et villages fleuris, a w 2012 roku uzyskało wyróżnienie Golden Flower. Miejskie centrum ogrodnicze, zajmujące powierzchnię około 2500 metrów kwadratowych, produkuje rocznie około 300 000 roślin; w samym 2008 roku dostarczyło 95 000 okazów w 103 gatunkach do donic, rabat i obrzeży miasta. W Parc Floral des Thermes, gdzie rosną stare i rzadkie drzewa, odbywają się koncerty plenerowe w amfiteatrze na 3000 miejsc, natomiast Ogród Japoński na Avenue Charles de Gaulle charakteryzuje się kontemplacyjną architekturą opartą na znakach kanji.

Połączenia transportowe odzwierciedlają zarówno dziedzictwo, jak i innowację. Aix-les-Bains witało podróżnych koleją już w połowie XIX wieku za czasów książąt Sabaudii, a jego stacja pozostaje multimodalnym węzłem komunikacyjnym obsługiwanym przez usługi TGV, które umieszczają Paryż w odległości trzech godzin od miasta. Autostrada A41 przecina wschodnie obrzeża, a skrzyżowania 13 i 14 zapewniają bezpośrednie połączenia do Annecy, Lyonu i dalej do Genewy przez A40. Drogi drugorzędne — RD 991 i D 1201 — przecinają dolne miasto, podczas gdy lokalne usługi autobusowe, obsługiwane pod marką Ondea przez Keolis, łączą centrum z dzielnicami peryferyjnymi i sąsiednimi wioskami. Dwa parkingi obsługują śródmieście, chociaż korki utrzymują się w godzinach szczytu latem, szczególnie wzdłuż Boulevard President Wilson i Rue de Genève. Położone w pobliskiej miejscowości Voglans lotnisko Chambéry-Savoie łączy Aix-les-Bains z europejskimi miastami w Wielkiej Brytanii, Skandynawii i Paryżem-Orly. Jego zimowy rozkład lotów jest urozmaicony dzięki ruchowi związanemu ze sportami zimowymi.

Ekonomicznie Aix-les-Bains zdywersyfikowało się poza swoją malejącą klientelę termalną. Podczas gdy dwa główne zakłady — Narodowe Łaźnie Chevalley i Łaźnie Marlioz — nie dominują już w lokalnym handlu, miasto wykorzystuje swoją etykietę stacji żeglarskiej (przyznawaną od 2000 r.) i status kurortu turystycznego (2013 r.) do utrzymania liczby odwiedzających. Działalność przemysłowa współistnieje w tkance miejskiej: General Electric i ABB Cellier prowadzą działalność obok produkcji mikrosamochodów Aixam i siedziby producenta wyrobów skórzanych Léon Grosse. Średni dochód gospodarstwa domowego, wynoszący około 15 606 euro rocznie, maskuje znaczną dysproporcję ekonomiczną; około 66,8 procent gospodarstw domowych podlegało opodatkowaniu w 2005 r., a lokalna baza podatkowa od majątku pozostaje skromna w porównaniu ze średnią krajową.

Dziedzictwo architektoniczne Aix-les-Bains jest wyjątkowo bogate. Siedemnaście budowli jest formalnie wpisanych na listę zabytków, a ponad 900 znajduje się w Generalnym Inwentarzu Dziedzictwa Kulturowego. Łuk Campanus, 9-metrowy rzymski łuk grobowy zmontowany bez zaprawy, strzeże wejścia do Łaźni Narodowych z belkowaniem, fryzem i wnękami, które kiedyś były przeznaczone na popiersia rodzinne. W pobliżu znajdują się same starożytne łaźnie — flankowane przez caldarium, tepidarium i frigidarium, wszystkie wyłożone marmurem — oraz Świątynia Diany, jedna z zaledwie trzech w pełni zachowanych świątyń galijsko-rzymskich we Francji, obecnie przekształcona w Muzeum Lapidarium. Ratusz mieści się w dawnym zamku z XV wieku należącym do markiza Aix, którego portal jest pozostałością feudalnej świetności.

Architektura sakralna obejmuje kościół Matki Boskiej z Wód (Notre-Dame-des-Eaux), którego kopuła zwieńczona zieloną miedzią i 55-metrowa wieża przebijają linię horyzontu. Zaprojektowany w stylu bizantyjskim z romańskimi sklepieniami kolebkowymi, kościół mieści XVII-wieczną Drogę Krzyżową z hiszpańskich kampanii Napoleona i włoskie panele Apostołów, świadectwa przepływu sztuki i pobożności, które przemierzały Europę. Kultura świecka kwitnie w Muzeum Faure, zainstalowanym w willi z 1902 roku, gdzie znajduje się druga co do wielkości we Francji kolekcja rzeźb Rodina i godny uwagi zbiór płócien impresjonistycznych i postimpresjonistycznych — Corota, Cézanne'a, Pissarra, Degasa i innych.

Życie kulturalne obejmuje występy i kino. Théâtre du Casino, audytorium w stylu włoskim z 900 miejscami, organizuje koncerty i serwuje produkcje filmowe w swoim autentycznym wystroju. Po drugiej stronie miasta, Théâtre de Verdure w Parc Floral des Thermes organizuje koncerty plenerowe i spotkania społeczności. Centrum kongresowe mieści wystawy, kongresy i komedie na żywo, podczas gdy trzy kina — Victoria, Rex i multipleks Toiles du Lac — oferują mieszankę kina głównego nurtu i kina artystycznego. Nouveau Casino, skromniejsze niż jego odpowiednik w Grand-Cercle, oferuje gry ze stołami i do 45 automatami do gry.

Gastronomia w Aix-les-Bains odzwierciedla terroir Sabaudii. Mleko z alpejskich pastwisk daje Reblochon do tartiflette, Beaufort do fondue i Tomme de Savoie do lokalnych sałatek; crozets, péla i polenta świadczą o pomysłowości chłopów, którzy stali się smakoszami. Gatunki słodkowodne — pstrąg, palia i sielawa — pojawiają się obok leśnych skarbów, takich jak borowiki; winnice wokół Saint-Innocent i Saint-Baldoph pielęgnują białe winogrona niezbędne do regionalnych specjałów. Na deser bugnes, confiture de lait i tarty z jagodami przywodzą na myśl zarówno wiejską tradycję, jak i słodycz letnich targów.

Roczne wydarzenia stanowią podstawę kalendarza Aix-les-Bains. Musilac, festiwal pop-rockowy odbywający się każdego lipca, zamienia nadbrzeżną esplanadę w scenę dla dziesiątek tysięcy osób. Navig'Aix, spotkanie żeglarskie, ożywia port regatami i pokazami na brzegu. Tańce herbaciane, wodne balet Aquascénies i inne rytuały kontynuują odwieczne skojarzenia miasta z wodą i rozrywką. Towarzystwa naukowe — Société du Patrimoine de Savoie, Société d'Art et d'Histoire d'Aix-les-Bains i jego Région oraz Lakeside Archaeology Centre — spotykają się co tydzień, aby zgłębiać historię regionu, archeologię i ochronę dziedzictwa, zapewniając, że lokalna tożsamość pozostaje tak samo ważna, jak zasilane źródłami głębiny jeziora.

W obecnej formie Aix-les-Bains nosi ślady rzymskich osadników, wspaniałości Belle Époque i XX-wiecznej reinwencji. Pozostaje, jak głosiły stare przewodniki turystyczne, „Riwierą Alp”, określeniem, które sugeruje połączenie górskiego powietrza i śródziemnomorskiego temperamentu. Miasto dalekie od statycznego eksponatu muzealnego, równoważy zróżnicowanie gospodarcze z opieką kulturalną, jego promenady są otoczone zielonymi parkami, a bulodrome położone pośród klombów. Cichy szum przemysłu, plusk wody o mola w stylu art déco i brawa rozbrzmiewające z teatrów na świeżym powietrzu łączą się w wyjątkową partyturę, która odzwierciedla zarówno bogatą przeszłość miasta, jak i jego ciągłą zdolność do adaptacji, przyjmowania i przetrwania.