De Literaire Boulevard, gelegen aan de historische Boulevardring, is een speciaal aangelegde literaire route van 4,4 km door het centrum van Moskou. De promenade verbindt de Tverskoj- en Nikitsky-boulevards met de Patriarchvijvers en de Oude Arbat en leidt bezoekers langs beelden en musea gewijd aan Poesjkin, Gogol, Boelgakov, Tolstoj en andere grote Russische schrijvers. Een levendige sfeer en rustige parken kenmerken de route en nodigen lezers uit om zich scènes uit de literatuur voor te stellen. Dode zielen, Anna Karenina or De Meester en Margarita wat zich op deze straten afspeelt.
In het centrum van Moskou vormt een lommerrijke boulevard de rode draad die eeuwen Russische literatuur met elkaar verbindt. Hier staan imposante monumenten, schrijversappartementen en sfeervolle straathoeken als hoofdstukken in de Russische literaire geschiedenis. Een wandelroute van 4,4 kilometer – vaak de Literaire Boulevard genoemd – verbindt het Poesjkinplein, de Tverskojboulevard, de Oude Arbat, de Patriarchvijvers en meer. In tegenstelling tot een gewone sightseeingroute, plaatst deze route de schrijvers zelf centraal: ze voert langs de gebouwen waar Poesjkin zijn bruid het hof maakte en Boelgakov de duivel opriep, waar Gogol manuscripten verbrandde en Gorki droomde van socialistische utopieën.
De reputatie van Moskou als de 'literaire hoofdstad' van Rusland is gebaseerd op deze intieme geografie. Van de Gouden Eeuw (Poesjkin, Gogol) tot de Zilveren Eeuw (Tsvetaeva, Majakovski) en het Sovjettijdperk (Boelgakov, Gorki), hebben schrijvers deze straten gevormd en zijn ze er zelf ook door gevormd. De Literaire Boulevard verandert elke hoek in een museumtentoonstelling, met plaquettes en beelden van geliefde auteurs naast scènes uit hun werk. Voor de bezoeker belooft het niet alleen de 'must-see' bezienswaardigheden, maar ook een gevoel van ontdekking: verborgen grafstenen, plaquettes op eenvoudige huizen, de stille binnenplaats waar een standbeeld zich schuilhoudt.
De boulevards van Moskou ontstonden na de brand van 1812 die de middeleeuwse stad verwoestte. De brand veegde de muren van de Witte Stad weg, waarna stadsplanners ze in 1823 vervingen door met bomen omzoomde boulevards. De eerste hiervan was de Tverskoj Boulevard, aangelegd in 1796, die al snel werd nagevolgd door Nikitsky, Strastnoj en anderen. Ooit sierlijke promenades voor edellieden en musketiers, waren deze boulevards in de 19e eeuw uitgegroeid tot podia voor zowel het sociale als het literaire leven.
In de Zilveren Eeuw (eind 19e – begin 20e eeuw) bloeide er op de boulevards van Moskou een andere literaire scene op. Dichters en romanschrijvers zoals Mandelstam, Tsvetaeva en Pasternak bezochten cafés in de buurt van de Arbat en de Patriarchvijvers. Verschillende nu beroemde appartementen aan de Arbat dienden als ateliers voor toneelschrijvers en dichters. Tegen de tijd van de Sovjet-Unie waren veel gebouwen van voor de revolutie omgebouwd tot gemeenschappelijke appartementen; ironisch genoeg woonden daar schrijvers als Bulgakov, wiens Meester en Margarita opent bij Patriarch's Ponds.
Door de eeuwen heen hebben gezagsfiguren deze erfenis afwisselend bewaard en onderdrukt. Stalin bewonderde Poesjkins poëzie, maar verbande enkele monumenten (met name het oorspronkelijke Poesjkin-beeld dat hij in 1950 verplaatste). De decennia erna beleefden een renaissance: er werden schrijversmusea geopend (zoals dat van Bulgakov in 2007) en er verschenen talloze beelden om de verdwenen geschiedenis te herstellen. Het verhaal van de Literaire Boulevard van vandaag is daarom gelaagd: het gaat evenzeer over het culturele geheugen van Rusland als over de letterlijke geografie.
Aan het einde van de 18e en het begin van de 19e eeuw transformeerde Moskou van een vestingstad tot een culturele hoofdstad. Na 1812 werd de vrijgekomen ruimte de boulevard die we vandaag de dag kennen. De Tverskoj Boulevard (1796) liep vanuit de oude Bovenste Handelsstraat (Petrovka) naar het noorden en verbond landgoederen en herenhuizen. Langs de boulevard stonden theehuizen en arcades waar schrijvers ideeën uitwisselden – een levende salon onder de bomen. Halverwege de eeuw woonde Nikolaj Gogol aan de Nikitsky Boulevard en vereeuwigde hij de drukte en het verval van Moskou in zijn werk. Dode zielenDe huizen aan de boulevard van Tolstoj, Leskov en anderen vormden een met elkaar verweven netwerk van literaire adressen.
Poesjkin, vaak de vader van de moderne Russische literatuur genoemd, zette een voorbeeld dat veel latere auteurs zouden volgen: hier wonen, werken en zelfs trouwen. In 1831 trouwde Poesjkin met Natasha Goncharova in de nabijgelegen Hemelvaartskerk (nu Poesjkin-herdenkingskerk) en bracht zijn huwelijksreis door in een appartement in Arbat aan de boulevard. Dostojevski, Tsjechov en Nabokov schreven Moskouse scènes die vandaag de dag nog steeds herkenbaar zijn in het straatbeeld. De dubbele identiteit van de stad – keizerlijke hoofdstad en cultureel hart – is in al haar facetten zichtbaar: keizerlijke theaters aan de Poesjkinskaja, orthodoxe kathedralen aan de Myasnitskaja, avant-garde kunst in de Patriarchvijvers, alles verweven met het literaire erfgoed.
De 19e eeuw bracht de meest gevierde auteurs van Moskou voort. Gogols satirische werk Dode zielen Hij bezocht diverse plaatsen langs deze ringweg – zo beschreef hij bijvoorbeeld het koopmansfeest dat plaatsvond in het nabijgelegen huis van Zhuravsky aan de Nikitskystraat. In Tolstoj's Anna Karenina spelen balzaalpromenades zich af, niet ver van Tverskoy. Poesjkin zelf woonde op Bolshaya Nikitskaya 53 (nu zijn gedenkappartement) en trouwde met zijn bruid vlakbij. Toergenjev keerde na een rondreis door Europa terug en trof de literaire salons van Moskou aan de boulevard nog steeds even levendig aan.
Aan het begin van de twintigste eeuw trokken de boulevards van Moskou en omgeving dichters uit de Zilveren Eeuw aan, zoals Achmatova, Gomjoev en Tsvetaeva. Deze schrijvers kwamen vaak samen in boheemse cafés en huurden bescheiden appartementen aan de Oude Arbat. Marina Tsvetaeva woonde bijvoorbeeld in een eenvoudig appartement in de Borisoglebsky-laan, vlak bij de boulevard, dat nu een klein maar ontroerend huis-museum is. Ook de avant-garde kruiste elkaar: Majakovski organiseerde voordrachten van futuristische poëzie in de buurt van het Poesjkinplein, en Pasternak schreef romans in een nabijgelegen appartement aan het Mayakovskajaplein.
De turbulentie van revolutie en oorlog bracht echter wisselende fortuinen met zich mee. Sommige auteurs floreerden onder Sovjet-mecenaat (zoals Gorki), anderen leefden in angst of ballingschap. In de jaren dertig werden delen van Moskou met de grond gelijk gemaakt of herbouwd – de Patriarchvijvers waren het toneel van studentenopstanden en veel elegante herenhuizen werden omgebouwd tot gemeenschappelijke appartementen (kominterny) waar meerdere schrijversgezinnen woonden. Deze complexe geschiedenis heeft een palimpsest achtergelaten: literaire monumenten overleefden te midden van later beton, en hedendaagse rondleidingen moeten zich een weg banen door de verschillende lagen van stadsplanning om ze te vinden.
Onder Stalin werden oudere monumenten soms verwijderd (zoals gezegd werd het standbeeld van Poesjkin in 1950 verplaatst). Nieuwe monumenten werden toegevoegd: zo werd het beroemde Gogol-standbeeld van beeldhouwer Nikolai Andrejev (oorspronkelijk onthuld in 1909) tot de jaren 50 verborgen gehouden op een binnenplaats. Na het Sovjettijdperk herontdekte Moskou zijn schrijvers. De jaren 90 en 2000 zagen een bloeiperiode voor musea: het chaotische appartement van Boelgakov werd herdacht (met zijn zwarte kat, Behemoth, vereeuwigd op de gevel); het bescheiden appartement van Tsvetaeva in Arbat werd opengesteld voor bezoekers; het appartement van Poesjkin werd zorgvuldig gereconstrueerd. De huidige identiteit van de Literaire Boulevard weerspiegelt deze post-Sovjet-inspanningen om het verleden te eren: monumenten zoals het Nikanor-standbeeld van Boelgakov of een Gangnuss van Poesjkin en zijn bruid werden onthuld naast nostalgische gedenktekens.
De wandeling over de Literaire Boulevard kan op verschillende punten beginnen en eindigen, maar een populaire start is het Poesjkinskajaplein (metrostation Tverskaya/Poesjkinskaja). Volg vanaf daar de Boulevardring tegen de klok in (zoals hieronder aangegeven) voor ongeveer 4-5 uur om de route te verkennen, of verdeel deze in segmenten. De route kan in delen worden afgelegd (een halve dag voor het gedeelte bij Arbat en de vijver, een hele dag om alles te zien). Belangrijke metrostations onderweg zijn onder andere Tverskaya, Tsjechovskaja, Smolenskaja/Arbatskaja, Mayakovskaja en Barrikadnaya.
Een goede routebeschrijving (met GPS-coördinaten voor elke belangrijke stop) zou kunnen zijn: Poesjkinskajaplein → Tverskojboulevard (van Poesjkinstandbeeld tot Jeseninmonument) → Nikitskyboulevard (Gogolstandbeeld en -huis) → Bolsjaja Nikitskaja (Gorkihuis) → Oude Arbat (Poesjkin & Goncharova, Okudzjava) → Smolenskaja (Poesjkins appartement) → Patriarchvijvers (locaties van Bulgakov) → (optionele omweg langs Sovjet-modernistische bezienswaardigheden: Leninsky) → terug naar het eindpunt van de boulevard. Downloadbare routekaarten en coördinaten vindt u in het gedeelte 'Snel naslagwerk' hieronder.
Begin op het Poesjkinskajaplein (metrostation Poesjkinskaja). Het middelpunt van het plein is het monument voor Poesjkin (55°45′56″N, 37°36′21″O). Loop vanaf hier de Tverskojboulevard op in westelijke richting. Het eerste stuk (ongeveer 1 km) loopt onder kastanjebomen door en langs het oude stadhuis van Moskou. Kijk naar rechts voor het standbeeld van Jesenin op de Tverskojboulevard (aan de noordkant, vlakbij het Moskouse Kunsttheater). Verderop vindt u de cafés aan de boulevard waar vroeger Sovjetschrijvers samenkwamen – u passeert de historische bioscoop (voorheen de Rossia) aan uw linkerhand.
Loop verder over Tverskoy naar Nikitsky Boulevard. Op de hoek van Tverskoy en Bolshaya Nikitskaya steekt u de Nikitskypoort over – vlakbij staat het bronzen beeld van Poesjkin en zijn vrouw Natalya Goncharova (coördinaten ~55.7590°N, 37.5952°O). Loop verder over Nikitsky; een paar blokken verder naar het westen, aan uw linkerhand, bevindt zich de binnenplaats van het Nikolai Gogol-monument (Nikitsky Boulevard 7A) en het ernaast gelegen Gogol-huismuseum.
Vanaf Nikitsky loopt u verder naar de Bolshaya Nikitskaya-straat in zuidwestelijke richting. Vrijwel direct aan de rechterkant (zuidzijde) bevindt zich het huis van Maxim Gorki (Malaya Nikitskaya 6), een art nouveau-herenhuis met een gele gevel – nu het Gorki-huismuseum. Loop verder tot u de rustige voetgangersstraat Oude Arbat bereikt.
Aan de noordkant van de oude Arbat (vlakbij metrostation Smolenskaya) kunt u het Poesjkin-herdenkingsappartement (Ulitsa Arbat 53) en het aangrenzende standbeeld van Poesjkin en Goncharova bezoeken. Loop verder naar het zuiden langs de Arbat: in de Plotnikov-laan vindt u het Bulat Okudzhava-monument met zijn karakteristieke dubbele bogen (Ulitsa Arbat 53). De Arbat (55°45′05″N, 37°35′49″O) is bezaaid met historische gebouwen en cafés; geniet van de boheemse sfeer.
Vanaf het zuidelijke uiteinde van Arbat loopt u oostwaarts over Vozdvizhenka en één blok naar het zuiden om het park Patriarchenvijvers te bereiken (vlakbij metrostation Mayakovskaya, coördinaten 55.7639°N 37.5922°O). Het centrale element is de vijver zelf, met aan de oever een paviljoen. In de buurt staan gedenkplaten en standbeelden (van Bulgakov en Krylov). Vanaf de vijvers kunt u dezelfde weg teruglopen, of voor een langere route doorlopen naar Patriarshy Proyezd en Novinsky Boulevard om terug te keren naar Tverskaya.
Metro: Poesjkinskaja/Tverskaja/Tsjechovskaja (regels 3, 2, 9).
Wat te zien: Het iconische bronzen standbeeld van Alexander Poesjkin van A. Opekushin (1880) vormt het middelpunt van het plein. Daarachter verrijzen het gebouw van de nieuwsparade en het oude Petrovka Theater (met de grondeekhoornfontein), wat een opvallend decor vormt.
Vanaf het plein ziet u de ringweg linksaf (naar het noorden) de Tverskoy Boulevard opgaan. Historisch gezien heette dit plein Strastnaya, vernoemd naar het Passieklooster (dat in de jaren 30 van de vorige eeuw werd afgebroken). Het standbeeld zelf werd gefinancierd door inwoners van Moskou en gemaakt ter gelegenheid van Poesjkins honderdste geboortedag. De inscriptie en de locatie verbinden Poesjkin met het hart van de stad.
De Tverskoj Boulevard (55°45′57″N, 37°36′21″O) is het eerste en meest statige deel van de boulevardring. Beplant met lindebomen en kastanjebomen, is het al sinds de tijd van Catharina de Grote een modieuze promenade. Het was hier dat Arina Rodionovna naar verluidt verhalen vertelde aan de jonge Poesjkin, en waar Nobelprijswinnaar Ivan Bunin een memoire publiceerde over de 19e-eeuwse charme van de boulevardring.
De boulevard is tegenwoordig bezaaid met luxe winkels en hotels, maar er zijn nog steeds veel historische monumenten te vinden. Aan de noordkant, vlakbij de Tverskaya-straat, ligt een klein park met het standbeeld van Sergej Jesenin. (Jesenin woonde korte tijd in een gemeenschappelijke flat in Tverskoy; het standbeeld werd in 1995 onthuld ter gelegenheid van zijn honderdste geboortedag). Verderop staat het oude gebouw. Literair CaféHet gebouw, dat vroeger door Sovjetdichters werd bezocht, is nu een restaurant. Aan de oostkant van Tverskoy (vlakbij het Theaterplein) vindt men het oude Burnakov-herenhuis en andere aristocratische woningen.
In de lente en zomer bruist de Tverskoy Boulevard van muziek en straatartiesten. Let op de mengeling van architectuurstijlen langs de route, van herenhuizen uit de late 19e eeuw tot flatgebouwen uit het Sovjettijdperk.
De Nikitsky Boulevard is een voortzetting van de ringweg, ruwweg parallel aan de Tuinring. De boulevard heeft de sfeer van het Moskou van voor de revolutie behouden, met verborgen binnenplaatsen en vaste kiosken. Hier staat een van Moskou's beroemdste standbeelden in alle rust op een afgesloten binnenplaats.
Nikolai Gogol-monument (Nikitsky Boulevard 7A): Een gedenkwaardig bronzen beeld van Nikolai Andrejev (1909) toont de gebogen, peinzende Gogol aan het einde van zijn leven. Toen het voor het eerst werd onthuld, bespotten critici zijn grimmige gezicht; Stalin verplaatste het uiteindelijk in 1952 naar deze rustige binnenplaats, waar het aan het zicht onttrokken werd. Tegenwoordig staat het voor het Gogol Huis Museum, de voormalige residentie van de schrijver (Nikitsky Boulevard 7A).
Gogol Huis Museum: Het herenhuis met de terracotta gevel is de plek waar Gogol schreef. Dode zielen (tweede deel) en verbrandde, zoals algemeen bekend is, manuscripten vóór zijn dood. De locatie is nu een herdenkingsmuseum en onderzoeksbibliotheek, waar zijn bureau, portretten en zijn persoonlijke bibliotheek bewaard zijn gebleven. De toegang is vaak gratis; in de boekwinkel ter plaatse zijn zeldzame edities te koop.
Loop verder over Nikitsky; aan de rechterkant passeert u een rustige kerknis met beelden van Poesjkin en Natalja Goncharova (Poesjkins vrouw) (vlakbij de plek waar Poesjkin in 1831 trouwde). Een paar straten verder naar het westen kruist Nikitsky Bolshaya Nikitskaya.
De Bolshaya (Grote) Nikitskaya-straat leidt naar de bredere wijk Arbat. Direct aan de oostkant, net voorbij de Nikitsky Boulevard, bevindt zich Malaya Nikitskaya 6/2 – het Ryabushinsky-herenhuis (het Maxim Gorki-huis). Dit huis, gebouwd in 1902 door architect F. Schechtel, valt op door zijn sierlijke gevel en muurschilderingen. Van 1906 tot 1913 woonde Maxim Gorki hier met zijn vrouw en ontving hij beroemdheden als Tolstoj en Tsjechov. Tegenwoordig is er het Gorki Literair Instituut en een klein museum over het leven van Gorki gevestigd (kijk online voor de openingstijden).
Op de kruising van Malaya Nikitskaya en Arbat (55°45′05″N, 37°35′49″O) begint de Nieuwe Arbat. Sla rechtsaf (richting westen) de voetgangersstraat Oude Arbat in. Deze geplaveide straat, ooit een marktstraat, is sinds de 19e eeuw een cultureel symbool.
De oude Arbatstraat is bezaaid met souvenirwinkeltjes, theaters en cafés met een nostalgische uitstraling. In het eerste blok na Malaya Nikitskaya bevindt zich het Poesjkin-monument (Arbat 53) – een pastelgeel gebouw met een klein plaquette en een charmante binnenplaats. Direct ertegenover staat het bronzen beeld van Poesjkin en Natalia GontsjarovaHet beeld herdenkt hun korte verblijf hier na hun huwelijk. Het toont een jonge Poesjkin die zijn bruid naar hun trouwkerk aan de Hemelvaartlaan leidt.
Loop verder Arbat in. Halverwege, bij Plotnikov Pereulok, staat het Bulat Okudzhava-monument. Het beeld, gemaakt door beeldhouwer G. Frangulyan, toont Okudzhava in volle pas met een krant onder zijn arm, geflankeerd door lyrische verzen. De bogen achter hem symboliseren de "poorten" van Arbat, een verwijzing naar regels uit zijn liederen over de straat.
Beste fotolocatie: Het standbeeld van Okudzhava is fotogeniek bij zonsopgang of zonsondergang, wanneer de bogen het zijlicht vangen. Nabijgelegen cafés zoals Cafetoria of Obed Buffet serveren thee en traditionele gerechten, waarmee de traditie van literaire cafés op de boulevard wordt voortgezet (Okudzhava en zijn schrijversvrienden speelden vaak gitaar in deze gelegenheden).
Patriarchenvijvers is een rustige oase van water en groen, net buiten de Tuinring (metrostation Mayakovskaya/Pushkinskaya). Het middelpunt is een grote vijver, omringd door een park waar de Moskouse elite in de 19e eeuw vroeger schaatste (aan de westkant staat een ijsbaan). In de roman van Michail Boelgakov De Meester en MargaritaDeze vijver is precies de plek waar de duivel voor het eerst aan Berlioz verscheen.
De Patriarchvijvers, een stedelijke oase in Moskou. Deze luchtfoto toont het centrale vijvergebied. Het decor dient als openingsscène van Bulgakovs film. Meester en Margaritaen het standbeeld van Bulgakov (achter de fotograaf) staat vlakbij..
Tegenwoordig is de vijver versierd met fonteinen en bankjes. Rondom de vijver hangen plaquettes met citaten. Meester en Margarita en een paar literaire beelden. Aan de zuidoever bevindt zich een gedenkplaat voor Bulgakov (van rood graniet) en verderop een bronzen beeld van Bulgakov met een voetenbankje (niet te verwarren met het bekendere beeld in de Nikitskystraat). Vlakbij staat een klein beeld van Ivan Krylov (fabeldichter), wat de culturele waarde van de plek benadrukt.
Als je rond de vijver loopt (met de klok mee vanaf de fontein), kom je langs Sovjet-flatgebouwen waar Bulgakov woonde (nr. 33-34). Een blok verder naar het noorden ligt de Sint-Alexanderkerk – de Grote Hemelvaartskerk – waar Poesjkin in 1831 met Natalia trouwde (die kerk stond oorspronkelijk aan de boulevard).
De Literaire Boulevard van Moskou is bezaaid met monumenten, zowel voor schrijvers als voor de personages die ze creëerden. Hieronder vindt u een overzicht van de belangrijkste beelden die u tegenkomt (in de volgorde van de route). Elk beeld heeft zijn eigen verhaal, beeldhouwer en beste hoek voor foto's.
De literaire herdenkingsmusea van Moskou zijn een schatkamer vol artefacten: manuscripten, persoonlijke brieven, kinderspeelgoed. Hieronder vindt u een handig overzicht van alle schrijvershuizen aan of in de buurt van de Literaire Boulevard, inclusief adres, openingstijden en toegangsprijzen (vanaf begin 2026). Openingstijden kunnen wijzigen, dus controleer online of bel van tevoren.
Museum | Locatie (Dichtstbijzijnde metrostation) | Openingstijden (vanaf 2026) | Toegangsprijs (volwassenen) | Hoogtepunten |
AS Pushkin Memorial Apt. | Arbat 53 (Smolenskaja, Arbatskaja) | wo, vr–zo 10:00–18:00 (do 13:00–21:00) | ~250 RUB | Nagebouwde kamers, Poesjkins bureau, portret van Goncharova |
MA Bulgakov Memorial Apt. | Bolsjaja Sadovaja 10, inv. 6 (Majakovskaja) | di–wo 12:00–19:00, do 14:00–21:00, vr–zo 12:00–19:00 | ~360 RUB | Origineel appartementinterieur met graffiti van fans en literaire slogans. |
Nikolai Gogol-herdenkingsappartement. | Nikitsky Blvd 7A (Novinsky Blvd/Malakha-wijk) | Wo–zo 10:00–18:00 (ma–di gesloten) (rekening (Officiële website) | ~200 RUB | Gogols studeerkamer, originelen van Dode zielen, decor uit de jaren 1840 |
Marina Tsvetaeva Memorial Apt. | Borisoglebskylaan 6 (Arbatskaya/Smolenskaya) | Wo–zo 11:00–19:00, di 14:00–21:00 | ~700 RUB | Werkruimte van de dichter, 45.000 objecten; meubilair uit die tijd |
Maxim Gorki Huis Museum | Malaya Nikitskaya 6/2 (Tverskaya/Pushkinskaya) | Wo–zo 10:00–18:00; ma–di gesloten | ~150 RUB | Gorki's studeerkamer en schilderijen van Chagall/Repin, architectuur van Schechtel |
V. Mayakovsky Gedenkappartement | Bolsjaja Bronnja 25 (Majakovskaja) | Wo–zo 10:00–18:00; Maandag t/m dinsdag gesloten | ~250 RUB | Originele woonkamer, juli 1915 Moskou gedichten |
FM Dostojevski-herdenkingsappartement. | Kuznetsky Most 5 (Lubyanka) | Ma, wo-vr 11:00-19:00; za 12:00-20:00; zo 11:00-17:00 | ~250 RUB | Dostojevski's slaapkamer, foto's, Karamazov manuscripten |
Appartement van een literaire romanschrijver (andere) | bijvoorbeeld Tsjechov Apt. (op Taganka) enz. | Zie lokale bronnen |
|
|
Alexander Poesjkin bracht zijn vroege jeugd door in Moskou, en dit bescheiden appartement in Arbat (midden jaren 1830) werd een gedenkteken voor de getrouwde dichter. Na een rondreis door Europa keerde Poesjkin hier in 1831 met Natalia terug. Het appartementmuseum bewaart de sfeer: er is geen origineel meubilair meer, maar conservatoren hebben de kamers uit Poesjkins memoires nagebootst. Bezoekers kunnen Poesjkins schrijftafel, portretten van Goncharova en een tentoonstelling van facsimile's van manuscripten bewonderen.
Een hoogtepunt is het bureau en portret van Poesjkins eerste vrouw Natalia, een ontroerende herinnering aan hun liefdesverhaal. In de smalle gang staan romantische kunstobjecten (vuurvogelsjaals, Empire-paviljoenen), die Poesjkins tijdgeest illustreren. De aangrenzende binnenplaats (bereikbaar vanaf de kerkzijde) laat je de stappen van de huwelijksstoet voorstellen.
In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw woonden Michail Boelgakov en zijn vrouw in dit appartement. Het is bewaard gebleven alsof Boelgakov er net uit is gestapt: op zijn oude keukentafel ligt nog steeds de beroemde knuffelkat "Behemoth", en aan de muren hangen vervaagde leuzen van fans. Het museum opende in 2007 en is een bedevaartsoord voor Boelgakov. Meester en Margarita liefhebbers.
Het appartement is krap, met in elke hoek tentoonstellingen: een muziekkamer met Boelagakovs piano, een vitrine met zijn eerste edities en een replica van de duivelse rode sofa uit de roman. De gevel is beschilderd met bewegende snorren, een echo van Boelagakovs bewonderaars.
Dit bescheiden barokke herenhuis is waar Gogol zijn laatste jaren doorbracht. Het herbergt nu een klein herdenkingsmuseum naast een onderzoeksbibliotheek. De ingang aan de Nikitskystraat leidt naar een met houten panelen beklede studeerkamer met Gogols schrijftafel en lantaarn. Binnen hangt een origineel sterfbedportret van Gogol. De museumpresentatie benadrukt het verhaal van Gogol. Dode zielen – De open haard is gemarkeerd en bustes van Tsjitsjov en Petrusjka flankeren de kamer om bezoekers aan Gogols personages te herinneren.
Vlakbij in de foyer bevindt zich de legende van het manuscriptverbrandingsincident uit 1842: Gogol zou het tweede deel van zijn manuscript hebben verbrand. Dode zielen hier. De curator reciteert vaak Gogols eigen elegie.
Marina Tsvetaeva woonde hier van 1914 tot 1923. Het kleine appartement aan Borisoglebsky Lane (tussen de metrostations Smolenskaya en Arbatskaya) werd in 1990 een huismuseum. Hoewel bescheiden, bevat het 45.000 voorwerpen: brieven, manuscripten en foto's van Tsvetaeva en haar echtgenoot Sergei Efron. In de woonkamer staat het bureau van de dichteres; in een vitrine ligt een origineel notitieboek met haar handgeschreven gedichten.
Er zijn af en toe geluidswandelingen waarbij een acteur gedichten van Tsvetaeva voorleest op de binnenplaats. De tentoonstellingen belichten haar leven in Moskou en haar tragische terugkeer uit ballingschap.
Ooit het luxueuze Ryabushinsky-herenhuis, herbergt dit huis de studeerkamer en erfstukken van Gorki. De gele art nouveau-gevel en het glas-in-lood "P"-logo zijn fotogeniek. Binnen wordt tijdens rondleidingen uitgelegd hoe Gorki in 1913 deze socialistische salon verliet. Hoogtepunten van de tentoonstelling zijn onder andere Chagalls portret van Gorki, "Anna op een rood kussen", en het enorme schrijfbureau dat hij gebruikte. In de tuin staat een inscriptie met Gorki's woorden. Moeder, met krijt op een baksteen geschreven (bereikbaar via de achtertuin).
Langs de Literaire Boulevard wandelt men in de voetsporen van literaire grootheden. De korte profielen hieronder geven context over de auteurs die het meest nauw verbonden zijn met deze locaties. De naam van elke schrijver staat vermeld op plaquettes of borden; inzicht in hun verhaal in Moskou verrijkt het bezoek.
Poesjkin (1799-1837) wordt gevierd als de grondlegger van de moderne Russische literatuur. Hoewel geboren in Sint-Petersburg, speelde een groot deel van Poesjkins vormende leven en nalatenschap zich af in Moskou. Hij woonde in dit appartement aan de Arbatstraat (Ul. Arbat 53) in de periode 1830-1831. “pasgetrouwd en verliefd” met Natalia Goncharova. Poesjkin schreef hier weinig, maar het appartement symboliseert zijn huiselijk geluk.
Hij schreef vanuit Moskou een brief aan een vriend: "Wat heerlijk om op een bankje onder de lentetakken te zitten en naar Natalia te luisteren terwijl ze zingt." Poesjkins eigen gedicht "Aan de herfst" werd inderdaad in het nabijgelegen platteland geschreven. In zijn literatuur portretteerde hij Moskou met geestigheid (zoals in De dochter van de kapitein) en nostalgie.
Verbinding met Moskou: Legendarische episodes uit Poesjkins leven speelden zich af in deze straten: zijn duelfabel. Het verhaal van de onderkolonel Hij verwees naar de lokale adel; hij bezocht de Arbatkerk voor bruiloften; zijn vrienden Turgenev en Zhukovsky organiseerden salons op Nikitsky Street. De Pulasti-fontein op de boulevard was een geliefde plek om te wandelen, en het water ervan zou inspireren. Ruslan en Ludmila.
Nikolai Gogol (1809-1852) vond in Moskou zowel een muze als een toevluchtsoord. Gogol, geboren in Oekraïne, bracht het grootste deel van zijn volwassen leven door in Sint-Petersburg, maar zijn laatste jaren bracht hij door aan de Nikitsky Boulevard. Gogol koos Moskou vanwege de mildere winters in vergelijking met die in Sint-Petersburg. In het Gogolhuismuseum is de kamer bewaard gebleven waar hij koortsachtig werkte aan zijn schilderijen. Dode zielen.
Gogol karikaturiseert vaak de inwoners van Moskou in zijn werken: het sociaal klimmen van De regeringsinspecteur Het werd geïnspireerd door een gebeurtenis binnen het stadsbestuur van Moskou (het Alexandrovsky Passage-incident) en de zinloze bureaucratie in Dode zielen Hij richt zich op de burgerlijke stand van Sint-Petersburg, maar met omgevingen die doen denken aan Moskouse herbergen. De zwaarte van het uitbundige feestleven van de stad komt in zijn latere verhalen naar voren.Een avond in Reyns herberg).
Standbeeld: De door Dostojevski beschreven "spookachtige ogen" van Gogol kijken terug vanaf het standbeeld op de binnenplaats van de Nikitsky Boulevard. Tijdens zijn leven kreeg Gogol niet alle erkenning van Moskou; na zijn dood op 42-jarige leeftijd werd hij hier in Nevyansk begraven. Het verhaal dat hij manuscripten in dit huis verbrandde, maakt deel uit van de lokale overlevering.
Michail Boelgakov (1891-1940) sloeg een brug tussen de Sovjetrealiteit en de fantastische komedie. Zijn beroemdste roman, De Meester en MargaritaHet verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van de Stalinistische terreur van de jaren 30. Patriarch's Ponds is letterlijk de openingsscène en vereeuwigt die hoek van Moskou.
Bulgakov woonde en werkte in deze wijk – eerst in Tverskoy (Tverskaya 9) en later in Bolshaya Sadovaya 10 (het huidige museum). Hij had het moeilijk onder de censuur: Stalins cultuurcommissarissen verboden zijn toneelstukken en hij verbrandde, zoals bekend, een eerste versie van een van zijn werken. Martelaar Zoya in woede. Toch verlegde hij grenzen door de duivel (Woland) in zijn roman in een satirisch theater op het Poesjkinplein te plaatsen.
Moskou in M&M: Bulgakov plaatste Russische schrijvers als Vladimir Majakovski en Mirjam (en satirische portretten van literaire grootheden uit de Sovjet-Unie) in M&Mwaarbij fictieve gebeurtenissen worden gekoppeld aan echte straten. Tegenwoordig markeren plaquettes op Patriarch's Pond de locaties: de tramtekst "Praat niet met vreemden" is nog steeds te vinden op de watertoren.
Marina Tsvetaeva (1892-1941), een dichteres uit de Zilveren Eeuw, woonde vanaf haar jeugd tot aan de Revolutie met tussenpozen in Moskou. Van 1914 tot 1923 woonde ze in het appartement in Borisoglebsky aan de Borisoglebskylaan (het huidige museumhuis). Hier schreef ze gepassioneerde gedichten waarin ze de intieme hoekjes van Moskou bezong, maar later vertrok ze naar Praag en Berlijn.
De gedichten van Tsvetaeva beschrijven de deuntjes van de Moskouse trams en de avonden op de boulevards; één gedicht, "Het laatste deel van onze reis", betreurt het einde van de zomer in Moskou. Toen ze in 1939 terugkeerde, trof ze de stad en het literaire leven sterk veranderd aan en maakte ze in 1941 tragisch een einde aan haar leven. Het museum bevat haar manuscripten en een aangrijpende opname van haar stem.
Literaire noot: Tsvetaeva was bevriend met Rainer Maria Rilke en vertaalde Anna Karenina in het Frans. Ze schreef de beroemde tekst: "Moskou is de stad die geen Moskou is."waarmee ze zinspeelde op de diepgewortelde aanwezigheid ervan in haar poëzie.
Bij elke halte op de boulevard staat een plaquette met de naam en de geboorte- en sterfdatum van de schrijver, en vaak ook een citaat. Door deze ter plekke te lezen, wordt de kloof tussen geschiedenis en straat overbrugd.
Literaire noot: De literaire figuren van Moskou bewandelden vaak dezelfde weg als wij. Toen Bulgakovs Woland Berlioz ontmoette, citeerde hij Poesjkins grafschrift ("Ik hield van je"). Viktor Zhirmunsky merkte op dat de boulevards van Moskou “maanlandschappen” In het literaire geheugen van Rusland is het prachtig, maar tegelijkertijd doordrenkt met de schaduwen van dichters uit het verleden.
Een van de aantrekkelijke aspecten van Literary Boulevard is het ontdekken van echte locaties die als inspiratiebron dienden voor of voorkomen in de literatuur. Hieronder volgen enkele belangrijke voorbeelden waar lezers beroemde scènes kunnen herbeleven.
Gidsen wijzen vaak op de taxi's En trams bij Patriarch's die in romans voorkomen: Meester en MargaritaDe beruchte satanische taxichauffeur uit St. Petersburg wordt weerspiegeld in de taxirij die je net ten noorden van de vijvers ziet. Ook de tramrails uit de jaren 30, die kortstondig rond de vijver liepen (omwille van M&M's), zijn nog steeds te zien in de buurt van de oever.
Reisroutes:
Na lange wandelingen tussen boeken en beelden wil je ongetwijfeld genieten van de Moskouse keuken met een literair tintje. Veel eetgelegenheden rond de Literaire Boulevard hebben een historische of culturele uitstraling. Hieronder een selectie van plekken per locatie:
Rondom het Poesjkinskajaplein:
Tverskoy Boulevard:
Oud Arbat:
In de buurt van Patriarch's Ponds:
Budgetopties:
De prijzen in deze gebieden liggen over het algemeen in het middensegment; een fooi van ongeveer 10% is gebruikelijk. Je hoeft geen Russisch te spreken – menu's in toeristische zones hebben vaak een Engelstalige of een fotomenu. Ontbijtcafés op de Arbat (zoals "Coffee Bean" of "Skuratov") zijn een goede plek om de dag te beginnen met thee met een literair thema of latte art met de afbeelding van de "Bronzen Ruiter".
Als Literary Boulevard uw interesse in literair erfgoed heeft gewekt, zullen deze uitbreidingen u verder onderdompelen in het literaire verleden van Rusland:
Om je ervaring te verdiepen, kun je deze literaire werken en gidsen raadplegen. Ze onthullen Moskou van binnenuit:
Aanbevolen edities: Voor auteurs als Bulgakov of Poesjkin kunt u het beste hoogwaardige vertalingen met toelichtingen gebruiken (bijvoorbeeld Pevear/Volokhonsky). Dode zielenRosamund Bartlett voor M&MRedacteuren van reisgidsen verwijzen ook naar "De Moskou-trilogie" van Vassily Aksyonov voor een 20e-eeuwse kijk (niet direct over Literatuurboulevard, maar wel rijk aan stedelijke sfeer).
V: Wat is de Literaire Boulevard in Moskou?
A: De Literaire Boulevard is een losjes afgebakende wandelroute van 4,4 km door de boulevards van Moskou. De route verbindt de Tverskoj Boulevard, de Nikitsky Boulevard, de Oude Arbat, de Patriarchvijvers en andere locaties die verbonden zijn met het literaire erfgoed van Rusland. De route omvat meer dan 15 monumenten en musea gewijd aan schrijvershuizen (Poesjkin, Gogol, Boelgakov, enz.) en viert de rol van Moskou als literaire hoofdstad.
V: Hoe lang is Literary Boulevard en hoeveel tijd heb je nodig om er te wandelen?
A: De volledige route is ongeveer 4,4 km (2,7 mijl). Een stevige wandeling duurt ongeveer 2-3 uur, maar met museumbezoeken erbij heb je een hele dag of twee nodig. Plan minstens 5-6 uur in om de belangrijkste bezienswaardigheden in een rustig tempo te bekijken.
V: Waar begint en eindigt Literary Boulevard?
A: Het is een rondwandeling, maar het gebruikelijke startpunt is het Poesjkinskajaplein (Poesjkinstandbeeld, metrostation Tverskaja). Vanaf daar ga je in noordwestelijke richting over de Tverskoj Boulevard, dan naar de Nikitsky Boulevard, vervolgens naar Bolsjaja Nikitskaja, dan naar de Arbatstraat en eindig je bij de Patriarchvijvers. Je kunt ook terugkeren via dezelfde route of de metro nemen vanaf de Patriarchvijvers (Mayakovskaja) of dezelfde route teruglopen.
V: Welke monumenten en standbeelden staan er op Literary Boulevard?
A: Belangrijke literaire monumenten zijn onder andere: het standbeeld van Alexander Poesjkin op het Poesjkinskajaplein (onthuld in 1880); Poesjkin en Goncharova op de Arbat (1999); Nikolai Gogol in het Gogolhuis (verplaatst naar het plein aan de Nikitskyboulevard); Sergej Jesenin op de Tverskoy (1995); Bulat Okudzjava op de Arbat (2002); en andere monumenten voor Tsjechov, Tsvetaeva, enz. Zie paragraaf 3 hierboven voor meer details.
V: Welke literaire huismusea liggen er langs de route?
A: Belangrijke bezienswaardigheden zijn onder andere: het Poesjkin-herdenkingsappartement (Arbat 53); het Bulgakov-museum (Bolshaya Sadovaya 10); het Gogol-huis (Nikitsky Boulevard 7A); het Marina Tsvetaeva-huis (Borisoglebsky Per. 6); het Maxim Gorki-huis (Malaya Nikitskaya 6); plus het appartement van Majakovski en het Moskouse appartement van Dostojevski aan de Kuznetsky Most. In sectie 4 vindt u de volledige lijst met openingstijden.
V: Wat bevindt zich bij Patriarch's Ponds en waarom ligt het aan Literary Boulevard?
A: Patriarchenvijvers is een klein park met een vijver in het district Presnensky, beroemd als de openingslocatie van Bulgakovs roman. De Meester en MargaritaMonumenten voor Bulgakov en de fabeldichter Ivan Krylov staan vlakbij. Hoewel het iets buiten de ringweg van de boulevard ligt, wordt het vanwege de sterke literaire connectie toch meegenomen in de route en is het te voet bereikbaar vanaf Arbatskaya/Mayakovskaya.
V: Is Literary Boulevard 's nachts veilig om te bewandelen?
A: Ja, het gebied is over het algemeen erg veilig. Arbat is autovrij en levendig tot in de avond. De gebruikelijke voorzorgsmaatregelen (blijf in goed verlichte gebieden) worden aanbevolen. Weinig attracties zijn na zonsondergang open, hoewel het Poesjkin-beeld en de neonverlichting van Arbat dan wel tot leven komen. Af en toe worden er 's avonds rondleidingen georganiseerd (bijvoorbeeld de "Literary Ghost Walk"), maar dit zijn vooral curiositeiten.
V: Moet ik Russisch spreken om van Literary Boulevard te kunnen genieten?
A: Basis Engels is voldoende. Grote musea hebben Engelstalige beschrijvingen of gidsen. Veel plaquettes bij monumenten zijn meertalig (het standbeeld op het Poesjkinplein heeft een Engelstalige tekst). Voor de beste ervaring is het handig om een paar begroetingen te kennen of een vertaalapp voor menu's mee te nemen. Veel jongeren en ambtenaren in toeristische gebieden spreken een beetje Engels.
V: Kan ik een literaire rondleiding met gids krijgen in Moskou?
A: Ja. Verschillende bedrijven (waaronder rondleidingen van lokale universiteiten) bieden themawandelingen aan langs de Literaire Boulevard. Je kunt ook privégidsen inhuren via platforms zoals Airbnb Experiences. Gratis stadswandelingen omvatten vaak een literaire route. Controleer de referenties, want gidsen moeten een gedegen kennis hebben van literatuur en de geschiedenis van Moskou.
V: Welke boeken moet ik lezen voordat ik op bezoek ga?
A: Topaanbevelingen: De Meester en Margarita (Bulgakov) – lees het eerste deel dat zich afspeelt bij de Patriarchvijvers, en misschien ook deel 2 dat zich in Moskou afspeelt. Eugen Onegin (Poesjkin) en Dode zielen (Gogol) voor de sfeer, en alle gedichten van Poesjkin over Moskou. Hedendaags Moskou: De stad van de literatuur Handleidingen (in het Engels) bieden goede context. In paragraaf 10 hierboven staan er meer.
